XLVIII 99. Konsolidacja

Nowy król, mąż Eleonory z Poitou (dziedziczki księstwa Akwitanii), Ludwik VII (1137-80) brał udział w drugiej krucjacie. Podczas jego nieobecności zastępujący go opat Suger wprowadził powszechny bezpośredni podatek na pokrycie kosztów krucjaty. Po rozwodzie z Ludwikiem VII Eleonora poślubiła Henryka, księcia Normandii, hr. Anjou, Maine i Touraine, i wniosła mu w posagu Akwitanię. W 1154 r. został on królem Anglii gdzie panował do 1189 r. jako Henryk II.

Filip II August (1180-1223) zakończył spory z Anglią Plantagenetów rządzoną przez Jana I bez Ziemi. Mianowicie w 1202 r. Filip wytoczył Janowi, jako swemu lennikowi, proces i pozbawił go wszystkich lenn we Francji. Następnie zdobył ziemie na północ od Loary. (W 1204 r. skapitulowało Rouen.) w 1212 r. Filip II August zawarł przymierze z Fryderykiem II Hohenstaufem skierowane przeciw Janowi bez Ziemi, cesarzowi Ottonowi IV Welfowi i możnowładcą flandryjskim.

W 1214 r. Filip II August pokonał swoich przeciwników w bitwie pod Bouvines. Następnie zawarł w Chinon na pięć lat rozejm z Janem bez Ziemi. Angielskie posiadłości na północ od Loary pozostały w ręku Filipa. Trzecia część obszaru Francji należała w tym momencie do domeny królewskiej.

Po zamordowaniu legata papieskiego Piotra de Castelnau przez pazia Rajmunda VI, hr. Tuluzy, papież Innocenty III ogłosił krucjatę przeciw albigensom (katarom) w południowej Francji (1209-29). Krzyżowcy pod wodzą Szymona de Montfort, hr. Leicester, zdobyli Prowansję (1209-18). Po dwudziestoletniej, krwawej, wojnie wojskom krzyżowców udało się opanować całe południe Francji. Przy podziale wojennych łupów de Montfort otrzymał hrabstwo Tuluzy. Po jego śmierci (zginął w 1218 r. W walce ze zbuntowaną ludnością), jego syn zrzekł się swego dziedzictwa na rzecz Kapetyngów. Dzięki tej darowiźnie domena monarsza sięgała od Kanału La Manche do Morza Śródziemnego.

W latach 1223-26 panował we Francji Ludwik VIII. Francja stała się dziedziczną monarchią. Miejscem koronacji zostało Reims. Za jego rządów Francuzi odebrali Anglikom Poitou i Saintonge (1224), zdobyto Awignon (1226) i Langwedocję.

Król Ludwik IX Święty (1226-70), układem zawartym w Paryżu w 1229 r., zakończył wojny z albigensami. Rajmund VII z Tuluzy oddał koronie część prowincji Albigeois (fragment Langwedocji między rzekami Tarn i Agout), północne Quierzy i księstwo Narbonny. Pozostałe posiadłości odziedziczyła po jego śmierci (1249) córka Joanna, która poślubiła Alfonsa z Poitiers, trzeciego syna Ludwika VIII. Również te posiadłości w 1271 r. przejęła korona.

Domena królewska, do 1202 r. położona w głębi kraju, przesunęła się tym samym ku Morzu Śródziemnemu. Po powrocie z krucjaty Ludwik IX, spacyfikował bunt baronów wspierany przez wojska króla angielskiego Henryka III.

Ten etap konfliktu francusko-angielskiego zakończył zawarty 1259 r. pokój paryski. Henryk III zrzekł się Normandii, Maine, Andegawenii i Poitou, a z księstwa Gujenny (Akwitania) złożył królowi francuskiemu hołd lenny. Po śmierci cesarza Fryderyka II (1250) Ludwik Święty stał się najpotężniejszym władcą Zachodu.

Ludwik IX przeprowadził reformę administracji królewskiej, chcąc w ten sposób umocnić władzę królewską i przezwyciężyć podziały feudalne. Król powołał do życia radę królewską, w skład której wchodzili najwięksi wasale oraz królewscy prawnicy. Za panowania Ludwika IX we Francji nastąpiła reorganizacja sądów. W domenach monarszych powołano sądy królewskie, a w lennach ograniczono sądownictwo feudalne. Natomiast część rady królewskiej tworzyła parlament - stale urzędujący najwyższy sąd w państwie.