XXXI 48. Reformy Grakchów (133-121 p.n.e.)

W II połowie II w. p.n.e. W społeczeństwie rzymskim narastał kryzys, wywołany gwałtownymi przemianami po podbojach. W 133 r. Tyberiusz Semproniusz Grakchus jako trybun ludowy wniósł projekt ograniczenia własności ziemi publicznej (ager publicus) do 1000 jugerów (250 ha) i przydzielenia skonfiskowanej ziemi ubogim i bezrolnym chłopom. Na sfinansowanie tego przedsięwzięcia zamierzał przeznaczyć skarby królów Pergamonu. Wobec sprzeciwu drugiego trybuna, Grakchus doprowadził do odwołania go przez komicja. Zginął jednak, gdy próbował ponownie, wbrew prawu, uzyskać urząd trybuna. W 123 r. p.n.e. reformę podjął jego młodszy brat Gajusz Semproniusz Grakchus. Odnowił on ustawę agrarną (lex agraria) i powierzył ekwitom prawo sądzenie nadużyć w prowincjach (lex iudicaria), aby pozyskać ich dla swych planów. Wobec sprzeciwu stronnictwa senackiego i warstw najuboższych, upadł wniosek o nadanie pełnych praw obywatelskich Latynom, a niepełnych - wszystkim Italikom. Grakchus zajął Awentyn, a senat przyznał nadzwyczajne pełnomocnictwa konsulom. Zwolennicy Grakcha zostali zamordowani, on sam zginął w 121 r., zabity - na własny rozkaz - przez swojego niewolnika.