XXXI 50. Wojna ze sprzymierzeńcami, wojny z Mitrydatesem

W 91 r. p.n.e. trybun Marek Liwiusz Druzus usiłował przeprowadzić reformę agrarną, dopuścić ekwitów do senatu i odebrać im prawa sądzenia nadużyć w prowincjach oraz nadać pełne obywatelstwo rzymskie wszystkim wolnym mieszkańcom Italii. Po jego zamordowaniu wybuchła wojna ze sprzymierzeńcami (socii), którzy stworzuli własne państwo za stolicą w Corfinium (zwanym Italią) i wybrali pięciusetosobowy senat Italii. Wojna ta zakończyła się po ustępstwach Rzymu, tj. nadaniu prawa rzymskich wszystkim sprzymierzeńcom (lex Plautia Papiria).

Tymczasem Mitrydates, król Pontu, w 88 r. p.n.e. uderzył na wschodnie posiadłości rzymskie i wezwał Greków do powstania przeciw Rzymowi. W Azji Mniejszej wymordowano wówczas ok. 80 000 Rzymian (tzw. "nieszpory efeskie"). Senat powierzył dowództwo ekspedycji przeciw Mitrydatesowi Sulli, lecz lud (stronnictwo popularów) odebrł mu je i powierzył Mariuszowi. Sulla zdobył Rzym i przywrócił władzę senatu (postanowienia zgromadzeń plebejskich wymagały bowiem zatwierdzenia przez senat). Po wyruszeniu Sulli do Azji Mariusz jego zwolennicy powrócili do Rzymu i wraz z Cynną terroryzowali optymatów. Mariusz umarł w trakcie sprawowania po raz siódmy godności konsula, zaś Sulla po zdobyciu Aten pokonał Mitrydatesa w bitwach pod Cheroneą i Orchomenos, po czym zmusił go do podpisania w 84 r. p.n.e. pokoju w Dardanos. Jego warunki przewidywały oddanie przez Mitrydatesa zagarniętych obszarów i floty oraz zapłacenie 3000 talentów kontrybucji. Ich konsekwentnego wypełnienia dopilnował propretor Lucjusz Licyniusz Murena, staczając II wojnę z Mitrydatesem (83-81 p.n.e.).