Filozofia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Filozofia > Historia filozofii w datach > FILOZOFIA ODRODZENIA  
  Jesteś tutaj
HISTORIA FILOZOFII W DATACH
FILOZOFIA ODRODZENIA
Strona: 1/9
  Skocz do
Spis rozdziałów
Początek rozdziału
Koniec rozdziału
  Źródła
HISTORIA FILOZOFII W DATACH powstała na podstawie dwóch książek Dominique Folscheid: Wielkie daty filozofii starożytnej i średniowiecznej
oraz
Wielkie daty filozofii nowożytnej i współczesnej, które w przekładzie Jerzego Niecikowskiego i pod redakcją Wiktorii Krzemień ukazały się w Polsce w 2000 roku w serii  W CZYM RZECZ?.
  Szukacz
1/9

FILOZOFIA ODRODZENIA

Odrodzenie jest dogodnym wyróżnikiem tej epoki, choć jest to wyróżnik równie wieloznaczny jak osławiony "humanizm", który jej przypisują podręczniki szkolne. W rzeczywistości mamy w tym okresie do czynienia z prawdziwym wrzeniem kulturalnym o tendencjach różnych, czy zgoła przeciwstawnych. Spotyka się tutaj zarówno nowatorstwo, jak i ruch wstecz ku rzekomo prawdziwym czy autentycznym korzeniom (co samo w sobie jest również nowatorstwem).

Taką samą dwuznaczność znajdujemy w koncepcji bytu ludzkiego. Gdy dla jednych człowiek "naturalny" staje się wielką wartością, zdaniem innych chodzi przede wszystkim o to, by przeciwdziałać naturalnej grzeszności, uciekając się do pomocy łaski.

Niemniej istnieje pewien zespół cech charakterystycznych, który usprawiedliwia wyodrębnienie tej epoki.

-    Jest to czas odrzucenia scholastyki i czas powrotu do starożytności. Odkrywa się greckie teksty i wraca do Platona. Filozofia dąży do tego, by oderwać się od teologii i stać się myślą świecką, choć nadal jest na ogół dziełem duchownych związanych w stopniu o wiele większym, niż się zazwyczaj przyznaje, z problematyką okresu wcześniejszego.
-    Jest to okres powrotu (lub przekonania, że się powraca) do antycznego pojęcia humanitas, choć jego znaczenie na ogół ulega modyfikacji pod wpływem chrześcijaństwa. Tak zwani poganie nie są tak ważni, jak się zwykle twierdzi. Pisarze tacy jak Petrarka (1304-1374) czy Boccaccio (1313-1375), którym często powierza się rolę ojców założycieli humanizmu doby Renesansu, należą raczej do okresu wcześniejszego. Jednocześnie nie wolno zapominać, że humaniści włoscy zafascynowali się filozofią starożytną pod wpływem Gemistosa Plethona (1355-1452), greckiego filozofa z Mistry (Peloponez), który w swoich wysiłkach, by wzbudzić przychylność wobec helleńskiego pogaństwa i spowodować powrót do polityki i moralności w platońskim stylu, był w Bizancjum całkowicie odosobniony, spotykając się z potępieniem zarówno prawosławnej hierarchii, jak i należących do przeciwnego obozu wyznawców arystotelizmu.
-    Ta epoka "humanizmu" jest jednocześnie okresem, gdy ma miejsce wielki przewrót religijny, a mianowicie Reformacja (Luter, Kalwin, Zwingli), która przeciwstawia Ewangelie Kościołowi rzymskiemu (prowadząc do powstania nowych Kościołów).
-    W epoce tej stały i zamknięty wszechświat średniowiecza zaczyna się rozpadać i to nie tylko w następstwie wielkich odkryć (wyprawy Kolumba, Magellana, Vasco da Gamy, Amerigo Vespucciego, Jacques´a Cartiera itd.), lecz również dlatego, że poszerzenie się horyzontów prowadzi do zwielokrotnienia stanowisk wobec świata.
-    W epoce tej wielkie nadzieje pokłada się w rozwoju nauki (Kopernik, Kepler, Bacon), a jednocześnie nauka, mimo swych rzeczywistych postępów, bardzo wiele inspiracji zawdzięcza jeszcze mistyce i teologii (pojętej w bardzo ogólnikowy sposób). Chce się wówczas odczytać wielką księgę świata przede wszystkim po to, aby odgadnąć boski plan stworzenia, przy czym wychodzi się z założenia, że istnieje ciągłość między boską mądrością a przyrodą. Tego rodzaju postawa sprawia, że przyrodzie przypisuje się znaczenie symboliczne, a przy jej interpretacji stosuje się analogie albo też używa się dedukcji popychającej do lekceważenia faktów. Ciągle uważa się, że fakty to znaki, które odsyłają do jakiegoś znaczenia. Dlatego też szuka się podobieństw i odpowiedniości. W matematyce kładzie się nacisk na istnienie uniwersalnej harmonii, w fizyce natomiast na wszechobecność duchowego pierwiastka. Krótko mówiąc, chrześcijańskie opakowanie skrywa tu powrót do starożytnego symbolizmu. Stąd pozorny racjonalizm, który miesza się z okultyzmem, magią, alchemią, hermetyzmem i kabałą. Rzecz znamienna, że nigdy wcześniej nie było tylu czarowników i procesów o czary, co w dobie Renesansu.
-    Jest to okres, gdy w dziedzinie techniki mamy do czynienia z rzeczywistym postępem. Szczególny nacisk należy tutaj położyć na wynalazek druku, który powoduje upowszechnienie książki (w związku z czym rodzi się krytyka, ale i cenzura). Ale jest to również czas wielkiego postępu w sztuce wojennej (powstaje artyleria, która kładzie kres rycerstwu). W sumie jednak jest to przede wszystkim okres, gdy ludzkie umysły oscylują między marzeniem o prawdziwej technice a techniką z krainy marzeń, co skądinąd staje się źródłem ważnych dyskusji na temat tego, jakie osiągnięcia lub jakie zagrożenia przyniesie ludzka wynalazczość. Ludzie ówcześni fascynują się problemem homunculusa (sztucznie stworzonej istoty ludzkiej), dr. Faustem, automatami i mówiącymi posągami, ale warunki dla swobodnego rozwoju techniki jeszcze nie powstają.
-    Wszystkie te zmiany pociągają za sobą wstrząsy społeczne i moralne. Istotną rolę odgrywają wówczas wojny religijne. Jednocześnie rozwija się mistyka (św. Teresa z Avila i św. Jan od Krzyża), kwitnie dobroczynność, mnożą się wezwania do naprawy obyczajów. Następuje rozwój gospodarki pieniężnej, co pociąga za sobą spadek znaczenia szlachectwa, upowszechnienie się pracy najemnej i pauperyzację mas ludowych. Nie ma więc nic dziwnego w tym, że ostrości nabiera krytyka społeczna, przeradzająca się w całkowite potępienie stosunków panujących w społeczeństwie, czy też prowadząca do odrzucenia rozumu. Odpowiednio do tego w Odrodzeniu nabiera wagi temat szaleństwa (malarstwo Hieronima Boscha, Nawa szaleńców Josse Bade d´Asse´a, Pochwała głupoty Erazma itd.). Rozwija się również myśl utopijna (Utopia Morusa, Państwo słońca Campanelli, Nowa Atlantyda Bacona itd.), która wyraża różne tendencje społeczne i nie ogranicza się do samego dyskursu (u Thomasa Müntzera i antybaptystów, w wojnie chłopskiej i u Jana z Lejdy, zakładającego w Münster państwo nowego typu, utopia, przemoc i religia doskonale ze sobą współgrają).



1/9
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach