|
1887 - Z genealogii moralności NIETZSCHEGO. Nietzsche chce pokazać, jak moralność, sumienie i wartości moralne były tworzone w historii jako wyraz woli mocy. Jego zdaniem byłoby naiwnością sądzić, że szło w tym wszystkim o to, by nadać sens ludzkiemu istnieniu i uczynić człowieka lepszym (w rzeczywistości idzie o to, aby go zniewolić). Zdaniem Nietzschego, prawda nie stanowi podstawy wartości, lecz przeciwnie - wartość jest źródłem prawdy. Co zatem warta jest prawda? Wartość odsyła do oceny, ocena zaś do oceniającego. Należy więc odnaleźć źródło kategorii moralnych (o których się sądzi, że istnieją jako byty same w sobie, podczas gdy tak naprawdę jedyne oparcie mają one w gramatyce). Człowiek bytuje w kulturze, ale ta kultura jest chora. Człowiek tym różni się od zwierzęcia, że podlega tresurze, która obdarza go pamięcią czyniącą z niego istotę odpowiedzialną - człowiek to zwierzę, które dotrzymuje obietnic. Kluczem do wszystkiego jest wola mocy, która włada każdym człowiekiem i może się wyrodzić w resentyment, jeśli bezpośrednio nie osiąga swych celów. Dlatego też tak naprawdę człowiek "dobry" to człowiek "silny"; słaby zaś żyje nie aktywnie, lecz reaktywnie, kryjąc się pod płaszczykiem moralności i wytwarzając u silnego nieczyste sumienie. Następnie Nietzsche przeprowadza krytykę ideału ascetycznego osiągającego szczytowy punkt w osobie ukrzyżowanego Chrystusa. Wcieleniem tego ideału jest kapłan, u którego resentyment osiąga takie natężenie, iż uważa on cierpienie za narzędzie zbawienia. Geniusz kapłana - istoty chorej, która uczyniła się pielęgniarzem - wyraża się w tym, że zmienia on kierunek resentymentu, wskutek czego zamiast szukać winnego na zewnątrz, szukamy go w samych sobie. Aprobujemy słabość, aby stać się rzekomo silniejszymi (echo koncepcji św. Pawła, będącego dla autora Zaratustry osobistym wrogiem). Tym samym niszczymy siły życia, sprawiając, że rozkwitają jako trujący kwiat.
1901 - sprawa Woli mocy Nietzschego oraz dzieła wydane pośmiertnie. Po okresie niezwykłej egzaltacji związanej z przygotowaniem do druku ostatnich utworów Nietzsche popada w 1889 roku w stan całkowitego otępienia. Ostatnie lata życia spędza pod opieką matki i siostry, Elisabeth Frster, która była żoną teoretyka skrajnego antysemityzmu. To właśnie siostra zmontowała zbiór tekstów ogłoszonych pod tytułem Wola mocy. Mamy tu do czynienia z rzadkim w dziejach myśli filozoficznej przykładem fałszerstwa. Tekst ten jest zasadniczym źródłem sztucznego powiązania Nietzschego z ideami hitleryzmu. Późniejsza publikacja ineditów Nietzschego, wolna od fałszerstw i przeróbek, pozwala odtworzyć autentyczny kształt tej trudnej myśli.
|