I 2. Średnie Państwo (2130-1778 p.n.e.)

Po okresie wojen wewnętrznych władca Teb Mentuhotep II ponownie zjednoczył państwo egipskie.

Królowie z XII dynastii (1991-1786 p.n.e.) usunęli lokalnych władców i ponownie wprowadzili scentralizowaną administrację. Najważniejsze budowle z tego okresu to umocnienia we wschodniej Delcie i przy II katarakcie, które strzegły bezpieczeństwa państwa oraz wielki zespół świątynny w Tebach, centrum kultu nowego państwowego boga - Amona.

Lata 1878-1841 p.n.e., gdy panował Sezostrisa III, to okres największego rozkwitu państwa. Egipt rozrósł się wtedy terytorialnie, rozciągając swe wpływy m.in. na Dolną Nubię, gdzie znajdowały się kopalnie złota i opanowując szlaki handlowe wiodące przez Morze Czerwone, Półwysep Synaj do kraju Punt, fenickiego miasta Byblos i na Kretę. Ogromne zasługi dla rozwoju kraju położył zwłaszcza faraon Amenemhat III, który zasłynął przeprowadzeniem akcji osuszania oazy Fajum i budową piramidę oraz świątyni grobowej w Hawara ("Labirynt").

Największe osiągnięcia artystyczne okresu Średniego Państwa to portrety starego Sezostrisa III i Amenemhata III oraz królewskie sfinksy. Pojawił się także wówczas nowy typ posągów, utrzymanych w konwencji postaci z podniesionym kolanem i sięgającą do stóp szatą. Literaturę epoki reprezentują Nauka króla Amenemhata i Przygody Sinuheta.

II Okres Przejściowy (1778 - ok. 1610 p.n.e) Są to lata panowania XIII-XIV dynastii. Po wspaniałym, lecz krótkotrwałym rozkwicie państwa nadszedł kryzys. Pojawili się liczni uzurpatorzy, a zamieszki wewnętrzne ułatwiły z kolei ok. 1650 r. p.n.e. wtargnięcie do Egiptu Hyksosów, ludu semickiego należącego do grupy huryckiej (egipskie słowo heka-chesut znaczy "władca obcych krajów" i odnosi się do dynastii panującej). Najazd ten był następstwem wielkich migracji rozpoczętych ok. 2000 r. p.n.e., zwanych wędrówkami Indoeuropejczyków.

Zdobywcy, którzy dali początek XV i XVI dynastii, stworzyli elitę rządzącą państwa i sprawowali rządy nad Dolnym Egiptem, obrawszy na swą rezydencję Awaris. Mieli oni przewagę militarną nad Egipcjanami, którą zawdzięczali nowej technice wojskowej, polegającej na użyciu konnicy i rydwanów bojowych. Ulegli jednak oni w pełni wpływowi kultury egipskiej, stojącej na znacznie wyższym poziomie od ich własnej.