Fizyka
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
 Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Fizyka > Wielkie wykłady - Ewolucja fizyki 
  Indeks
Wielkie wykłady
Jak powstawała
Ewolucja fizyki

Triumfy poglądu
mechanistycznego

Upadek poglądu
mechanistycznego

Pole i teoria
względności

Kwanty
Ciągłość i . . .
Elementarne kwanty
Kwanty światła
Widma światła
Fale materii
Fale prawdopodob.
Fizyka i rzeczywistość
Streszczamy
  Źródło
Albert Einstein, Leopold Infeld
EWOLUCJA FIZYKI
Rozwój poglądów od najważniejszych pojęć do teorii względności i kwantów

W przekładzie Ryszarda Gajewskiego


  Fizyka i rzeczywistość
 
Fizyka i rzeczywistość
 
J
akie ogólne wnioski można wyciągnąć z rozwoju fizyki, przedstawionego tu w grubym zarysie, uwzględniającym tylko podstawowe idee?
       Nauka to coś więcej niż zbiór praw, katalog nie powiązanych faktów. Jest ona tworem umysłu ludzkiego, swobodnie stwarzającego idee i pojęcia. Teorie fizyczne dążą do utworzenia obrazu rzeczywistości i do ustanowienia związku między nim a rozległym światem wrażeń zmysłowych. Tak więc jedyne uzasadnienie dla naszych konstrukcji myślowych leży w tym, czy i w jaki sposób nasze teorie tworzą takie łączące ogniwo?
       Widzieliśmy, jak postęp fizyki dawał początek nowym pojęciom. Ale ten łańcuch tworzenia jest znacznie starszy od samej fizyki. Jednym z pojęć najbardziej prymitywnych jest pojęcie przedmiotu. Pojęcia drzewa, konia, dowolnego ciała materialnego są tworami uzyskanymi w drodze doświadczenia, choć wrażenia, z których powstają, są prymitywne w porównaniu ze światem zjawisk fizycznych. Kot bawiący się myszą również buduje w swej myśli własny, prymitywny obraz rzeczywistości. Fakt, że kot reaguje w podobny sposób wobec każdej myszy, wskazuje, iż tworzy on pojęcia i teorie, służące mu za drogowskazy w jego świecie wrażeń zmysłowych.
       „Trzy drzewa” to coś innego niż „dwa drzewa”. Z kolei „dwa drzewa” to nie to samo, co „dwa kamienie”. Pojęcia samych tylko liczb 2, 3, 4,..., uwolnionych od przedmiotów, z których powstały, są tworami umysłu, opisującymi rzeczywistość naszego świata.
       Psychiczne, subiektywne poczucie czasu pozwala nam porządkować wrażenia, stwierdzać, że jedno zdarzenie następuje po drugim. Ale przypisanie – za pomocą zegara – każdej chwili czasu pewnej liczby, uznanie czasu za jednowymiarowe continuum jest już konstrukcją myślową, podobnie jak są nią pojęcia geometrii euklidesowej i nieeuklidesowej oraz naszej przestrzeni, rozumianej jako trójwymiarowe continuum.
       Fizyka zaczęła się właściwie od stworzenia pojęcia masy, siły i układu inercjalnego. Wszystkie te pojęcia są swobodnymi tworami myśli. Doprowadziły one do sformułowania poglądu mechanistycznego. Dla fizyka z początku dziewiętnastego wieku otaczający nas świat składał się z cząstek, między którymi działały proste siły, zależne tylko od odległości. Starał się on możliwie najdłużej pozostać przy swym przekonaniu, że posługując się tymi podstawowymi pojęciami, uda się wyjaśnić wszystkie zjawiska przyrody. Trudności związane z odchylaniem się igły magnetycznej, a także trudności związane ze strukturą eteru skłoniły nas do wprowadzenia nowego, bardziej subtelnego bytu. Pojawia się ważne pojęcie pola elektromagnetycznego. Uświadomienie sobie, że nie zachowanie się ciał, lecz zachowanie się czegoś między nimi, to znaczy pola, ma zasadnicze znaczenie dla porządkowania i rozumienia zdarzeń, wymagało śmiałej wyobraźni naukowej.
       Dalszy rozwój zburzył stare pojęcia, a zarazem stworzył nowe. Teoria względności odrzuciła czas bezwzględny i inercjalny układ współrzędnych. Tłem wszystkich zdarzeń nie było już jednowymiarowe continuum czasowe i trójwymiarowe continuum przestrzenne, lecz nowy swobodny twór myśli – czterowymiarowe continuum czasoprzestrzenne o nowych własnościach transformacyjnych. Inercjalny układ współrzędnych stał się niepotrzebny. Do opisu zjawisk przyrody nadaje się równie dobrze każdy układ współrzędnych.
       Z kolei teoria kwantów stworzyła nowe i zasadnicze pojęcia charakteryzujące naszą rzeczywistość. Ciągłość ustąpiła miejsca nieciągłości. Zamiast praw rządzących jednostkami pojawiły się prawa prawdopodobieństwa.
       Obraz rzeczywistości stworzony przez współczesną fizykę odbiega daleko od obrazu z okresu początków nauki. Ale cel wszelkiej teorii fizycznej nie uległ zmianie.
       Za pomocą teorii fizycznych staramy się przebrnąć przez gąszcz spostrzeganych faktów, staramy się uporządkować i zrozumieć świat naszych wrażeń zmysłowych. Chcemy, aby spostrzegane fakty logicznie wynikały z naszej koncepcji rzeczywistości. Bez wiary w możliwość zrozumienia rzeczywistości za pomocą naszych konstrukcji myślowych, bez wiary w wewnętrzną harmonię świata, nie byłoby nauki. Wiara ta jest i zawsze będzie głównym motywem wszelkiej twórczości naukowej. We wszystkich naszych wysiłkach, w każdej dramatycznej walce między starymi a nowymi poglądami, dostrzegamy odwieczne pragnienie zrozumienia, dostrzegamy niezachwianą wiarę w harmonię świata. Wiarę tym silniejszą, im większe piętrzą się na drodze nauki przeszkody.
góra strony
poprzedni fragment następny fragment
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach