Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

XLVII 97. Walka o inwestyturę

Na synodzie postnym w 1074 r. Z inicjatywy papieża Grzegorza VII wprowadzono zakaz małżeństw księży (obowiązkowy celibat). W 1075 r. synod ustanowił także zakaz przyjmowania inwestytury od świeckich. Rozporządzenie to wywołało konflikt z cesarstwem i dało początek walki o inwestyturę. Gdy Grzegorz VII zagroził Henrykowi IV ekskomuniką, ten w odpowiedzi zwołał do Wormacjii synod biskupów niemieckich, który w styczniu 1076 r. ogłosił detronizację papieża.

Akt ten spotkał się z natychmiastową reakcją papiestwa. Grzegorz VII zdetronizował i ekskomunikował Henryka oraz zwolnił jego poddanych z przysięgi wierności. W październiku 1076 r. podczas zjazdu książąt Rzeszy w Triburze zebrani książęta niemieccy w obecności legatów papieskich zobowiązali się obalić króla, jeśli w ciągu roku nie uzyska on zdjęcia papieskiej ekskomuniki. Zagrożony utratą władzy Henryk nie miał wyboru. W dniach 25-28 I 1077 r. udał się do Canossy. Tam, wypełniając pokutę publiczną, skłonił papieża do zdjęcia zeń ekskomuniki, uznając go za rozjemcę w swoich sporach z książętami. Oni tymczasem, nie czekając na decyzję papieską, wybrali Rudolfa szwabskiego antykrólem (wolna elekcja ze zlekceważeniem prawa krwi). Spowodowało to wybuch wojny domowej (1077-80), którą zakończyła dopiero śmierć Rudolfa w bitwie pod Hohenmölsen (1080).

W 1080 r. Grzegorz VII ponownie ekskomunikował Henryka. Tym razem król nie tylko złożył papieża z urzędu ale doprowadził do wyboru antypapieża. Został nim arcybiskup Rawenny - Wibert.

Po zdobyciu Rzymu w trakcie pierwszej wyprawy włoskiej Henryka IV, w 1084 r. został on koronowany na cesarza przez antypapieża Klemensa III. Normanowie pod wodzą Roberta Guiscarda uwolnili tymczasem papieża Grzegorza VII, oblężonego w rzymskim Zamku św. Anioła. Henryk IV musiał opuścić Rzym. Po splądrowaniu miasta przez Normanów opuścił je również Grzegorz. Umarł nie długo potem (25 maja 1085 r.) w Salerno. Postulowana przez Grzegorza idea jedności Kościoła i świata świeckiego spełza na niczym - doktryna o bezpośrednim związku króla z Bogiem nie uległa jednak jeszcze zachwianiu.

W 1085 r. Henryka IV w Moguncji proklamował "pokój Boży".

Osiągnięcia pontyfikatu Grzegorza VII uratował swoją pojednawczą podstawą papież Urban II (1088-99). Na synodzie w Clermont (1095) odnowił on zakaz inwestytury świeckiej i zabronił duchownym składania przysięgi lennej osobom świeckim. Odpowiedzią Henryka IV było przeprowadzenie w latach 1090-97 drugiej wyprawy do Włoch.

Jednakże papież Urban II okazał się wytrawnym politykiem. Doprowadził do powstania antycesarskiego związku lombardzkiego oraz przejścia syna Henryka, Konrada, na stronę opozycji i nawiązania przymierza między Toskanią i Welfami. Po potwierdzeniu przez cesarza praw do bawarskich posiadłości Welf I zniósł jednak blokadę przełęczy alpejskich, na którą liczył papież. Po proklamowaniu powszechnego pokoju ziemskiego w 1104 r. przeciw Henrykowi IV wystąpił jego drugi syn Henryk (V). Stanął on na czele sprzysiężenia książąt, bowiem obawiał się, że wskutek sporu swego ojca z Kościołem utraci prawa do tronu. Poważnie niepokoił się także faworyzowaniem przez cesarza niższej szlachty i ministeriałów. W 1106 r. Henryk IV został zmuszony do abdykacji. Umarł w Leodium, nie doczekawszy końca rokowań z papieżem. Władzę objął Henryk V (1106-25).

Powierzył on Saksonię Lotarowi z Supplinburga oraz, w 1110 r., odnowił zwierzchność nad Czechami. w latach 1110-11 Henryk przebywał we Włoszech (I wyprawa włoska).

W 1111 r. W Sutri następca Urbana II, Paschalis II (1099-1118) i Henryk V zawarli układ, na mocy którego król zrezygnował z inwestytury, zaś Kościół - z dóbr w Rzeszy nadanych mu od czasów Karola Wielkiego. Realizację układu udaremnił jednak opór biskupów i prałatów. Uwięziony papież przyznał królowi prawo do inwestytury (pokój w Ponte Mammolo).

Po walkach Henryka z książętami, przede wszystkim z Lotarem z Supplinburga, i po drugiej wyprawie włoskiej, która spustoszyła dobra Matyldy toskańskiej, w dniu 23 września 1122 r. doszło do zawarcia konkordatu w Wormacji między Henrykiem V a nowym papieżem, Kalikstem II (1119-24). Jego podstawowym założeniem, wypracowanym przez francuskich teologów i prawników (Iwo z Chartres), było rozróżnienie między temporaliami (nadanymi dobrami świeckimi) i spirytualiami (godnościami duchownymi). Król rezygnował z inwestytury przez wręczenie pierścienia i pastorału. W Niemczech miał odbywać się kanoniczny wybór biskupa w obecności króla lub jego wysłanników, po czym - ale przed konsekracją - następować miała inwestytura za pomocą berła. Natomiast na terenie Italii i Burgundii inwestytura miała odbywać się w ciągu sześciu miesięcy po konsekracji.

W wskutek rozluźnienia zależności od cesarza, załamał się ottoński system Kościoła ściśle podporządkowanego władzy cesarskiej. Biskupi z urzędników cesarstwa stali się jego wasalami. Swą pozycję wzmocnili również książęta w Niemczech i miasta w północnej Italii.

W przeciwieństwie do Niemiec, dla królów francuskich inwestytura nie była kwestią kluczową, ponieważ niewielu biskupów podlegało tam koronie. Na mocy układu między Filipem I francuskim a Paschalisem II, król rezygnował z inwestytury za pomocą pierścienia i pastorału. Natomiast nadawał temporalia w zamian za złożenie przez biskupa przysięgi wierności.

W Anglii Henryk I (1100-35) żądał od arcybiskupa Anzelma z Canterbury złożenia przysięgi lennej. Gdy ten odmówił, król wygnał go, co spowodowało wybuchu angielskiego sporu o inwestyturę. Zakończył go układ w 1107 r. Wprowadzono "wolny wybór" biskupów za aprobatą króla, dokonywany na jego dworze. Elekt otrzymywał od króla temporalia przez wręczenie dokumentu przed konsekracją. W zamian musiał złożyć królowi hołd. Król zaakceptował prawo apelacji duchownych do Rzymu w sporach dotyczących spraw kościelnych.

Natomiast w Polsce, dzięki działalności arcybiskupa gnieźnieńskiego Henryka Kietlicza (1199-1219), w większości księstw dzielnicowych zapewniono Kościołowi całkowitą wolność poprzez kanoniczny (czyli dokonywany przez kapitułę) wybór biskupów.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach