Filozofia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Filozofia > Historia filozofii w datach > OŚWIECENIE  
  Jesteś tutaj
HISTORIA FILOZOFII W DATACH
OŚWIECENIE
Strona: 3/15
  Skocz do
Spis rozdziałów
Początek rozdziału
Koniec rozdziału
  Źródła
HISTORIA FILOZOFII W DATACH powstała na podstawie dwóch książek Dominique Folscheid: Wielkie daty filozofii starożytnej i średniowiecznej
oraz
Wielkie daty filozofii nowożytnej i współczesnej, które w przekładzie Jerzego Niecikowskiego i pod redakcją Wiktorii Krzemień ukazały się w Polsce w 2000 roku w serii  W CZYM RZECZ?.
  Szukacz
3/15

1690 - Dwa traktaty o rządzie Johna LOCKE´A (1637-1704): polityczny liberalizm. Swoje koncepcje polityczne Locke rozwijał na długo przed wybuchem rewolucji w 1688 roku. Nawiązująca do tradycji Magna Charta Libertatum z 1215 roku, Deklaracja Praw (Bill of Rights) z 1689 roku, która wprowadziła monarchię konstytucyjną i demokratyczną formę rządów, jest więc zwycięstwem jego idei. Idee te stanowią podstawę liberalizmu politycznego. Zdaniem Locke´a:

-    Istnieje zawarte w ludzkiej naturze prawo naturalne, które jest jednocześnie źródłem obowiązków. Stąd Locke´a cechuje moralne podejście do polityki.
-    Człowiek jest z natury istotą społeczną, choć w "stanie natury" prawo naturalne nie ma żadnej sankcji prawnej, wskutek czego pozostaje szereg niekorzystnych zjawisk (między innymi wojny).
-    Społeczeństwo obywatelskie (to znaczy wspólnota polityczna) opiera się na umowie, która nie jest jednak źródłem stowarzyszania się ludzi ze sobą (społeczeństwo jest czymś naturalnym, a więc już istnieje), lecz polega na przekazaniu przez wszystkich posiadanej władzy wykonawczej organom publicznym (ciało polityczne), co podnosi każdego do rangi obywatela.
-    Zadanie władzy politycznej sprowadza się do zachowania życia, majątku i ludzkich wolności, a ludzie za pośrednictwem praw ustanowionych zachowują swe prawa naturalne. Wszelkie naruszenie praw przez politykę jest tyranią. Nie istnieje żadna suwerenność absolutna.
-    Odpowiednio do tego pewne typy instytucji są właściwe (na przykład monarchia konstytucyjna), a inne należy odrzucić. Religia nie ma nic wspólnego z polityką, która ma charakter całkowicie świecki (czego dowodzi również List o tolerancji z 1689, przy czym tolerancja jest tutaj tym, czego domaga się rozum, a nie tylko wolność sumienia).

1690 - Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego LOCKE´A: "biblia" empiryzmu. Tekst ten jest biblią, a jednocześnie najbardziej standardową wersją empiryzmu. Mimo swej filozoficznej przeciętności ta gruba "cegła" zapewniła autorowi uznanie najlepszych umysłów epoki, stała się podstawą nauczania filozofii na uniwersytecie w Dublinie, została przełożona na języki obce i stała się na zawsze punktem odniesienia dla wszystkich empirystów. Twierdzi się, że Locke´a w stopniu mniejszym lub większym inspirował Gassendi, a pośrednio również Kartezjusz (któremu stanowczo się przeciwstawiał). Locke nie chce uprawiać "metafizyki". Nie wypowiada się również na temat natury czy istoty rozumu (nie uprawia więc "fizyki" w ówczesnym znaczeniu). Ostateczne źródło takiej postawy ma charakter teologiczny, albowiem Locke uważa, że Bóg dał człowiekowi władze co prawda ograniczone, jednak wystarczające do tego, co jest niezbędne (lub użyteczne) w praktyce. Dlatego też Locke zadowala się obserwacją zjawisk i opisem "faktów". Wielkie zagadnienie pochodzenia i statusu idei zmienia się więc tutaj w kwestię z zakresu psychologii empirycznej, okraszanej szeregiem anegdot (na temat zwierząt, dzieci, ludzi "pierwotnych"), która ma dowieść, że nie istnieje żadna "zasada wrodzona". Wszystko, co istnieje w umyśle i ma złożony charakter, zostało więc, zdaniem Locke´a, skonstruowane z elementów prostych na drodze analizy i syntezy.

około 1690-1710 - LEIBNIZ pracuje nad Nowymi rozważaniami dotyczącymi rozumu ludzkiego (dzieło opublikowano w 1756): spór z Lockiem. Dzieło to jest częścią zamierzonej dyskusji z Lockiem, która jednak nie mogła się odbyć. Po ukończeniu pracy Leibniz nie opublikował swojej książki z powodu śmierci angielskiego filozofa. W Nowych rozważaniach... Leibniz analizuje dokładnie dzieło Locke´a, opatrując komentarzem i poddając krytyce jego kolejne fragmenty. Mamy tu do czynienia ze stojącym na najwyższym poziomie sporem między racjonalizmem a empiryzmem w kwestiach: 1) idei, 2) słów, 3) poznania, do czego Leibniz dodaje wiele bardzo ważnych spostrzeżeń na rozmaite tematy (na przykład ewolucji istot żywych czy zagadnienia wolności). Rozważając zagadnienie idei, Leibniz zarzuca Locke´owi, iż od początku pomija doświadczenie refleksyjne, w którym umysł ujmuje sam siebie, co stanowi źródło samopoznania. W ten sposób można powiedzieć, że w umyśle nie ma nic, czego nie byłoby w zmysłach. Z wyjątkiem wszakże samego umysłu. Idea umysłu jest więc wrodzona, dusza myśli nieprzerwanie, a zasadniczym pojęciem jest pojęcie substancji. W sprawie ewolucji Leibniz stwierdza, iż z harmonii Wszechświata wynika, że w przyrodzie istnieje ciągłość, z czego z kolei wynika ewolucja gatunków żywych. Choć nie wszystkie możliwości stają się rzeczywistością, gdyż nie wszystkie są możliwe w tym samym stopniu. Opinia Leibniza na temat wolności jest następująca: co jest spontanicznością w substancjach czy bytach pozbawionych świadomości, jest wolnością u istot rozumnych. Wolność zatem to kwestia natury danego bytu. Wolność czyni nas istotami aktywnymi, zdolnymi do tego, by siebie determinować i skłaniać do działania zgodnego z rozumem, który stanowi o doskonałości naszej natury.

1696 - Słownik historyczny i krytyczny Pierre´a Bayle´a (1647- -1706), "ojca Oświecenia". Pierre Bayle - francuski protestant, który wyemigrował do Holandii - ma znaczenie historyczne zupełnie niewspółmierne do wagi swojej myśli (choć Leibniz obdarzał go uznaniem). Jego dzieła (między innymi Myśli o kometach, 1683) rozprowadzane były wszędzie i wywierały ogromny wpływ. Wiele haseł z jego Słownika..., w dziedzinie myśli filozoficznej odgrywającego rolę podręcznika historii filozofii, zapoznawało szeroką publiczność z doktrynami różnych filozofów. Jego bezustanne polemiki (z katolicyzmem, z "przesądami", z "zabobonami" itd.) przysparzały mu wrogów i ściągały na niego kłopoty osobiste. Sam Bayle uważał się za "profesora filozofii", my natomiast powiedzielibyśmy dzisiaj, że był intelektualistą zaangażowanym. Choć był człowiekiem wierzącym (związanym z protestantyzmem Kalwina) i wrogo nastawionym do deizmu (afirmacja religii "naturalnej", pozbawionej dogmatów i instytucji wyznaniowych), został przywódcą République des Lettres (Republika uczonych i pisarzy, skądinąd również nazwa czasopisma, które Bayle wydawał), głoszącym pochwałę tolerancji (rozumianej jako całkowita wolność sumienia) i broniącym wszystkich "prześladowanych", jacy kiedykolwiek istnieli (heretycy, kobiety itd.).



3/15
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach