Filozofia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Filozofia > Historia filozofii w datach > FILOZOFIA ŚREDNIOWIECZNA  
  Jesteś tutaj
HISTORIA FILOZOFII W DATACH
FILOZOFIA ŚREDNIOWIECZNA
Strona: 3/17
  Skocz do
Spis rozdziałów
Początek rozdziału
Koniec rozdziału
  Źródła
HISTORIA FILOZOFII W DATACH powstała na podstawie dwóch książek Dominique Folscheid: Wielkie daty filozofii starożytnej i średniowiecznej
oraz
Wielkie daty filozofii nowożytnej i współczesnej, które w przekładzie Jerzego Niecikowskiego i pod redakcją Wiktorii Krzemień ukazały się w Polsce w 2000 roku w serii  W CZYM RZECZ?.
  Szukacz
3/17

3. Filozofia nabiera wędrownego charakteru

Jeśli w debacie na temat wyznaczników średniowiecza odwołujemy się do geografii, to sytuacja robi się jeszcze bardziej skomplikowana.

-    W istocie w 476 roku Cesarstwo Rzymskie nie przestało istnieć, lecz zmieniło swe położenie. Gdzie więc zaczyna się średniowiecze? W opanowanym przez barbarzyńców byłym Cesarstwie Zachodnim, z którego uciekli filozofowie (z wyjątkiem Boecjusza)? W ten sposób myślą na ogół okcydentaliści przywiązani do tradycji łacińskiej. Ale w takim razie granica winna przebiegać w samym środku życia Boecjusza, którego uważano zazwyczaj za "ostatniego Rzymianina", który jednakże równie dobrze mógłby uchodzić za pierwszego przedstawiciela średniowiecza. Przyjmując tę koncepcję, próbuje się w sposób bezprawny powiązać narodziny średniowiecza z kresem Cesarstwa Rzymskiego. Otóż, jak już powiedziano, Cesarstwo Rzymskie trwa dalej. Cesarz Justynian, który panuje w Cesarstwie Wschodnim, nosi tytuł cesarza rzymskiego. Po prostu Rzym nie jest już w Rzymie, Rzym znajduje się w Konstantynopolu.
-    Jeśli będziemy teraz szukać miejsca pobytu filozofów, to znajdziemy ich w części wschodniej Cesarstwa. A tutaj, patrząc z politycznego punktu widzenia, nie zaczyna się nowa era, tutaj mamy do czynienia z ciągłością życia. W ten sposób znowu natrafiamy na słynny rok 529, w którym dokonuje się podział epok nie mający wszakże nic wspólnego z najazdem barbarzyńców, ponieważ chodzi tu wyłącznie o sprawy związane z filozofią.
-    Ten nowy podział ujawnia się na płaszczyźnie doktrynalnej, a jednocześnie ma swój konkretny, "geograficzny" przejaw, gdyż sześciu filozofów odsuniętych od nauczania z powodu swego antychrześcijańskiego neoplatonizmu (Damaskios, Simplikios, Eulamios, Priskion, Hermias, Diogenes, Izydor) chroni się w Persji. A następnie, w roku 532, instaluje się w Harranie - mieście w Mezopotamii, mającym poniekąd symboliczne znaczenie, ponieważ to tutaj, opuściwszy Ur, zamieszkał Abraham i stąd wyruszył do ziemi Kanaan.
-    Nasza filozoficzna "Grecja" ulega więc przemieszczeniu; Grecja helleńska, która jest zarazem miejscem na mapie i siedliskiem filozoficznego oporu wobec chrześcijaństwa, zostaje zastąpiona Grecją bizantyjską. I to do tego stopnia, że "Grecja" przestaje leżeć w Grecji.
-    Do tego dochodzi podział na Grecję ortodoksyjną (to znaczy wierną nauczaniu Kościoła i zgodną z Tradycją) i Grecję heterodoksyjną (obecną przede wszystkim w doktrynach nestorian i monofizytów), ponieważ w momencie gdy chrześcijaństwo zostało narzucone wszystkim, wszelkie podziały mieć będą miejsce w ramach chrześcijaństwa. Jeśli dodać do tego ściśle polityczne spory między władzą centralną a buntującymi się prowincjami (Egipt, Etiopia, Armenia itd.), to staje się rzeczą zrozumiałą, że wspólne miejsce, w którym rozwijała się filozofia, ulega geograficznemu rozpadowi. Ma to swoje poważne konsekwencje, między innymi takie, że duża liczba filozofów związanych z nestorianami czy monofizytami porzuca język grecki i zaczyna używać syryjskiego, który był językiem liturgii (około 520-580).
-    Następnie, wraz z podbojami arabskimi i wzrostem potęgi plemion tureckich, poważne wstrząsy w filozofii wywoła historia polityczna. Na ogół filozofia podbije kulturalnie zwycięzców. I to do tego stopnia, że filozofia grecka stanie się grecko-arabska - co nie oznacza, że wszystko, co grecko-arabskie, było tym samym islamskie i że to, co wyrażone w języku arabskim, było tym samym tworem Arabów (szczególne zasługi w dziedzinie filozofii przypadają Iranowi, a także Hiszpanii Berberów). Wspomniane miasto Harran, centrum ożywionej aktywności filozoficznej, będzie odgrywać rolę pomostu między filozofią a kulturą islamu; później centra pracy filozoficznej przesuną się do Bagdadu, Damaszku i do Hiszpanii.
-    Co ciekawsze, z tego nowego podglebia zrodzi się filozofia żydowska (korzystająca z Greków i wypowiadająca się w dużej mierze po arabsku!), która również odegra wobec łacińskiego Zachodu rolę przekaźnika idei.
-    Przepływ idei na Zachód zacznie w wieku XII dokonywać się w następstwie rekonkwisty Hiszpanii, a z drugiej strony - od 1204 roku wskutek zdobycia Konstantynopola przez krzyżowców. Nie należy jednak zapominać, że istnieje również własna, ściśle łacińska ścieżka rozwoju, związana z postępem ewangelizacji (która doprowadziła do pierwszego odrodzenia kulturalnego za panowania Karola Wielkiego).

Wnioski: historia filozofii średniowiecznej ma więc różne kierunki rozwoju, bądź też nie ma żadnego kierunku, w zależności od tego, czy bierzemy pod uwagę łaciński Zachód, Bizancjum, Żydów czy Arabów. Jest to konsekwencja tego, co nazywano translatio studiorum (przemieszczanie się ośrodków badań). Klasyfikacja tej różnorodności zgodnie z porządkiem chronologicznym, niewystarczająca sama przez się, przynosi wszakże co najmniej jedną korzyść, pozwala mianowicie umieścić idee na ich właściwych miejscach.



3/17
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach