Właściwa strona - http://www.wiw.pl/astronomia/0303-c2-praktyczna.asp Wiw Matematyka i przyroda: Astronomia Biologia Fizyka Matematyka Humanistyka: Historia Kultura antyczna Literatura Plastyka Czytaj: Biblioteka Delta Inne: Słowniki Szkoły wyższe Wszechświat w obrazkach Nowe: Nowinki Nowości Jesteś tutaj: Wirtualny Wszechświat Astronomia Astronomia sferyczna i praktyczna Tematy - Historia astronomii - Narzędzia i metody astronomii - Astronomia sferyczna i praktyczna - Sfera niebieska - Czas i kalendarz - Astronomia praktyczna i figura Ziemi - Badania kosmiczne - Układ Słoneczny - Słońce - Galaktyki - Kosmologia - Niebo w tym miesiącu - Eseje Szukacz Przeszukaj za pomocą Szukacza: witrynę Astronomia cały Wirtualny Wszechświat Przeszukaj inne witryny wydawnictwa Prószyński i S-ka Jak zadawać pytania? Astronomia praktyczna i figura Ziemi [ 1 ] [ 2 ] Wyznaczanie kształtu figury Ziemi rozpoczęło się wówczas, gdy Snell van Royen opracował w 1617 r. nową metodę pomiarów odległości terenowych, tzw. triangulację. Polega ona na stworzeniu sieci trójkątów, których boki są sukcesywnie wyznaczane na podstawie dokładnych pomiarów ich kątów, a jeden odcinek sieci, tzw. baza, został uprzednio zmierzony z dużą dokładnością. Triangulacja wkrótce zaowocowała potwierdzeniem przypuszczenia Izaaka Newtona o biegunowym spłaszczeniu Ziemi. W latach trzydziestych XVIII w. w Peru i w Laponii przeprowadzone zostały pomiary długości łuku południka, w których wyniku powstał przybliżony obraz Ziemi jako spłaszczonej elipsoidy obrotowej sferoidy. Zarazem pomiary długości łuku południka paryskiego, wykonane pod koniec XVIII w., doprowadziły do określenia jednej z fundamentalnych jednostek miar, czyli metra. Obecnie przyjmuje się, że jeżeli kształtowi Ziemi ma odpowiadać sferoida, to jej rozmiary wynoszą: półoś równikowa - 6 378 140 m, biegunowa - 6 356 755 m. Przy tych parametrach elipsoidy ziemskiej różnica między szerokością geograficzną zwaną też astronomiczną i szerokością geocentryczną geoc wynosi w przybliżeniu: W 1873 r. niemiecki matematyk J. B. Listing 1808-1882 wprowadził pojęcie geoidy jako powierzchni stałego potencjału grawitacyjnego na poziomie morza. Kierunek pionu który określony jest przez przyciąganie materii rozłożonej niejednorodnie we wnętrzu Ziemi i przyspieszenie odśrodkowe, wynikające z jej ruchu obrotowego jest wszędzie prostopadły do geoidy. Powierzchnia oceanów jest z definicji fragmentem powierzchni geoidy. Na obszarach oceanów przebiega ona średnio pod, a na obszarach lądowych - nad powierzchnią elipsoidy, wykazuje też kilka wyraźniejszych odchyleń od elipsoidy, przy czym maksymalne są rzędu 100 m. Przedstawione tu w skrócie zagadnienia należą do geodezji klasycznej, dla której charakterystyczne jest wykonywanie pomiarów na powierzchni Ziemi. Naturalną rzeczą jest, że geodezja klasyczna nie może objąć swoimi badaniami np. powierzchni oceanów i terenów trudno dostępnych. Możliwość globalnych pomiarów figury Ziemi stworzyła nowoczesna geodezja, wykorzystująca sztuczne satelity. Satelity geodezyjne są dwóch typów: bierne i czynne. Dla stacji badawczej na powierzchni Ziemi satelita bierny np. z serii LAGEOS jest obiektem odbijającym promieniowanie świetlne lub mikrofalowe i - co najważniejsze - obiektem, którego położenie względem Ziemi jest w każdej chwili znane. Wielokrotne określenie kierunku ku satelicie i jego odległości za pomocą dalmierzy laserowych umożliwia wyznaczanie położeń takich stacji praktycznie na całej Ziemi. Satelita czynny jest wyposażony w nadajnik emitujący charakterystyczne dla niego sygnały. Odebranie takich sygnałów od kilku co najmniej trzech satelitów umożliwia wyznaczenie położenia stacji naziemnej i jej wysokości z dokładnością przekraczającą 1 m. Powszechny obecnie jest nawigacyjny system GPS Global Positioning System. W jego skład wchodzą 24 satelity rozmieszczone na sześciu prawie kołowych orbitach, nachylonych do równika pod kątem 55 o , tak że z każdego punktu Ziemi widać co najmniej pięć satelitów. System GPS powstał w USA w latach siedemdziesiątych XX wieku dla celów wojskowych. Dla potrzeb cywilnych wykorzystuje się ten system przy obniżonej dokładności. W odbiorniki GPS wyposażane są samoloty, statki i geodezyjne stacje badawcze. Istnieją też miniaturowe odbiorniki przeznaczone dla turystów, umożliwiające określenie położenia z dokładnością do 100 m. Tomasz Kwast [ 1 ] [ 2 ] Wiw - strona główna | Astronomia i kosmologia | Biologia | Fizyka | Matematyka | Historia | Kultura antyczna | Literatura | Szkoła-Plastyka | Nowinki | Nowości | Szkoły wyższe | Biblioteka | Wszechświat w obrazkach | Słowniki | Copyright Prószyński i S-ka SA 2000. All rights reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.