Filozofia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Filozofia > Nauka i życie filozofów starożytnych > EMPEDOKLES  
  Jesteś tutaj
NAUKA I ŻYCIE FILOZOFÓW STAROŻYTNYCH
EMPEDOKLES
Strona: 3/6
  Skocz do
Spis rozdziałów
Początek rozdziału
Koniec rozdziału
  Polecamy
KRÓTKA HISTORIA FILOZOFII
Robert C. Solomon, Kathleen M. Higgins
Przeczytaj rozdział:
Spinoza, Leibniz, Pascal i Newton
  Szukacz
3/6

Cztery elementy oraz miłość i nienawiść

Dzięki Heraklitowi zagadnienie istoty stawania się znalazło się na czele zagadnień kosmologicznych. Ale z drugiej strony, Parmenides rzucił myśl, że tylko to może być nazwane bytem, co zawsze jest takie, jakie jest, czyli to, co nie podlega żadnym zmianom. W aspekcie fizycznym teza ta musiała prowadzić do założenia, że wszelkie części natury jako całości pozostają pod względem swej jakości niezmienne, a to, co nazywamy powstawaniem, polega jedynie na mieszaniu i rozdzielaniu niezmiennych elementów, które Empedokles nazywa "korzeniami wszystkiego" (panton ridzomata). Można o nich powiedzieć, że zawsze są tym, czym są (auta gar estin tauta), są zawsze te same i równe sobie, są wieczne i trwają niezmiennie, bo ani nie powstają, ani nie giną.

Owe "korzenie wszystkiego" to w poetyckim języku Empedoklesa: Zeus błyszczący, czyli ogień, życiodajna Hera, czyli powietrze, Aidoneus, czyli ziemia i Nestis, czyli woda. Wszelkie powstawanie, to łączenie się i rozdzielanie (miksis kai dialaksis) tych czterech elementów.

W koncepcji Empedoklesa cztery elementy odgrywają inną rolę niż woda czy powietrze u jego poprzedników. Woda czy powietrze - to prasubstancje przeniknięte siłami życiowymi i dzięki temu zdolne do samodzielnego tworzenia rzeczy, to pramaterie zawierające w sobie życie. Z tej racji nazwano ów witalistyczny materializm hylozoizmem. Natomiast Empedokles widzi w swych materialnych elementach bierne, martwe tworzywo, które do uruchomienia wymaga siły zewnętrznej.

Wszelkie twory natury składają się z czterech niezmiennych jakościowo elementów, a różnice między tworami natury tłumaczy się rozmaitością kombinacji, stopniem uczestnictwa tych elementów w danych kombinacjach. "Głupotą zaiste trzeba nazwać wierzenie, że cokolwiek, co przedtem nie istniało, może powstać. Wszak z tego, co w żaden sposób nie istnieje, nie może powstać cokolwiek. I jest rzeczą niemożliwą i wprost niesłychaną, by to, co istnieje, mogło zostać całkowicie unicestwione." (Diels, 31 B 11-12)

Siły, które bądź łączą, bądź rozdzielają owe cztery elementy, jakby siły dośrodkowe i odśrodkowe, nie tkwią w tych składnikach natury, lecz znajdują się na zewnątrz, poza nimi. Jedną z tych sił, tę która łączy, jednoczy i zespala elementy w określone całości, nazywa Empedokles miłością, a właściwie nadaje jej kilka imion: Filia, Filotes, Harmonia, Afrodite, Storge, Gethosyne, Kypris, dodając im odpowiednie przymiotniki, jak łagodna w usposobieniu (epiofron), czcigodna (themeropis), nienaganna (amemfes). Drugą siłę, przeciwstawną tamtej, nazywał: nienawiścią, niezgodą, sporem (Neikos, Kotos, Deris, Ares), uzupełniając te imiona dodatkowymi epitetami: zgubna (oulomenon), szalona (mainomenon), krwawa (haimatoessa). Nietrudno dostrzec, że Empedokles przenosi na procesy przyrodnicze uczucia ludzkie. a w każdym razie ze świata ludzkiego zaczerpnięte.

Określenie działania owych sił jako "przyciąganie" i "odpychanie" nie byłoby odpowiednie, gdyż przesądzałoby to o ich wewnętrznym sposobie istnienia, a miłość i nienawiść Empedoklesa są przeciwstawne elementom, i dlatego też doliczono je do czterech elementów jako dwa dalsze, tworzące razem sześć elementów. Miłość i nienawiść są tak samo materialne, jak pozostałe cztery elementy. Zgubna nienawiść jest z dala od ognia, wody; ziemi i niezmierzonego obszaru powietrza, i jest równomierna we wszystkich kierunkach. Miłość jest między nimi jednakowo długa i szeroka. Charakterystyka dość wyraźna, nie pozostawiająca żadnej wątpliwości co do materialnego charakteru jednej i drugiej. Miłość łączy to, co różnorodne, a przeto rozdziela to, co jednakie, jednorodne. Nienawiść rozdziela różnorodne, a łączy jednorodne. W tym punkcie Arystoteles zarzuca Empedoklesowi niekonsekwencję, ilustrując to na przykładzie rośliny. Składa się ona mianowicie z czterech elementów: stałego, płynnego, z przestrzeni wypełnionych powietrzem i z ciepła; wszystkie te komponenty spojone są w jedną całość miłością. Obumieranie, czyli wysychanie rośliny, spowodowane jest procesem odwrotnym. Neikos, czyli nienawiść, wdziera się do wnętrza organizmu rośliny i powoduje rozkład tego, co za życia tworzyło zwartą, organiczną jedność. Łodyga rośliny rozpada się na ziemię, wodę, powietrze i ogień.

Bierny charakter czterech elementów jest szczególnie mocno podkreślony doborem sił: obok łączącej i mieszającej miłości Empedokles wprowadza siłę oddzielającą - nienawiść, Neikos. Można by sądzić, że miłość jest siłą w pełni wyposażoną w możliwość łączenia i rozdzielania. Jednakże działanie tej jednej siły nie tłumaczy wyczerpująco i dokładnie wszystkich procesów zachodzących w przyrodzie - zawodzi i okazuje się niewystarczające. Konieczna jest siła przeciwstawna miłości - nienawiść. Między nimi istnieje wieczny stan napięcia, stan walki. Jedna siła chce wyprzeć drugą i zdobyć wyłączne panowanie. Udaje im się to na przemian: to jedna zdobywa przewagę, to druga. W wyniku tej gry sił kształtują się dwa okresy świata z krańcowymi biegunami, między którymi oscyluje życie świata, biografia kosmosu.

Doktryna Empedoklesa to szczególnego rodzaju biofizyka, rozwijająca i kształtująca życie dzięki potężnej sile miłości, która jednoczy, i nienawiści, która dzieli, gdzie fizyka jest wiedzą o tym niezmiernym polu magnetycznym, które jest zarazem polem walki, na którym jednoczą się i walczą z sobą rodzące się i umierające indywidua.



3/6
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach