|
"Według Parmenidesa - wyjaśnia Cyceron siłą poruszającą jest ogień [...] Według Leukipposa to, co jest zarazem i pełne, i próżne. Demokryt podziela w tym punkcie pogląd Leukipposa, lecz w innych sprawach był od niego bardziej twórczy."
Diogenes Laertios przekazał nam nieco więcej szczegółów o kosmologii Leukipposa w IX księdze swych Żywotów i poglądów słynnych filozofów. Według tej relacji, wszechcałość jest nieskończona, częściowo pełna, częściowo pusta; "pełne" i "puste" nazywa Leukippos elementami. Z tych to właśnie elementów powstają niezliczone światy, które następnie rozpadają się z powrotem na elementy. Powstawanie światów przebiega w sposób następujący:
Z nieskończoności odrywa się wielka ilość ciał (atomów) o różnorodnych kształtach, w nieskończoną przestrzeń (eis mega kenon) i tam skupia się w postaci wiru. W wirze tym atomy wykonują rozmaite ruchy: zderzają się wzajemnie i kręcą wokoło, oddzielając i łącząc z podobnymi. Gdy jednak liczba atomów zwiększy się do tego stopnia, że w swym ruchu kołowym nie mogą już dłużej zachować równowagi, wówczas lżejsze przenikają do próżni, jak gdyby przesiane przez sito, pozostałe natomiast, splecione wzajemnie, trzymają się razem i pędząc po tej samej drodze. tworzą w końcu kulistą masę. Z kolei masa ta wydziela z siebie jakby błonę, która obejmuje mnóstwo różnego rodzaju atomów. Gdy następnie owe atomy wskutek nacisku sprężystego środka zostaną wprawione w ruch kołowy, otaczająca je błona staje się coraz cieńsza. W ten sposób powstała Ziemia. Teraz znowu zewnętrzna powłoka grubieje wskutek dopływu atomów z zewnątrz, gdyż wirując wciąga do środka wszystkie atomy napotykane po drodze. Pewna część tych atomów splata się z sobą, tworząc masywny układ błotnisty i mokry. Wirując z całością układ ten wysycha, a następnie rozgrzewa, rozpala i staje się substancją gwiazd. Orbita Słońca jest najbardziej oddalona, a orbita Księżyca najbliższa Ziemi, zaś orbity innych ciał niebieskich zajmują miejsce pośrednie. Wszystkie gwiazdy są rozżarzone z powodu szybkości ruchu. Słońce pochłania część blasku gwiazd, Księżyc natomiast przejmuje niewielką ilość światła. Zaćmienia Słońca i Księżyca są wywoływane nachylaniem się Ziemi ku południowi. Północne części Ziemi pokryte są śniegiem i wskutek tego są zimne i zamarznięte. Zaćmienia Słońca są rzadsze, Księżyca - częstsze; przyczyną tego są nierówności orbit. Świat, tak jak powstaje, tak też rozwija się, a następnie rozpada i ginie wskutek konieczności, której Leukippos bliżej nie analizuje.
W poglądach obu twórców atomistyki zachodzą pewne różnice. Leukippos sądzi, że istnieje przestrzeń pełna, a obok niej próżnia; atomy przepływają z jednej do drugiej. Demokryt natomiast przyjmuje jako pierwszy ten stan, w którym atomy wypełniają całą przestrzeń poruszając się wˇ niej. Leukippos wyobraża sobie Ziemię w formie ciała płaskiego, Demokryt przyrównywał Ziemię do dysku wgłębionego w środku, a podwyższonego po brzegach.
Suma wszystkich rzeczy jest, według Leukipposa, nieskończona i wszystko się zmienia, przechodząc w siebie nawzajem. Słońce porusza się wokół Księżyca. Ziemia utrzymuje się w swym położeniu dzięki ruchowi wokół środka. Leukippos pierwszy uznał atomy za cząstki pierwotne, a więc i niezmienne, dając tym samym początek materializmowi mechanistycznemu. W szczegółach nie da się oddzielić nauki Leukipposa od nauki Demokryta.
|