Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXI 117. Panowanie Edwarda I. Wojny o Szkocję

Panujący w latach 1272-1307 Edward I Długonogi przeprowadził szereg reform mających na celu umocnienie władzy królewskiej. Za Edwarda I, zaczęto gromadzić precedensy prawne w księgach zwanych Yearbooks (1292). Tak powstało angielskie zwyczajowe prawo powszechne (common law) oparte na precedensach. Działania prowadzące do skodyfikowania prawa przyniosły Edwardowi przydomek "Angielskiego Justyniana".

Obok szeryfów (królewskich zarządców hrabstw) od 1327 r. pojawił się urząd sędziów pokoju, pochodzących z niższej szlachty (gentry) i mających uprawnienia policyjne i sądowe. Dali oni początek angielskiemu samorządowi terytorialnemu. Statutem westminsterskim z 1278 r. Edward nałożył obowiązek służby wojskowej oraz posiadania broni na każdego wolnego obywatela.

Szymon de Montfort włączył do Rady Baronów (curia regis) po 2 rycerzy z każdego hrabstwa i po 2 mieszczan z każdego miasta, tworząc w ten sposób w 1265 r. pierwszy parlament. W 1295 r., za Edwarda I, wyjątek ten stał się regułą dzięki tzw. "wzorcowemu parlamentowi" (Model Parliament) - na nałożenie nowych podatków król musiał każdorazowo uzyskać zgodę gentry i miast. Przedstawiciele gmin (commons) obradowali razem z baronami. W 1297 r. potwierdzono prawa parlamentu do decydowania o podatkach i cłach. Petycje opracowane przez parlament, a przyjęte następnie przez króla stawały się ustawami (inicjatywa ustawodawcza).

W latach 1294-97 Anglia toczyła wojnę z Francją o Gujennę (Akwitanię).

W 1290 r. wypędzono z Anglii Żydów oraz zapewniono uprzywilejowaną pozycję kupcom związanym z Hanzą. W 1284 r., po dwóch kampaniach, została anektowana celtycka Walia. Od 1301 r. (do dziś) otrzymuje ją we władanie angielski następca tronu (Prince of Wales).

Wiele dłużej niż podbój Walii trwało podporządkowanie Szkocji władzy królów Anglii. Edward I, korzystając z wojny domowej między klanami o tron szkocki po wygaśnięciu dotychczasowej dynastii Dunkeldów, zaczął prowadzić politykę zmierzającą do zajęcia Szkocji. Królem Szkocji został Jan Balliol (1292-96), który uznał zwierzchnictwo Edwarda I i złożył mu hołd lenny. Po śmierci Jana Edward zgłosił pretensje do tamtejszego tronu i zajął Szkocję. Wybuchło powstanie, które Edward szybko spacyfikował. Symbolem likwidacji samodzielnego państwa szkockiego było wywiezienie z Edynburga Kamienia Przeznaczenia, na którym zasiadali podczas koronacji szkoccy królowie, oraz insygniów koronacyjnych. Symbolicznym końcem niepodległości Szkocji miało być także złamanie pieczęci królewskiej.

W 1297 r. powstanie szkockie wybuchło jednak z nową siłą. Na jego czele stanął szkocki bohater narodowy, William Wallace (ok. 1270-1305). Rozbił on wojska angielskie w bitwie pod Stirling. Potem jednak poniósł dotkliwą klęskę w bitwie pod Falkirk (1298). Od tego momentu Wallace prowadził z Anglikami wojnę podjazdową. W 1304 r. Z powstania wycofali się możni wraz ze swymi oddziałami. Wkrótce potem Wallace został schwytany i stracony przez Anglików (1305). Dzieje Wallace i powstania, którym kierował, zostały przedstawione w filmie Braveheart -Waleczne serce.

Po śmierci Wallace przeciwko Anglikom wystąpił potomek szkockiej dynastii Canmore Robert Bruce. W lutym 1306 r. Robert ogłosił się królem Szkocji (panował do 1329 r.). Pokonany przez wojska Edwarda w bitwie pod Methven (czerwiec 1306 r.) przeszedł do walki metodami partyzanckimi. Stopniowo jednak Robertowi udało się uzyskać poparcie całego społeczeństwa szkockiego. Odbijał z rąk Anglików kolejne miasta i zamki. Do ostatecznej rozprawy doszło już po śmierci Edwarda I w 1314 r. W bitwie pod Bannockburn Robert rozbił armię Edwarda II (1327-77), dzięki czemu Szkocja odzyskała niepodległość.

Od króla Roberta II wzięła początek panująca w latach 1371-1714 szkocka dynastia Stuartów.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach