XXXI 42. Organizacja Italii po podboju

Do sukcesów militarnych Rzymian w znacznej mierze przyczyniała się umiejętna organizacja terenów podbitych w środkowej i południowej Italii. Łącznikiem między miastem-państwem a jego imperium były kolonie na prawie rzymskim, gdzie osiedlano obywateli rzymskich oraz na prawie latyńskim, gdzie żyli ludzie z niepełnym obywatelstwem. Federację italską tworzyli obywatele rzymscy, mieszkający w samym mieście i na terenach bezpośrednio mu podległych oraz w koloniach, a także plemiona, które uzyskały obywatelstwo, ponadto miasta z prawem ograniczonego obywatelstwa (civitates sine suffragio - municipia), których mieszkańcy nie brali udziału w wyborach i nie mogli kandydować na urzędy, oraz sprzymierzeńcy (socii, civitates foederatae), czyli państwa autonomiczne lub ściśle uzależnione od Rzymu. Państwo rzymskie po podboju Italii miało 130 000 km² i 292 000 obywateli. Podstawę polityki finansowej stanowił odtąd podatek bezpośredni (tributum) i pośredni (cła - portoria). Rolę pieniądza pełniły początkowo pręty lub płytki z czystej miedzi (aes rude), potem miedziane sztaby opatrzone wizerunkiem lub napisem (aes signatum), a po 300 r. p.n.e. ciężka moneta miedziana (aes grave) z głową Janusa po jednej i dziobem okrętu po drugiej stronie. Na ten okres przypada także początek emisji monet srebrnych.