Właściwa strona - http://www.wiw.pl/literatura/epoki/epoki.asp?epoka_id=8 Wiw Matematyka i przyroda: Astronomia Biologia Fizyka Matematyka Humanistyka: Historia Kultura antyczna Literatura Plastyka Inne: Szkoły wyższe Biblioteka Wszechświat w obrazkach Słowniki Nowinki Nowości Jesteś tutaj: Wirtualny Wszechświat > Literatura > Epoki literackie > Jesteś tutaj Epoki literackie Spis rzeczy Średniowiecze Renesans Barok Oświecenie Romantyzm Pozytywizm Młoda Polska Dwudziestolecie Międzywojenne Szukacz Przeszukaj za pomocą Szukacza: witrynę Literatura cały Wirtualny Wszechświat Przeszukaj inne witryny wydawnictwa Prószyński i S-ka Jak zadawać pytania? Dwudziestolecie Międzywojenne Na pierwszym planie St.I. Witkiewicz i B. Schulz Okres w literaturze polskiej, którego cezury wyznaczają daty historyczne: rok 1918 odzyskanie niepodległości i rok 1939 wybuch II wojny światowej. Wraz z odrodzeniem państwa polskiego zaczęły odradzać się jego instytucje, a wśród nich instytucje życia literackiego: w 1920 w Warszawie powstaje Związek Zawodowy Literatów Polskich Związek Literatów Polskich, instytucja, powołana do obrony interesów materialnych pisarzy. Niemal równocześnie powstają niezależne związki w Krakowie i we Lwowie. Ostateczne scalenie nastąpiło dopiero w r.1935 w 1924 z inicjatywy Stefana Żeromskiego powstaje polska sekcja Pen Clubu, pierwszym prezesem zostaje Jan Lorentowicz w 1926 uchwalona zostaje ustawa o prawie autorskim. Z nową siłą odżyły aspiracje wyjścia poza tradycyjny kanon literatury służącej sprawie wyzwolenia narodowego. Kształtowały się liczne ugrupowania artystyczne o odrębnych, nieraz sprzecznych programach. Obraz literatury niepodległej Polski formował się w żywym kontakcie z nowymi tendencjami w światowej literaturze, sztuce, nauce i filozofii. Początkowo pierwszoplanowa rola kształtowaniu klimatu życia literackiego przypadła pokoleniu pisarzy, ukształtowanych jeszcze przez modernizm w prozie m.in. Stefan Żeromski, Wacław Berent, Andrzej Strug, w poezji m.in. Jan Kasprowicz, Antoni Lange, Bronisława Ostrowska, Leopold Staff znaczący zwrot ku codzienności i Bolesław Leśmian aktywny, twórczy stosunek do języka. Losy poezji rozstrzygnęło jednak młode pokolenie poetów, reprezentowanego przez programowo zróżnicowane rówieśnicze grupy literackie: Skamandryci poeci skupieni początkowo wokół studenckiego czasopisma "Pro Arte et Studio", potem miesięcznika "Skamander" zał. 1920. W skład ugrupowania weszli poeci prezentujący zróżnicowane postawy twórcze; każdy z nich był silną indywidualnością, każdy z nich w ciągu następnych lat okazał się ważną postacią życia literackiego. Byli to: Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jan Lechoń Leszek Serafimowicz, Kazimierz Wierzyński i Jarosław Iwaszkiewicz. W kręgu oddziaływania "Skamandra" rozwijała się twórczość Kazimiery Iłłakowiczówny oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Od roku 1924 organem prasowym tego środowiska stał się założony i prowadzony przez Mieczysława Grydzewskiego tygodnik "Wiadomości Literackie". Futuryści środowisko warszawskie i krakowskie, głoszące hasła radykalnego zerwania z tradycją, odwołujące się do strategii skandalu, prowokacji i ekscesu estetycznego i obyczajowego: Jerzy Jankowski, Tytus Czyżewski, Bruno Jasieński, Stanisław Młodożeniec, Anatol Stern, Aleksander Wat Ekspresjoniści eklektyczna grupa skupiona wokół poznańskiego dwutygodnika "Zdrój" 1917-22. Jego pierwszym redaktorem był Stanisław Przybyszewski, który tam właśnie opublikował swój słynny artykuł Powrotna fala. Naokoło ekspresjonizmu. Od marca 1918 roku nastąpiła jednak pokoleniowa zmiana warty i oblicze czasopisma oraz środowiska zaczęli kształtować młodzi twórcy: m.in. Jerzy i Witold Hulewiczowie współzałożyciele i wydawcy, Jan Stur Hersz Feingold, Emil Zegadłowicz, Józef Wittlin. Awangarda Krakowska grupa skupiona wokół pisma "Zwrotnica" 1922-27. Jej teoretyk, Tadeusz Peiper, opracował oryginalny program liryki pojmowanej jako celowa konstrukcja intelektualna z rozbudowanym systemem reguł w zakresie składni i metaforyki Tędy. Koncepcje te rozwijali twórczo: Julian Przyboś, Jan Brzękowski i Jalu Kurek, natomiast pokrewna im twórczość Adama Ważyka pozostawała w bliższym związku z ewolucją poezji francuskiej. Czartak zał. 1922, grupa literacka skupiona wokół Emila Zegadłowicza, przeciwstawiająca cywilizacji idee powrotu do natury i kultury ludowej oraz regionalizmu. Istotne osiągnięcia prozy tego czasu to przede wszystkim powieści podejmujące problemy odrodzonego państwa oraz pierwsze rozrachunki z realiami społecznymi i politycznymi II Rzeczpospolitej. Należą do nich m.in.: Przedwiośnie 1924 Stefana Żeromskiego Romans Teresy Hennert 1924 Zofii Nałkowskiej Pokolenie Marka Świdy 1925 Andrzeja Struga oraz powieści Juliusza Kadena-Bandrowskiego: Generał Barcz 1923, Czarne skrzydła prwdr. w "Świecie" 1925-26 i zbiór opowiadań Marii Dąbrowska Ludzie stamtąd 1925. Dramaturgia lat dwudziestych to z dzisiejszego punktu widzenia przede wszystkim: Stefana Żeromskiego Uciekła mi przepióreczka 1925 Stanisława Ignacego Witkiewicza: Pragmatyści wyst. 1921, Tumor Mózgowicz wyst. 1921,Mister Price, czyli Bzik Tropikalny wyst. 1926, Nowe Wyzwolenie wyst. 1925, W małym dworku wyst. 1923, Metafizyka dwugłowego cielęcia wyst. 1928, Kurka wodna wyst. 1922, Mątwa druk. 1923, wyst. 1933, Wariat i zakonnica wyst. 1924, Jan Maciej Karol Wścieklica wyst. 1925. Po śmierci uznanych twórców starszego pokolenia w końcu lat dwudziestych1939 1925 Żeromski i Reymont, 1926 Kasprowicz, dotychczasowi "młodzi" przejęli rolę generacji dojrzałej. Na czołowe miejsce w życiu literackim wysunęła się grupa "Skamandra", oddziałująca silnie na ówczesne środowiska czytelnicze, m.in. poprzez "Wiadomości Literackie". Silny wpływ na poglądy środowisk inteligenckich poczęła wywierać prasa lewicowa "Dźwignia", "Miesięcznik Lit." oraz twórczość związanych z nią poetów, zwłaszcza Władysława Broniewskiego. W dramaturgii na pierwszy plan wysunęła się nastrojowo-symboliczna twórczość Jerzego Szaniawskiego Żeglarz, Adwokat i róże, psychologiczne sztuki Nałkowskiej Dom kobiet, Dzień jego powrotu komedie Słonimskiego i in. Czynni byli również autorzy starszej generacji Rostworowskiego cykl Niespodzianka, Przeprowadzka, U mety. W roku 1933 utworzono Polską Akademię Literatury, w której skład weszło 15 członków dożywotnich prezesem został Wacław Sieroszewski, wiceprezesem Leopold Staff, sekretarzem generalnym Juliusz Kaden-Bandrowski. Jej protektorami i członkami honorowymi byli m. in. prezydent Ignacy Mościcki, Józef Piłsudski. Krytycznie odnosiły się do faktu istnienia i działalności PAL środowiska opozycyjne wobec rządu np. Andrzej Strug odrzucił propozycję członkostwa. Znamiennym zjawiskiem w literaturze lat trzydziestych był bujny rozkwit prozy powieściowej. Główne jej osiągnięcia to: Noce i dnie 1932-34 Marii Dąbrowskiej Granica 1935 Zofii Nałkowskiej Cudzoziemka 1936, Dwa księżyce opowiadania, 1933 Marii Kuncewiczowej Dziewczęta z Nowolipek 1935, Rajska jabłoń 1937 Poli Gojawiczyńskiej Zmowa mężczyzn 1930, Panny z Wilka, Brzezina, Młyn nad Utratą opowiadania, Czerwone tarcze 1934 Jarosława Iwaszkiewicza. Równolegle rozwijały się różne odmiany powieści społecznej i środowiskowej Helena Boguszewska, Jerzy Kornacki i stworzony przez nich w 1933 r. zespół Przedmieście. Wzrosło zainteresowanie literaturą dokumentalną i pamiętnikarską głośne serie pamiętników chłopów, bezrobotnych, emigrantów, rozwinęła się publicystyka i reportaż np. Ksawerego Pruszyńskiego i Melchiora Wańkowicza. Unowocześnił się warsztat powieści psychologicznej Zazdrość i medycyna Michała Choromańskiego 1933, Całe życie Sabiny Heleny Boguszewskiej 1934, Niecierpliwi Zofii Nałkowskiej 1939, nowelistyka Iwaszkiewicza. Odrębne miejsce zajęli w prozie międzywojennej: Stanisław Ignacy Witkiewicz Pożegnanie jesieni 1927, Nienasycenie 1930, Witold Gombrowicz Ferdydurke 1937, oraz Bruno Schulz Sklepy cynamonowe 1933, Sanatorium Pod Klepsydrą 1937. Rozwijała się również literatura popularna Ferdynand Antoni Ossendowski, Tadeusz Dołęga-Mostowicz, A. Fiedler, Janusz Meissner, Kornel Makuszyński, Magdalena Samozwaniec. W poezji lat trzydziestych dominującą postawą filozoficzną, wspólną wielu ówczesnym nurtom poetyckim był katastrofizm liryka Mieczysława Jastruna twórczość Józefa Czechowicza Katastroficzne niepokoje doszły również do głosu w liryce młodych poetów wileńskich, związanych z pismem "Żagary" Czesław Miłosz, Jerzy Zagórski, Aleksander Rymkiewicz. Inną reakcją na te same niepokoje była drwina i ucieczka we własny świat fantazji i groteski wyraźny np. w poezji Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Wiw - strona główna | Astronomia i kosmologia | Biologia | Fizyka | Matematyka | Historia | Kultura antyczna | Literatura | Szkoła-Plastyka | Nowinki | Nowości | Szkoły wyższe | Biblioteka | Wszechświat w obrazkach | Słowniki | Copyright Prószyński i S-ka SA 2000. All rights reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.