LEUKIPPOS I DEMOKRYT

Starożytni, a wśród nich Arystoteles i Teofrast, przypisywali stworzenie teorii atomistycznej Leukipposowi, żyjącemu w V w. p.n.e. Teorię tę rozbudował, uzupełnił i stosował w rozwiązywaniu wszelkich zagadnień naukowych jego uczeń i przyjaciel Demokryt.

Bardzo skąpe informacje przekazała nam historia o Leukipposie. Nie znamy nawet miejsca jego urodzenia. Wymienia się trzy miasta: Eleę, Abderę i Milet. Abderę zapewne ze względu na związek jego osoby z Demokrytem, który pochodził z Abdery. Elea, to siedziba szkoły elejskiej, a Leu kippos miał być uczniem Zenona.

Filozofię Parmenidesa i Zenona poznał Leukippos w czasie swego pobytu w Elei, po roku 450 p.n.e., ale się z nią nie zgadzał. Można więc przyjąć powstanie atomistyki jako reakcję na fantastyczną ontologię Parmenidesa. Źródła mówią, że Leukippos przedstawił główne zasady swej teorii w dwóch dziełach: Wielki porządek (Megas diakosmos) i O rozumie (Peri nou), ale pierwsze dzieło przypisywane jest także Demokrytowi.

Pisma Leukipposa zaginęły i tylko jedno zdanie oryginalne, przekazane przez Aetiusa, przetrwało do naszych czasów. Aetius pisze w Poglądach filozofów: "Wszystko jest według Leukipposa wytworem konieczności, którą jest przeznaczenie, Mówi on bowiem w swym dziele O rozumie: >>Nic nie powstaje bez przyczyny, lecz wszystko z jakiejś racji i wskutek konieczności.<<"

Już w starożytności tak mało wiedziano o Leukipposie, że przy omawianiu teorii atomistycznej powoływano się jednocześnie i na niego, i na Demokryta. Tak np. Arystoteles i Teofrast wymieniają najczęściej obu współtwórców tej teorii razem. Już na przełomie IV i III w. p.n.e. Leukippos uchodził za postać niemal legendarną, o czym świadczyć może fakt, że Epikur, dobrze zorientowany w teorii atomistycznej, zaprzeczał istnieniu takiego filozofa (oude Leukippon tina gegonesai fesi filosofon).

Teofrast podaje, że Leukippos uprawiał filozofię razem z Parmenidesem, ale nie podzielał jego poglądów w kwestii istnienia i poszedł własną, zupełnie przeciwną drogą (ten enantian hodon). W przeciwieństwie do poglądów elejskich, przyjął nieskończoną ilość elementów obdarzonych odwiecznym ruchem (apeira kai aei kinoumena), które nazwał a t o m a m i. Twierdził też, że substancja atomów jest pełna i masywna, i z tego względu nazywał je bytem, a pustą przestrzeń, w której atomy się poruszają - niebytem, utrzymując przy tym, że ta pusta przestrzeń (to kenon - próżnia) istnieje nie mniej realnie niż byt.