Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

XIV 14. Najstarsze cywilizacje

O najstarszych dziejach Chin wiadomo bardzo niewiele. Wykopaliska w Gansu, Jangszao (zachodnia część prowincji Honan), potwierdziły istnienie kultur neolitycznych, określanych mianem Lungszan, zaś na północy prowincji natrafiono na pozostałości innej nie dającej się jeszcze zaklasyfikować dokładnie kultury. Początki chińskiej historii związane są z panowaniem legendarnej dynastii Sia (ok. 1800-1500 p.n.e.).

Pewniejsze informacje na temat początków chińskiej państwowości łączą się dopiero z pojawieniem się dynastii Szang (1765-1122 p.n.e.). Stworzyła ona państwo o ustroju lennym, w którym król pełnił jednocześnie funkcje kapłańskie. W miastach otoczonych murami znajdowały się świątynie. Kapłani posługiwali się rozwiniętym pismem obrazkowym. Rezydencja władcy była często przenoszona z miejsca na miejsce, nie istniała w związku z tym stała stolica. Kolejni władcy musieli borykać się z problemem walk z sąsiednimi plemionami. W sztuce wojennej tego okresu znane były już rydwany bojowe.

Po dynastii Szang władzę w Chinach objęła dynastia Czou (1122-770 p.n.e.) pochodząca z zachodniej części kraju. Władała ona już państwem czysto feudalnym. W jego centrum znajdowała się domena królewska, a wokół niej włości wasali, graniczące z państewkami lennymi. Potęga wasali rosła, do kraju wdzierały się plemiona nomadów, przez co możliwości ekspansji władzy centralnej coraz bardziej kurczyły się. Wraz z przeniesieniem stolicy do Lojang w 770 r. p.n.e. przepadła znaczna część terytorium królestwa.

W okresie rządów tzw. wschodniej dynastii Czou (770-256 p.n.e.) władza królewska coraz bardziej słabła, a lennicy osiągnęli niezależność. Powstały duże księstwa, których współpraca ograniczała się tylko do obrony przed nomadami. Długotrwałe wojny spustoszyły kraj, zubożały też niektóre rody możnowładcze. Zyskało natomiast na znaczeniu chłopstwo. Odtąd to właśnie ono, a nie możni na rydwanach bojowych, decydowało o losach wojen. Państwo utrzymywali przede wszystkim kupcy, pośredniczący w ściąganiu przez władzę od lenników daniny w naturze i odpowiedzialni za zaopatrzenie miast.

"Okres Walczących Królestw" (402-221 p.n.e.) Ostatnie dwa wieki panowania dynastii Czou upłynęły pod znakiem walk miedzy książętami dzielnicowymi, uznającymi tylko nominalnie zwierzchność władzy centralnej. Chiny podzieliły się w tym okresie na pojedyncze państwa, administrowane przez zawodowych urzędników. Równocześnie wzrosła rola miast jako ośrodków administracyjnych, wykształciło się także mieszczaństwo jako odrębna warstwa społeczna.

Podstawowym pojęciem religijnym starożytnych Chin było Tao ("droga") - zasada utrzymująca ład we wszechświecie. Przedmiot kultu stanowiło natomiast, "wysokie niebo", natura, duchy przodków. Kontakt ze światem nadprzyrodzonym odbywał się głównie za pośrednictwem ofiar i wyroczni. Stare wierzenia Chińczyków zostały nieco zmodyfikowane w związku z działalnością dwóch wielkich filozofów. Pierwszy z nich Konfucjusz (551-479 p.n.e.) (K'ung-Cz'iu, Kung Fu Tzu - "mistrz Kung") był twórcą nowego systemu etycznego. Głosił, on że człowiek jest z natury dobry i powinien skrupulatnie przestrzegać tradycji. Podstawą mistycznej nauki Laocjusza (Lao Tzu) (VI w. p.n.e.) było natomiast pojęcie Tao, rozumianego jako źródło wszystkich bytów i prawd. Społeczeństwo, jego zdaniem, powinno być rządzone przez mędrców. W V w. p.n.e. inny myśliciel Mo Di był z kolei piewcą uniwersalnej, wszechobejmującej miłości i potępiał wojnę zaczepną.

Spośród walczących o dominację państw na czoło wysunęło się stopniowo sprawnie zarządzane, graniczne królestwo Cz'in, od którego pochodzi zresztą nazwa Chiny. W 221 r. p.n.e. Szy Huang Ti, władca tego królestwa, założyciel nowej dynastii, uchodzący za najwybitniejszego władcę Chin, dokonał likwidacji księstw dzielnicowych i anektował pozostałe 6 państw: Han, Czao, Wei, Cz'iu, Jen i Cz'i. W okresie tym weszła do użytku broń żelazna w miejsce brązowej, a z zachodu przeniknęło użycie jazdy w działaniach bojowych.

Za panowania dynastii Cz'in (221-207 p.n.e.) powstało jednolite, scentralizowane, rządzone za pośrednictwem urzędników państwo. Kraj został podzielony na komandorie i prefektury. Został także wprowadzony ujednolicony system miar i wag, jedna moneta oraz wspólne pismo, co pozwoliło znacznie zmniejszyć różnice między regionami i sprzyjało rozwojowi handlu. W 213 r. p.n.e. kanclerz Li Sy przeprowadził "palenie ksiąg", aby wykorzenić tradycje feudalne. Na rządy dynastii Cz'in przypadają początki budowy Wielkiego Muru Chińskiego z wałów ziemnych, mającego chronić kraj przed najazdami Hunów i innych koczowników z północy. Południe kraju także było wówczas nękane przez koczowników, a w kraju dały się obserwować tendencje odśrodkowe. Opór wobec centralizacji doprowadził do objęcia w wyniku walk władzy przez dynastię Han (202 p.n.e. - 8 n.e.). Przejęła ona system administracyjny pozostawiony przez dynastię Cz'in, lecz połączyła go z organizacją lenną państwa Czou. Ustrój i administracja stały się w ten sposób bardziej demokratyczne. Do zadań zbiurokratyzowanego państwa należało odtąd ściąganie podatków, obrona granic, nadzór nad systemem nawadniającym, troska o handel i transport, zwłaszcza drogi. Po odparciu zjednoczonych w III w. plemion Hunów, Chiny osiągnęły apogeum swej potęgi i w latach 140-87 n.e. za cesarza Wu Ti, pogromcy Hunów, zajmowały największe w swych dziejach terytorium. Złamana została potęga feudałów, kwitł handel na "jedwabnym szlaku". Mimo to wojny wywoływały trudności gospodarcze. Za panowania następców Wu-Ti Hunowie zostali rozbici i rozpoczęli swą wędrówkę na zachód, ku Europie.

Tymczasem w Chinach dochoszło do eskalacji walk między możnymi rodami. Przedstawiciel jednego z nich, panujący w latach 9-23 n.e. Wang Mang, sięgnął po władzę cesarską, jednak podjęty przez niego program reform politycznych nie dał rezultatów. Utracił on przy tym prowincje w Azji środkowej. Klęski żywiołowe prowadziły do licznych buntów ludności, jak np. powstanie "Czerwonych Brwi".

Ponowny rozkwit państwa nastąpił w okresie rządów tzw. wschodniej dynastii Han (25-220 n.e.), założonej przez Liu Siu. Ośrodkiem rozwijającego się handlu zamorskiego stał się w tej epoce Kanton (Nan-Hai), Chiny eksportowały m.in. jedwab do cesarstwa rzymskiego. Ok. 100 r. n.e. został wynaleziony papier. W końcu I w. Chiny odzyskały dawną pozycję mocarstwową, po podboju Turkiestanu ich granice sięgały aż do Zatoki Perskiej. Walki na dworze cesarskim, gdzie ogromne wpływy polityczne miały cesarzowe ich krewni oraz koterie eunuchów, doprowadziły w 184 r. do wybuchu wielkiego powstania "żółtych turbanów", a w 221 r. Ts'ao P'ei z nowej dynastii Wei zmusił ostatniego władcę Han do abdykacji.

W czasach tych w Chinach rozprzestrzeniał się buddyzm, religia powstała w Indiach i głosząca konieczność oderwania się od ziemskiej rzeczywistości, jednakże nie stał się on tu nigdy religią panującą.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach