Właściwa strona - http://www.wiw.pl/nowinki/fizyka/200101/20010126-001.asp Wiw Matematyka i przyroda: Astronomia Biologia Fizyka Matematyka Humanistyka: Historia Kultura antyczna Literatura Plastyka Czytaj: Biblioteka Delta Inne: Słowniki Szkoły wyższe Wszechświat w obrazkach Nowinki Nowości Jesteś tutaj: Wirtualny Wszechświat Fizyka Nowinki fizyczne Jesteś tutaj nowinka: Termometr od astronoma autor: Jarosław Włodarczyk z dnia: 26-01-2001 Najświeższe nowinki Błyskotliwy Szkot 13 czerwca 2001 r. minęło 170 lat od urodzin jednego z najwybitniejszych fizyków wszech czasów - Jamesa Clerka Maxwell. Choć pierwszym skojarzeniem, jakie nam się nasuwa, gdy słyszymy nazwisko wielkiego Szkota, jest termin "równania Maxwella", prace Jamesa Clerka świadczą o jego wszechstronności i rozległości zainteresowań. Tybetańskie łowy na promienie kosmiczne W czerwcu 2001 r. uruchomiony zostanie największy z ziemskich detektorów promieni kosmicznych - ARGO-YBJ - usytuowany w tybetańskiej dolinie 90 kilometrów na północ od chińskiej Lhasy. Fizyczne portale, wędrujące abstrakty Podobno Internet zawdzięcza swe powstanie fizykom. Wszystkie nowinki Powrót Fizyka - strona główna Nowinki Wirtualnego Wszechświata Szukacz Przeszukaj za pomocą Szukacza: witrynę Fizyka cały Wirtualny Wszechświat Przeszukaj inne witryny wydawnictwa Prószyński i S-ka Jak zadawać pytania? Zespół Osoby, które przygotowały dla Ciebie witrynę Nowinki Termometr od astronoma 27 stycznia 2001 r. mija 300 lat od urodzin szwedzkiego astronoma, któremu zawdzięczamy jedną z najpowszechniej używanych skal temperatur. Uczonym tym jest Anders Celsius, wynalazca skali Celsjusza. Anders Celsius 1701-1744 Anders Celsius urodził się 27 stycznia 1701 r. w Uppsali w rodzinie uczonych. Jego obaj dziadkowie byli profesorami - matematyki ze strony ojca i astronomii ze strony matki. Również ojciec Andersa, Nils Celsius, był profesorem astronomii. Talent i rodzinne tradycje sprawiły, że Anders Celsius został profesorem astronomii na Uniwersytecie w Uppsali w wieku 29 lat, w 1730 r. Ponieważ jednak w całej Szwecji nie istniało wówczas żadne duże obserwatorium astronomiczne, Celsjusz udał się w podróż po Europie, odwiedzając m.in. obserwatoria w Norymberdze, Rzymie i Paryżu. W 1734 r., kiedy Celsius zawitał do Obserwatorium Paryskiego kierowanego przez Jaques'a Cassiniego 1677-1756, syna wielkiego Włocha, który osiadł we Francji, Gian Domenico Cassiniego 1625-1712, wciąż żywa była dyskusja pomiędzy zwolennikami Newtona i wyznawcami Descartesa. Otóż uczeni się spierali, jak bardzo kształt Ziemi odbiega od idealnie kulistego. W końcu Francuska Akademia Nauk postanowiła wysłać dwie ekspedycje w dwa skrajne miejsca na kuli ziemskiej - w okolicach równika Peru i w pobliżu bieguna Laponia - by na drodze pomiarów ustalić, jak bardzo Ziemia jest wybrzuszona na równiku albo: spłaszczona na biegunach. Pomiary geodezyjne miały określić, ile wynosi - w jednostkach długości - stopień szerokości geograficznej w każdym z miejsc. Kierownikiem wyprawy do Laponii mianowano francuskiego uczonego Pierre'a Louise'a Moreau de Maupertiusa 1698-1759. Jego asystentem został Anders Celsius. Ekspedycja, rozciągająca się na lata 1736-1737, potwierdziła spłaszczenie kuli ziemskiej na biegunach choć nie pogodziła zwolenników nauki angielskiej i francuskiej, a Celsiusowi przyniosła w kraju rodzinnym sławę. Po powrocie do Uppsali Celsius podjął starania, by wznieść w Szwecji pierwsze uniwersyteckie obserwatorium. Działania te zakończyły się sukcesem w 1740 r. niektóre źródła podają rok 1741. Budynek Obserwatorium Astronomicznego w Uppsali, wzniesiony dzięki staraniom Andersa Celsiusa. Rycina z 1769 r. Celsius nie zapisał się w szczególny sposób w historii astronomii. Należał do pierwszych uczonych, którzy stwierdzili, że zjawisko zórz polarnych ma charakter magnetyczny. Opublikował katalog jasności około 300 gwiazd, wyznaczonych w oryginalny sposób. Osłabiał światło gwiazdy za pomocą płytki szklanej. Za miarę jasności gwiazdy przyjmował liczbę płytek, które pozwalały całkowicie stłumić jej blask. W systemie Celsiusa najjaśniejsza gwiazda ziemskiego nieba, Syriusz, miała jasność 25 płytek szklanych. W 1742 r. w "Kungliga Swenska Wetenskaps Academiens Handlingar" Kroniki Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk ukazał się artykuł Celsiusa, zatytułowany "Uwagi o dwóch stałych stopniach termometru". W ten sposób narodziła się skala Celsjusza, a uczony trafił do historii fizyki. powiększenie... Pierwsza strona "Uwag o dwóch stałych stopniach termometru" Celsiusa - artykułu, który ukazał się w 1742 r. Celsius proponował wykorzystanie w pomiarach temperatury dwóch punktów - topnienia lodu oraz wrzenia wody - i podzielenia skali pomiędzy nimi na 100 stopni, przy czym punktowi topnienia miało odpowiadać 100 stopni, natomiast punktowi wrzenia - zero. Już wcześniej proponowano na punkt odniesienia skali temperatur moment zamarzania wody. Oryginalnością pomysłu Celsiusa było wybranie punktu topnienia. Jak sam pisał: "Eksperyment ten [umieszczanie termometru rtęciowego w topniejącym śniegu] powtarzałem wielokrotnie w ciągu dwóch lat podczas zimowych miesięcy i przy każdej pogodzie, i przy różnych zachowaniach barometru. Zawsze otrzymywałem ten sam punkt na termometrze [...] Podczas srogiej zimy przyniosłem śnieg do mego pokoju i położyłem przy kominku, aż zaczął topnieć [...]". Z drugim punktem skali - wrzeniem wody - sprawa nie była tak prosta, gdyż znacznie większą rolę odgrywało w tym wypadku ciśnienie atmosferyczne, z czego Celsius zdawał sobie sprawę. Podobnie jak wytwórca szkła i instrumentów Daniel Gabriel Fahrenheit, urodzony w Gdańsku, twórca konkurencyjnej skali Fahrenheita. Ostatecznie Celsius zaproponował następującą procedurę: Włóż cylinder AB termometru do topniejącego śniegu i zaznacz punkt C zamarzania wody. Zaznacz punkt D wrzenia wody pod ciśnieniem około 755 mmHg. Podziel odległość CD na 100 równych części, tak by zerowy stopień odpowiadał punktowi D, setny zaś - punktowi C. Jak łatwo zauważyć, pierwotna skala Celsjusza była odwrócona w stosunku do używanej obecnie. Niektóre źródła podają, że za zamianą jej na dzisiaj stosowaną stoi Karol Linneusz Carl von Linn ; 1707-1778, szwedzki przyrodnik. Inne, że odpowiedzialność za to ponosi Daniel Ekstr m, producent instrumentów naukowych, który zaopatrywał w nie zarówno Celsiusa, jak i Linneusza. Celsius był także zdeklarowanym rzecznikiem wprowadzenia w Szwecji kalendarza gregoriańskiego. Niestety, nie doczekał 1753 r., kiedy Szwedom zabrano 11 dni, by przejść z rachuby juliańskiej na gregoriańską. Zmarł młodo, na początku 1744 r. w Uppsali. Jarosław Włodarczyk [ góra strony ] Wiw - strona główna | Astronomia i kosmologia | Biologia | Fizyka | Matematyka | Historia | Kultura antyczna | Literatura | Szkoła-Plastyka | Nowinki | Nowości | Szkoły wyższe | Biblioteka | Wszechświat w obrazkach | Słowniki | Copyright Prószyński i S-ka SA 2000. All rights reserved. Wszystkie prawa zastrzeżone.