Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

XXIX. MEZOPOTAMIA, PERSJA I AZJA MNIEJSZA w EPOCE HELLENIZMU

Największym problemem dynastii Seleukidów (304-64 p.n.e.), założonej przez Seleukosa I Nikatora był brak ściśle określonych granic i luźny (federacyjny) ustrój państwa, co sprawiało, że w Azji Mniejszej i na wschodzie formowały się samodzielne władztwa. Perscy satrapowie zachowali władzę, ale byli podporządkowani grecko-macedońskim namiestnikom (strategom). Rolę stolicy przejęła od Babilonu Seleucja, a w Azji Mniejszej i Syrii powstało wiele nowych miast, w których żyli obok siebie Grecy, Macedończycy, skupieni w koloniach wojskowych i ludność rodzima. Językiem administracji była greka, choć obok niej funkcjonuje także aramejski. Jako jednostka miary przyjęła się stopa attycka.

Olbrzymie początkowo państwo Seleukidów stopniowo kurczyło się. Za panowania Antiocha II Theosa ("Boga") i Seleukosa II Kallinikosa ("Zwycięzcy") została utracona wschodnia część państwa Seleukidów na rzecz Partów. W zamian za dostarczenie 500 słoni bojowych do walki z Antygonem i Demetriosem Seleukos I oddał prowincje indyjskie Czandragupcie. Następca Seleukosa, Antioch I Soter, utracił natomiast Azję Mniejszą, na obszarze której ok. 280 r. p.n.e. powstało Królestwo Pontu (na wybrzeżach Morza Czarnego), założone przez Mitrydatesa I. W II w. p.n.e. uległo ono stopniowej hellenizacji. Po trzech wojnach Mitrydatesa VI Eupatora z Rzymem uległo ono zredukowaniu do posiadłości bosporańskie (nad Morzem Azowskim), w których władzę sprawował Farnakes. W 47 r. p.n.e. został on jednak pobity w bitwie pod Zelą przez Juliusza Cezara.

W 279 r. p.n.e. Azja Mniejsza przeżyła najazd wezwanych na pomoc przez władcę Bitynii Nikomedesa, Celtów (Galów-Galatów). Galów wyparł jednak do krainy nazwanej później Galacją (centrum Azji Mniejszej) w 275 r. Antioch I z dynastii Seleukidów. Niemniej, dzięki wsparciu ze strony Galów Nikomedes utworzył wówczas oddzielne królestwo ze stolicą w Nikomedii. W 74 r. p.n.e. stało się ono prowincją rzymską.

Kolejnym państwem, jakie powstało w tej epoce na obszarach Azji Mniejszej było Królestwo Pergamonu (263-133 p.n.e.), założone przez Eumenesa I. Jego bratanek, Attalos, pokonał w 230 r. pod murami Pergamonu Galatów, co na pewien okres zapewniło królestwu stabilizację. Dzięki niej Pergamon przezywał kulturalny rozkwit, czego wyrazem było m.in. założenie tam biblioteki. Następcy Eumenesa I, Eumenes II I Attalos II, wzniesłi natomiast w Pergamonie monumentalny ołtarz Zeusa (obecnie w Berlinie). W 133 r. p.n.e. Attalos III, pragnąc uniknąć wojny przekazał na mocy testamentu swe królestwo Rzymowi.

W konflikt z Rzymem (192-88 p.n.e.) popadł natomiast Antioch III Wielki (223-187 p.n.e.), najwybitniejszy z Seleukidów, mający na swym koncie sukcesy w Syrii, Palestynie i na wschodzie (podboje w Indiach). W starciu z Rzymianami poniósł on w jednak 190 r. p.n.e. klęskę w bitwie pod Magnezją i na mocy pokoju w Apamei utracił Azję Mniejszą. Rozpoczął się wówczas powolny rozkład państwa Seleukidów rozdzieranego konfliktami wewnętrznymi i walkami o tron oraz wyczerpanego wojnami przeciw Partom. Resztki państwa Seleukidów zlikwidował w 64 r. p.n.e. rzymski wódz Pompejusz.

Powstałe wskutek inwazji scytyjskich plemion państwo Partów (247 p.n.e.-227 n.e.) założone przez Arsakesa I nawiązywało do tradycji Achemenidów. Za Mitrydatesa I (171-38 p.n.e.), od 140 r. noszącego tytuł "króla królów", rozszerzyło ono swe granice na cały Iran i Mezopotamię. Syn Mitrydatesa I wezwał na pomoc przeciw Seleukidom plemiona Saków, lecz zginął odpierając atak przeciwnika. Dawną potęgę przywrócił Partom Mitrydates II (124-87 p.n.e.). Za panowania jego następców doszło do walk wewnętrznych i wojen z Rzymem. W 53 r. p.n.e. pod Karrhae Partowie, dzięki przewadze konnych łuczników, odnieśli zwycięstwo nad Rzymianami dowodzonymi przez Krassusa. Potem nastąpił okres długotrwałych konfliktów z Rzymem i Armenią, aż w końcu w 227 r. n.e. Ardaszir z perskiej dynastii Sassanidów pokonuje króla Partów Artabana i przejął władzę nad całym Iranem.

Najdalej na wschód wysunięte państwo hellenistyczne, królestwo greko-baktryjskie (239-130 p.n.e.) cały czas musiało bronić swych północnych granic przed, spychanymi przez Hunów, plemionami Jüeczy i Tocharami. W 130 r. kres istnieniu hellenistycznej Baktrii przyniósł najazd Saków, Partów i Tocharów.

Tak więc świat hellenistyczny został wchłonięty przez coraz silniejszy militarnie i prowadzący agresywną politykę Rzym albo, jak w ostatnim przypadku, nie wytrzymał naporu plemion koczowniczych z Azji Środkowej. Jednak dziedzictwo kulturowe hellenizmu miało przetrwać znacznie dłużej, przejawiając olbrzymią atrakcyjność dla rzymskich elit.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach