Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

XXII 26. Wojny perskie (500-479 p.n.e.)

Obalenie tyranii w Milecie stało się przyczyną wybuchu antyperskiego powstania jońskiego (500-494 p.n.e.) pod wodzą Aristagorasa. Powstańcy, wspierani jedynie przez Ateny i Eretrię, po początkowych sukcesach, jak np. atak na Sardes, ponieśli klęskę pod Efezem a powstanie zostało stłumione przez Persów. Kontruderzenie perskie skierowało się na Cypr (zdobyty w 497 r. p.n.e.). Ziszczona została też flota jońska (bitwa pod Lade), co pociągnęło za sobą w 494 r. zburzenie Miletu i deportację jego ludności do Mezopotamii.

Człowiekiem, który w pełni zdawał sobie sprawę z powagi sytuacji był, wybrany w 493 r. p.n.e. na archonta, Ateńczyk Temistokles. Tymczasem już w 492 r. p.n.e. Persowie pod dowództwem Mardoniosa podbili Trację i Macedonię, ale burza rozbiła ich flotę, gdy usiłowali opłynąć górę Athos. Niemniej, Persowie zażądali od wszystkich miast greckich, aby się im podporządkowały, czego znakiem miało być przesłanie symbolicznej ziemi i wody. Ateny i Sparta odmówiły spełnienia tego ultimatum. Do Aten zbiegł też tyran Chersonezu, Miltiades, został tam wybrany jednym z 10 strategów.

W 490 r. p.n.e. miał miejsce pierwszy najazd perski pod dowództwem Datisa i Artafernesa, z udziałem obalonego tyrana ateńskiego Hippiasza. Eretria została zburzona, a jej ludność przesiedlona w głąb Azji. We wrześniu 490 r. doszło do bitwy pod Maratonem, zakończonej zwycięstwem Ateńczyków. O jej wyniku mieszkańcy Aten dowiedzieli się za sprawą gońca, który przybiegł z pola bitwy do stolicy - stąd właśnie wywodzi się tradycja biegu maratońskiego. Zwycięstwo piechoty ateńskiej dowodzonej przez Miltiadesa odniesiono dzięki zastosowaniu taktyki przewyższającej perską, polegającej na szybkim przemarszu i oskrzydleniu przeciwnika. Po porażce sił lądowych pod Maratonem flota perska wycofała się do Azji Mniejszej. Pokonanie Persów, uważanych dotąd za niezwyciężonych, uczyniło z Aten głównego protektora Hellady i otworzyło im drogę do budowania własnej potęgi. Zwycięzca spod Maratonu, Miltiades umarł w więzieniu, wtrącony tam po nieudanej kampanii przeciw Paros w 489 r. p.n.e.

Po zwycięstwie nad Persami w Atenach nastąpiły istotne przeobrażenia ustrojowe. W 487 r. p.n.e. wprowadzono zasadę wyboru archontów poprzez losowanie spośród 500 kandydatów z pierwszej i drugiej klasy. Tym samym urząd ten stał się neutralny politycznie, wzrosły natomiast wpływy strategów mających możliwości uzyskania ponownej nominacji i dysponujących specjalnymi pełnomocnictwami. Po raz pierwszy zaczęto wówczas w Atenach również stosować praktykę ostracyzmu. To właśnie za jej pomocą udało się Temistoklesowi wygnać swoich przeciwników politycznych (Hipparch - 487, Megakles - 486, Ksantippos - 484, Arystydes - 483) i  przeprowadzić w 481 r. p.n.e. swój program budowy przez państwo floty złożonej z 180 trier (okręty o 3 rzędach wioseł). Odpowiednich funduszy na to dostarczyła państwowa kopalnia srebra w Laurion, a wyposażenie okrętów zapewnili bogaci obywatele w ramach liturgii, czyli obowiązkowych świadczeń na rzecz polis. W związku z rozbudową floty wzrosło znaczenie czwartej klasy (thetes), spośród której rekrutowano wioślarzy.

W 480 r. p.n.e. Persowie po raz drugi najechali Grecję. Ich władca Kserkses wyruszył do Europy na czele ogromnej armii. W tym samym roku Kartagina zaatakowała miasta greckie na Sycylii, ale ich atak odparł tyran Syrakuz Gelon, pokonując Kartagińczyków w bitwie pod Himerą. Z kolei jego brat Hieron w 474 r. p.n.e. W bitwie morskiej pod Kyme (łac. Cumae) rozbił flotę etruską, co przyczyniło się do wzrostu znaczenia Rzymu w Italii.

W 481 r. p.n.e. powstał Związek Panhelleński, będący sojuszem wojskowym pod przewodnictwem Sparty, zawiązanym przez Greków celem wspólnej obrony przed Persami. Na wieść o ataku perskim podjęto decyzję o obronie północnej Grecji połączonymi siłami. Po nie rozstrzygniętej bitwie morskiej koło przylądka Artemizjon król Leonidas z niewielkim oddziałem 300 Spartan stoczył w sierpniu 480 r. zaciętą walkę pod Termopilami, aby osłonić odwrót sił greckich. Mimo bohaterskiej postawy Spartan Persów nie udało się jednak dłużej powstrzymać i zajęli oni całą środkową Grecję oraz Attykę wraz z Atenami.

Następnym celem Persów stało się w tej sytuacji rozbicie floty greckiej. We wrześniu 480 r. p.n.e. u wybrzeży wyspy Salamina doszło do decydującej bitwy morskiej, rozegranej według planu Temistoklesa. Flotą grecką dowodził Spartanin Eurybiades. Bitwa zakończyła się całkowitą klęską Persów, którzy nie zdołali w wąskim przesmyku wykorzystać swej przewagi liczebnej (1200 okrętów wobec 380 greckich) i wycofali się do Azji Mniejszej. Wojska lądowe pod wodzą Mardoniosa przezimowały natomiast w Tessalii i wiosną ponownie złupiły Ateny.

Mimo zwycięstwa pod Salaminą, wiosną 479 r. p.n.e. sytuacja nie była jeszcze całkowicie wyjaśniona, choćby dlatego, że na terenie Grecji pozostawały wciąż dość liczne siły perskie. Losy wojny rozstrzygnęły ostatecznie w 479 r. dopiero zwycięstwa Greków pod Platejami i Mykale, gdzie zniszczono flotę perską. W tym samym roku, mimo sprzeciwu Sparty, Ateny odbudowały swoje mury. Za radą Temistoklesa zwycięzcy zrezygnowali jednak z zemsty na miastach greckich wspierających Persów. W 478 r. flota grecka pod dowództwem Spartanina Pauzaniasza, odwołanego później przez eforów z powodu dyktatorskich zapędów, wyzwoliła miasta jońskie. Sparta wezwała Jonów do przeniesienia się do Grecji kontynentalnej, ci jednak postanowili zostać, zwracając się do Aten z prośbą o ochronę przed Persami.

Po 479 r. p.n.e. plany podboju Grecji zostały przez Persów zaniechane. Hellada zachowała wolność polityczną i duchowa, co zaowocowało w następnym okresie niebywałym rozkwitem kultury greckiej.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach