|
1793 - Religia w obrębie samego rozumu Kanta. W tekście tym, nazywanym czasami czwartą Krytyką, Kant chce dowieść, że jeśli abstrahować od historycznego wymiaru religii (objawienie), który nie dotyczy filozofa, to racjonalne jądro religii (chrześcijaństwo) pokrywa się z istotą moralności. To dzieło Kanta miało kilka przejściowych trudności cenzuralnych. W granicach samego rozumu, zdaniem Kanta, moralność stanowi podstawę religii, a nie religia moralności (Chrystus jest więc tutaj jedynie "nauczycielem moralności" i "wzorcem" moralnym). Kant przedstawia tutaj swoją koncepcję radykalnego zła natury ludzkiej. Jako byt przyrodniczy człowiek nie jest zły, jest raczej niewinny, lecz jako istota wolna może przeciwstawić się prawu moralnemu, a zatem jest zły "z natury". To zło jest radykalne, ponieważ wolność może obalić moralność w całości (rozum bowiem zaprzecza sam sobie, gdy człowiek z pobudek egoistycznych dokonuje wyborów wbrew temu, co powszechnie obowiązujące).
1793 - Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje Antoine Nicolasa de Condorceta (1743-1794): mit postępu oparty na zasadzie, że możliwości samodoskonalenia się ludzkości są nieskończone.
1796 - Exposition du système du monde (Wykład systemu świata) Pierre´a Simona Laplace´a (1749-1827): determinizm absolutny. Laplace udoskonala teorię Newtona. Za pomocą rachunku prawdopodobieństwa zmniejsza obszar zjawisk niewytłumaczalnych i redukuje znaczenie przypadku. Swoje tezy rozwinie w Essai philosophique sur les probabilités (Filozoficzny esej na temat prawdopodobieństwa). W hipotezie, zwanej demonem Laplace´a, tworzy fikcję ponadludzkiego rozumu, który znając wszystkie działające siły, byłby zdolny poznać położenie i ruch wszystkich atomów. Ta koncepcja wywrze wielki wpływ nie tylko na naukę. Dzięki niej Laplace uznany zostanie za reprezentanta skrajnego, antyreligijnego determinizmu (co wyraża słynna anegdota: Laplace zapytany przez Napoleona, jakie jest miejsce Boga w jego systemie, miał jakoby odpowiedzieć - "ta hipoteza nie jest mi potrzebna").
1796 i 1797 - Metaphisik der Sitten (Metafizyka moralności) Kanta: I Rechtslehre (Teoria prawa), II Tugendslehre (Teoria cnoty). Kant roztrząsa tutaj dość kłopotliwe zagadnienie. Jego zdaniem, państwo powinno stać na straży praw naturalnych (wskutek czego znika konflikt między prawami naturalnymi a prawem pozytywnym). Jednocześnie państwo jest samo w sobie celem i tym samym musi ludzi traktować jak środki, z drugiej jednak strony ludzie są celami, które wymagają bezwzględnego poszanowania. W ten sposób tworzą się sprzeczności, które usunąć można jedynie na drodze reform, a nie za pomocą rewolucji (Kant zmienia zdanie na temat Rewolucji Francuskiej po "legalnej" egzekucji króla). Polityka jest zatem, jego zdaniem, podporządkowana moralności.
|