Właściwa strona - http://www.wiw.pl/astronomia/a-c2-gwiazdy-mezopotamii.asp Wiw Matematyka i przyroda: Astronomia Biologia Fizyka Matematyka Humanistyka: Historia Kultura antyczna Literatura Plastyka Czytaj: Biblioteka Delta Inne: Słowniki Szkoły wyższe Wszechświat w obrazkach Nowinki Nowości Jesteś tutaj: Wirtualny Wszechświat Astronomia Eseje Tematy - Historia astronomii - Narzędzia i metody astronomii - Astronomia sferyczna i praktyczna - Badania kosmiczne - Układ Słoneczny - Słońce - Galaktyki - Kosmologia - Niebo w tym miesiącu - Eseje Szukacz Przeszukaj za pomocą Szukacza: witrynę Astronomia cały Wirtualny Wszechświat Przeszukaj inne witryny wydawnictwa Prószyński i S-ka Jak zadawać pytania? GWIAZDOZBIORY STAROŻYTNEJ MEZOPOTAMII powrót... [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] Spójrzmy zatem w okolice dzisiejszego północnego bieguna niebieskiego i odnajdźmy dwa dobrze znane gwiazdozbiory - Małą UMi i Wielką Niedźwiedzicę UMa. Dla Mezopotamczyków, podobnie jak dla wielu z nas, było oczywiste, że ten rejon nieba przedstawia dwa wozy. Pierwszy UMi nazywali Powozem Nieba MAR.GID.DA.AN.NA, drugi zaś UMa po prostu Wozem MAR.GID.DA. W tekście z Aszur Wóz porównany jest do figury apsamakku, którą jest prawdopodobnie trapez równoramienny, o Powozie zaś czytamy: "Skrzynia Powozu znajduje się naprzeciw dyszla MAR.GID.DA, jego dyszel naprzeciw skrzyni MAR.GID.DA". Choć brzmi to trochę zagmatwanie, spójrzmy w niebo, a przekonamy się, że opis odpowiada prawdzie. Po przeciwnej stronie bieguna północnego mamy grupę gwiazdozbiorów rodzinnych - według Greków wyobraża ona króla Cefeusza, jego żonę Kasjopeję oraz ich córkę Andromedę wraz z Perseuszem, ukochanym małżonkiem. Część nieba poświęcona Andromedzie przedstawiała według Babilończyków Jelenia LU.LIM/lulimu, jednak najjaśniejsza gwiazda alfa And, dziś zaliczana do tej konstelacji, uzupełniała figurę wielkiego kwadratu, którego pozostałe kąty wyznaczały gwiazdy obecnego Pegaza alfa, beta, gamma. Figurę tę zwano Polem AS.GAN/iku. Nie była to jedyna "rolnicza" konstelacja na mezopotamskim niebie. Inna jasna gwiazda, gamma And, użyczała swego blasku Pługowi APIN/epinnu, utworzonemu poza tym z gwiazd alfa, beta i gamma Trójkąta. Perseusz, grecki bohater, rozgościł się w jednym z piękniejszych fragmentów nieba. Jednak, jak możemy się domyślać z nazwy konstelacji zachowanej na tabliczkach, ten fragment nie wyobrażał pięknego herosa, lecz Starca SU.GI/sibu. Jego opis zachował się na znanej już nam tabliczce z Aszur: "SU.GI, postać w szacie, nosząca brodę. ... w prawej swej ręce niesie, jego lewa ręka wyciągnięta jest w kierunku Plejad. Na jego głowie oznaczona jest gwiazda". Kilka tekstów podaje nam względną lokalizację SU.GI. Dowiadujemy się z nich, że konstelacja ta rozciągała się za Łabędziem, którego nazwano Demonem z Otwartymi Ustami UD.KA.DU.A. Spójrzmy jeszcze raz w niebo: między Łabędziem i Perseuszem znajduje się bardzo wyraźny gwiazdozbiór Kasjopei w kształcie litery M lub W. Ulegając pokusie odtworzenia obrazu Starca wróćmy jeszcze do cytowanego wyżej tekstu z Aszur. Czy gwiazdy Kasjopei mogły wyobrażać ów niemożliwy do odczytania przedmiot trzymany przez Starca w prawej dłoni? Za Demonem z Otwartymi Ustami Łabędź rozciąga się mały gwiazdozbiór Lutni z jasną Wegą. Nie mamy o nim wielu informacji. Wiemy, że nazywano go Kozą UZ/enzu. Więcej danych przekazano nam w dokumentach o sąsiadującym z Lutnią Herkulesie - babilońskim Psie UR.GI/kalbu. Opis Psa zachował się na tabliczce z Aszur: "Gwiazdozbiór UR.GI - Pies, który siedzi na tylnych łapach, przodem zwrócony jest do Wodnika. Dwie gwiazdy to jego pierś, na ogonie ma siedem gwiazd, ... jego obwód...". W naszej wędrówce przenieśmy się nieco bardziej na południe, by obejrzeć najpiękniejszy chyba fragment nieba. Według greckich legend uwieczniono tu postać myśliwego Oriona i jego wiernego czworonożnego przyjaciela, Wielkiego Psa CMa. Natomiast według Mezopotamczyków gwiazdy sąsiadujące z Syriuszem alfa CMa wyobrażały Łuk BAN/qastu. W tej roli współcześni "rekonstruktorzy" babilońskiego nieba widzą gwiazdy tau, delta, sigma i epsilon CMa. Sam Syriusz, najjaśniejsza gwiazda nieba, symbolizował Strzałę KAK.SI.SA/sukudu. Łuk jest jedną z nielicznych konstelacji, o których mamy wzmianki w utworach literackich. W Enuma elisz, wielkim eposie o stworzeniu świata, bóg-stworzyciel imieniem Marduk użył do walki z potworem Tiamat łuku. Za zasługi, jakie broń ta miała w pokonaniu złej bogini Anu, król bogów, umieścił wizerunek łuku na niebie: "Anu pocałował łuk, [powiedział]: "niech będzie moją córką", ... sprawił, że zaświeciła na niebie". W zarysach dzisiejszej konstelacji Oriona mezopotamscy astronomowie widzieli postać Prawdziwego Pasterza Niebios SIPA.ZI.AN.NA. W jednym z tekstów obok nazwy gwiazdozbioru spotykamy zaskakujący komentarz: "Prawdziwy Pasterz Niebios - ten, który jest porażony bronią". Jeśli popatrzymy na Pasterza i sąsiadujący z nim Łuk i Strzałę, komentarz ów wyda nam się bardziej zrozumiały. Czy jednak tak go rozumiejąc rzeczywiście jesteśmy bliscy prawdy, trudno jest dzisiaj powiedzieć. Między Orionem a Perseuszem znajduje się piękny gwiazdozbiór Byka z dwiema słynnymi gromadami gwiazd: Plejadami i Hiadami. Mezopotamczycy nazywali tę konstelację Bykiem Niebios GU.AN.NA, a najjaśniejsza jej gwiazda, nazywana dziś Aldebaranem, wraz z gromadą Hiady stanowiła Pysk Byka. W słynnym eposie o Gilgameszu, bohaterze poszukującym nieśmiertelności, czytamy o tym, jak piękna bogini Isztar, pani miłości, zapragnęła ofiarować bohaterowi swe uczucia. Gilgamesz pomny zniewag, jakie spotkały jej poprzednich kochanków, odrzuca zaloty bogini. Obrażona na niego Isztar postanawia się zemścić i staje przed obliczem swego ojca, boga Anu, z prośbą, by stworzył strasznego byka, który zniszczy ziemię. Anu spełnił prośbę córki i zesłał potwora, z którym jednak szybko rozprawił się Gilgamesz wspomagany przez swego przyjaciela Enkidu. Być może właśnie w tym utworze znajdujemy mitologiczne wyjaśnienie obecności Byka na mezopotamskim firmamencie? Plejadom astronomowie Dwurzecza nadali nazwę MUL.MUL/kakkabani, czyli po prostu Gwiazdy. Często ta piękna gromada uważana była za odrębną konstelację. Przez pewien czas użyczała nawet swej nazwy gwiazdozbiorowi Byka, którego jest niewątpliwie wizytówką. [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] powrót... Wiw - strona główna | Astronomia i kosmologia | Biologia | Fizyka | Matematyka | Historia | Kultura antyczna | Literatura | Szkoła-Plastyka | Nowinki | Nowości | Szkoły wyższe | Biblioteka | Wszechświat w obrazkach | Słowniki | Copyright Prószyński i S-ka SA 2000. All rights reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.