Filozofia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Filozofia > Nauka i życie filozofów starożytnych > TALES Z MILETU  
  Jesteś tutaj
NAUKA I ŻYCIE FILOZOFÓW STAROŻYTNYCH
TALES Z MILETU
Strona: 7/9
  Skocz do
Spis rozdziałów
Początek rozdziału
Koniec rozdziału
  Polecamy
KRÓTKA HISTORIA FILOZOFII
Robert C. Solomon, Kathleen M. Higgins
Przeczytaj rozdział:
Spinoza, Leibniz, Pascal i Newton
  Szukacz
7/9

W krajach Bliskiego Wschodu znane były powszechnie takie historie, łącznie z wielkim potopem, który odzyskiwał z powrotem to, co kiedyś wyłącznie do niego należało. W hebrajskiej kosmogonii duch boży poruszał się po powierzchni wód, a wody znajdowały się pod sklepieniem niebieskim.

Paralele z greckiej mitologii narzucały się już samemu Arystotelesowi. Gdy mianowicie wspomina w Metafizyce Okeanosa i Tetydę, ma na myśli wiersze z XIV księgi Iliady:

Okeanos pierwszy rodzic bogów i ich matka Tetyda [...]
Okeanos, który jest ich wszystkich pierwszym rodzicem [...]

Okeanos przebywa na najdalszych krańcach Ziemi, jest największym nurtem wody, która opływa całą Ziemię, jest źródłem potoków, zdrojów i mórz. Że poprzedzał Ziemię i niebiosa, i że był początkiem wszystkiego, tego w  Iliadzie nie znajdziemy. Ale Homer nie interesował się kosmogonią i wybierał z dawnych mitów tylko to, czego wymagała akcja Iliady. Okeanos i Tetyda reprezentują męską i żeńską zasadę wody i są rodzicami bogów - podobieństwo do ApsuTi'amat jest uderzające. Niektórzy badacze dziejów cywilizacji sądzą nawet, że greckie mity są odbiciem mitów wschodnich. Jednakże ci greccy mitografowie; którzy interesowali się kosmogonią, choć przyznawali Okeanosowi wysoką pozycję w stosunku do innych bogów, nie wiązali z nim początku wszechrzeczy. Dla Hezjoda zarówno Okeanos, jak i Morze Czarne to synowie Ziemi i nieba. Nie jest też pewne, czy zasada wodna była brana pod uwagę w najstarszych teogoniach orfickich.

Rozmaite domysły co do początków koncepcji Talesa są usprawiedliwione ze względu na wagę przedmiotu, ale w jakim stopniu odpowiadają one prawdzie, trudno powiedzieć.

Podejmuje się też próby nie historycznego, lecz racjonalnego uzasadnienia koncepcji Talesa. Mogło być tak, że woda narzucała się ze szczególną oczywistością jako substancja, którą można było obserwować bez żadnego aparatu eksperymentacyjnego i dostrzegać jej różne zmiany w zależności od temperatury. Zauważył więc Tales, bystry obserwator, że woda występuje w stanie płynnym, stałym i gazowym. Byłoby to proste wytłumaczenie motywu wyboru wody. Za tą hipotezą wypowiada się John Burnet. Ale Arystoteles, który był bliższy myśli swoich jońskich poprzedników, sądził inaczej. Według niego, woda w koncepcji Talesa łączyła się z, życiem. Zaobserwował bowiem, że pokarm i nasienie zawsze zawierają pewną dozę wilgoci, i że ciepło życia jest ciepłem wilgotnym. Związek między ciepłem i życiem był dla starożytnych związkiem istotnym. Arystoteles mówi często o "cieple życiowym" (thermotes psychike) - jest ono oczywiście wilgotne czy mokre, a dostarczane przez krew. Śmierci towarzyszą zawsze dwa zjawiska: ciało stygnie i wysycha.

Tales mógł znać dobrze wschodnie kosmogonie, w których woda odgrywała rolę czynnika życiodajnego, ale uznał za stosowne usunąć z nich podłoże mitologiczne i poszukać racjonalnego uzasadnienia dla tych poglądów.

Dla analitycznego umysłu Arystotelesa pojęcie "zasady" (arche) czy "przyczyny" (aition) było złożone, a dla pełnego zrozumienia danego zjawiska należało je rozłożyć na różne składniki. Nie wystarczyło nazwać arche materiał, który był pierwotnym tworzywem świata. Należało jeszcze dopowiedzieć, dlaczego ten materialny substrat występuje w tak licznych formach? Co jest przyczyną jego zmian? Dlaczego świat jest dynamiczny, a nie statyczny? Obok materialnej substancji należało - zdaniem Arystotelesa - wskazać siłę wywołującą ruch i zmiany. "To nie substrat sam jest przyczyną swej zmiany. Sądzę, że na przykład ani drzewo, ani brąz nie jest przyczyną zmiany żadnego z tych przedmiotów; ani drzewo nie zrobi łoża, ani brąz posągu; raczej coś innego jest przyczyną zmiany. A poszukiwać tego, to znaczy poszukiwać drugiej przyczyny, bo tak by to można nazwać, przyczyny wywołującej początek ruchu."

Arystoteles odrzuca pogląd, który wydaje mu się zgoła absurdalny, że mianowicie "substrat sam może się zmieniać". We wstępnej księdza Metafizyki zaznacza, że żaden z filozofów monistycznych nie uznał ziemi za substancję pierwotną, choć każdy z pozostałych elementów występował w roli arche. W jego bardziej rozwiniętej teorii metafizycznej cztery przyjmowane przezeń elementy materialne, czyli ciała proste, reprezentowały "czystą materię", nieruchomą, bezwładną tak długo, dopóki jakaś przyczyna nie wprawiła jej w ruch. Koncepcja ta przypomina kartezjański dualizm materii i ducha. Dla Talesa i jego bezpośrednich następców nie istniało ciało martwe, bezwzględna materia, a więc zbyteczny był też podział pierwszych zasad na materię i siłę. Przyjmując wodę, powietrze albo ogień jako jedyne źródło bytu dostrzegali w tych elementach nieodłączną od nich siłę. Woda jest substancją życiodajną, a morze zdradza ciągły niepokój bez widocznej przyczyny; powietrze wibruje, drga, przemieszcza się to tu, to tam w formie wiatru; ogień migoce, mieni się, pełga, a u Heraklita staje się życiem świata. A ziemia nie posiada tych właściwości. Dlatego Symplikios napisał w Komentarzu do "Fizyki" Arystotelesa następujące słowa: "Dlatego też ziemia jako nieruchliwa i nie zmieniająca się nie mogła być uznana za arche." Ziemia wymagała zewnętrznego czynnika ruchu.



7/9
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach