Właściwa strona - http://www.wiw.pl/astronomia/0004a2-historia.asp Wiw Matematyka i przyroda: Astronomia Biologia Fizyka Matematyka Humanistyka: Historia Kultura antyczna Literatura Plastyka Czytaj: Biblioteka Delta Inne: Słowniki Szkoły wyższe Wszechświat w obrazkach Nowinki Nowości Jesteś tutaj: Wirtualny Wszechświat Astronomia Historia astronomii Tematy - Historia astronomii - Astronomia przedteleskopowa - Astronomia starożytnego Egiptu i Mezopotamii - Astronomia starożytnej Grecji - Średniowieczna astronomia islamu - Astronomia średniowieczna i renesansowa w Europie - Astronomia nowożytna - Astronomia i astrofizyka XX wieku - Astronomia w Polsce - Narzędzia i metody astronomii - Astronomia sferyczna i praktyczna - Badania kosmiczne - Układ Słoneczny - Słońce - Galaktyki - Kosmologia - Niebo w tym miesiącu - Eseje Szukacz Przeszukaj za pomocą Szukacza: witrynę Astronomia cały Wirtualny Wszechświat Przeszukaj inne witryny wydawnictwa Prószyński i S-ka Jak zadawać pytania? Astronomia w Polsce [ 1 ] [ 2 ] Wkrótce po odzyskaniu niepodległości nastąpiło znaczne ożywienie w polskich ośrodkach astronomicznych. Dyrektorem Obserwatorium Krakowskiego został w 1919 r. Tadeusz Banachiewicz 1882-1954, twórca rachunku krakowianowego oraz autor licznych prac dotyczących wyznaczania orbit i ruchu Księżyca. Mimo swoich teoretycznych zainteresowań w pełni doceniał rolę obserwacji, doprowadzając do utworzenia w 1922 r. na wzniesieniu Lubomir 912 m n.p.m. w pobliżu Myślenic skromnej stacji obserwacyjnej, która działała do 1944 r., tj. do chwili spalenia jej przez okupanta. Osiągnięciem stacji było odkrycie dwóch nowych komet: Orkisz 1925 I oraz Kaho-Kozik-Lis 1936 III. W okresie międzywojennym cztery komety odkrył również w Krakowie Antoni Wilk 1876-1940: Peltier-Wilk 1925 XI, Wilk 1930 II, Wilk 1930 III, Wilk-Peltier 1937 II. W Obserwatorium Krakowskim i na Lubomirze Banachiewicz zapoczątkował także szeroko zakrojone obserwacje gwiazd zmiennych, kontynuowane m.in. przez odkrywcę pyłowych księżyców Ziemi - Kazimierza Kordylewskiego 1903-1981. Zasługą Banachiewicza było również założenie, wychodzącego do chwili obecnej, czasopisma naukowego o zasięgu międzynarodowym "Acta Astronomica", w którym astronomowie polscy mogli publikować wyniki swych badań. Obserwatorium Warszawskim kierował od 1923 r. Michał Kamieński 1879-1973, autorytet w badaniach ruchu komet. Wraz z Janem Gadomskim 1889-1966 przyczynił się do otwarcia w 1938 r. dużego Obserwatorium Meteorologiczno-Astronomicznego im. Józefa Piłsudskiego na szczycie Popa Iwana 2022 m. n.p.m. w Czarnohorze Karpaty Wschodnie, wyposażonego w nowoczesny astrograf o średnicy obiektywu 33 cm. Działalność Obserwatorium na Popie Iwanie została przerwana we wrześniu 1939 r., a gmach popadł w ruinę. Obserwatorium Wileńskie zostało reaktywowane po pierwszej wojnie światowej przez Władysława Dziewulskiego 1878-1962, wybitnego specjalistę w dziedzinie astronomii gwiazdowej. Specjalizowało się ono w badaniach astrofizycznych; tam też, w 1938 r., Wilhelmina Iwanowska 1905-1999 dokonała pierwszych w Polsce obserwacji spektroskopowych. We Lwowie istotny rozwój astronomii nastąpił z chwilą objęcia kierownictwa Zakładu Astronomicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza przez Eugeniusza Rybkę 1898-1988, specjalistę w zakresie fotometrii gwiazdowej, który podjął systematyczne obserwacje zakupionymi astrokamerami Zeissa o średnicach 10 i 14 cm. Oprócz wspomnianych już ośrodków w Krakowie, Warszawie, Wilnie i Lwowie mniejsze obserwatoria astronomiczne powstały również w Poznaniu, a także przy Politechnikach: Lwowskiej i Warszawskiej. Podczas drugiej wojny światowej astronomia polska poniosła dotkliwe straty: spalone zostało Obserwatorium Astronomiczne w Warszawie przy Al. Ujazdowskich, uległy zniszczeniu obserwatoria na Popie Iwanie i na Lubomirze, utracone zostały obserwatoria w Wilnie i Lwowie. We wszystkich placówkach astronomicznych z wyjątkiem Krakowa niemal zamarła praca naukowa. Wiele z nich bezpowrotnie utraciło znaczną część zbiorów bibliotecznych i instrumentów oraz bezcenne archiwa. Po roku 1945 do Krakowa, Poznania i Warszawy dołączyły nowo utworzone ośrodki astronomiczne we Wrocławiu i Toruniu. Organizacji Obserwatorium Wrocławskiego i jego filii w Białkowie podjęli się astronomowie lwowscy, którzy przejęli budynki i część instrumentów dawnego obserwatorium niemieckiego, natomiast do Torunia przeniosła się większość astronomów wileńskich. Ich staraniem w 1949 r. w miejscowości Piwnice otwarto nowe uniwersyteckie Obserwatorium Astronomiczne, początkowo wyposażone w wypożyczony ze Stanów Zjednoczonych astrograf o średnicy 20 cm. W 1962 r. w Piwnicach ustawiono - jak dotąd największy na ziemiach polskich - teleskop w układzie optycznym Schmidta, o średnicy zwierciadła 90 cm. Obserwatorium Warszawskie rozpoczęło tymczasową działalność w Krakowie. Przeniesienie do Warszawy nastąpiło dopiero w 1950 r. i było połączone z otwarciem stacji w Ostrowiku, gdzie początkowo uruchomiono refraktor o średnicy 25 cm. Warunki pracy astronomów ośrodka warszawskiego uległy poprawie z chwilą oddania do użytku w 1976 r. gmachu Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk przy ulicy Bartyckiej 18. Z końcem lat pięćdziesiątych - dzięki inicjatywie i pracom Stefana Piotrowskiego 1905-1985, m.in. autora nowej oryginalnej metody wyznaczania orbit gwiazd zaćmieniowych, i jego uczniów - powstał w Warszawie znany w świecie ośrodek naukowy, specjalizujący się w astrofizyce teoretycznej, w tym w teorii ewolucji układów podwójnych gwiazd. Z okazji sześćsetlecia Uniwersytetu Jagiellońskiego Obserwatorium Krakowskie uzyskało w 1964 r. nową lokalizację na terenie dawnego fortu Skała k. Bielan. W jednym z pawilonów obserwatorium został ustawiony teleskop Cassegraina o średnicy 50 cm. Wcześniej, w 1954 r., w Forcie Skała rozpoczęto pierwsze w Polsce obserwacje radioteleskopem z anteną o średnicy 5 m. Dwie ostatnie dekady XX w. przyniosły dalszy rozwój astronomii obserwacyjnej w Polsce. Oto tylko niektóre dokonania: W Piwnicach uruchomiono radioteleskop o średnicy 32 m, natomiast sześćdziesięciocentymetrowe teleskopy optyczne zostały ustawione w Ostrowiku, Białkowie, Piwnicach oraz w jedynym w Polsce górskim obserwatorium astronomicznym na Suhorze 1000 m n.p.m. w Gorcach. Największy polski teleskop o średnicy zwierciadła 130 cm, należący do Obserwatorium Warszawskiego, został zainstalowany w Obserwatorium Las Campanas 2400 m n.p.m. w Chile, gdzie istnieją szczególnie dobre warunki obserwacyjne. Jerzy M. Kreiner [ 1 ] [ 2 ] Wiw - strona główna | Astronomia i kosmologia | Biologia | Fizyka | Matematyka | Historia | Kultura antyczna | Literatura | Szkoła-Plastyka | Nowinki | Nowości | Szkoły wyższe | Biblioteka | Wszechświat w obrazkach | Słowniki | Copyright Prószyński i S-ka SA 2000. All rights reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.