Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXI 118. Anglia podczas wojny stuletniej

Wybuch wojny stuletniej (1337-1453) spowodowany był rywalizacją Anglii i Francji o bogate prowincje - Flandrię i Gujennę oraz zgłoszeniem przez Edwarda II pretensji do tronu francuskiego (był on wnukiem króla Francji Filipa IV).

Panujący w latach 1327-77 Edward III rozpoczął w 1337 r. wojnę z Francją od sukcesów militarnych (zwycięstwo floty angielskiej w bitwie pod Sluis oraz rozbicie francuskiej armii w lądowej bitwie pod Crécy w 1346 r.), lecz brak funduszy zmusił go do ustępstw na rzecz parlamentu. Do tego pustosząca Anglię w latach 1349-50 epidemia dżumy (Czarna Śmierć) wywołała ostry kryzys gospodarczy. Dopiero w 1369 r., syn króla, książę Walii, Edward (zwany od koloru swej zbroi "Czarnym Księciem") wznowił wojnę. Gdy w 1376 r. następca tronu zmarł, władza znalazła się w rękach jego brata Jana, księcia Lancaster. To on objął opiekę nad małoletnim synem Edwarda, dziesięcioletnim Ryszardem.

Za Ryszarda II (1377-99) rozpoczął się okres walk o tron angielski. Mimo że w 1389 r. Ryszard teoretycznie objął samodzielne rządy, to władza faktycznie pozostawała w rękach Jana ks. Lancaster i wielkich lordów. Porażki we Francji, wprowadzenie podatku pogłównego oraz nienawiść do skorumpowanego rządu wywołały w 1381 r. wielkie powstanie chłopskie pod wodzą Wata Tylera i Jana Balla, stłumione po próbie szturmu Londynu. W 1397 r. Ryszardowi udało się zorganizować własne stronnictwo i rozprawić się z ks. Lancaster i jego stronnikami. Rozpoczęła się krwawa wojna domowa.

W 1399 r. syn straconego Jana, Henryk, obalił króla Ryszarda II. Po detronizacji przez parlament Ryszard trafił do zamku Pontefract, gdzie został prawdopodobnie zagłodzony (1400). Pozbawiając go tronu, parlament wskazał na jego następcę wspomnianego księcia Henryka, który jako Henryk IV (1399-1413) dał początek dynastii Lancastrów.

W latach 1403-05 przez Anglię przetaczały się powstania szlachty angielskiej (Henryk Percy, zwany Hotspur) i walijskiej (Owen Glendower). Za wsparcie Kościoła w walce z buntownikami król zapłacił prześladowaniami lollardów, zwolenników uznanego za heretyka Jana Wiklefa.

Aby odwrócić uwagę od problemów wewnętrznych, panujący w latach 1413-22 syn Henryka IV, Henryk V wznowił w 1415 r. wojnę z Francją, która mimo początkowych spektakularnych zwycięstw zakończyła się ostatecznie angielską klęską.

Wojna stuletnia przyczyniła się jednak walnie do wzmocnienia angielskiej świadomości narodowej. Jednocześnie kultura angielska uniezależniła się od wcześniejszego przemożnego wpływu Francji. Wyrazem tego było wprowadzenie w 1362 r. języka angielskiego do sądów. Natomiast powstałe w 1387 r. "Opowieści kanterberyjskie" (Canterbury Tales) Chaucera (1340-1400) dały początek rodzimej literaturze angielskiej.

W Kościele angielskim narastał sprzeciw wobec "francuskich papieży" (tj. rezydujących w Awinionie) i rosnącego fiskalizmu kurii. Wyrazem tych tendencji były wydane w 1351 r. statuty. Wprowadzały one zakaz przyjmowania prebend od kurii papieskiej i apelacji do Rzymu lub Awinionu. Jan Wiklef, profesor w Oksfordzie, walczył z zeświecczeniem Kościoła i dokonał w 1380 r. pierwszego przekładu Biblii na język angielski.

Od czasów Edwarda III parlament zbierał się regularnie i stopniowo następował jego podział na dwie izby - Izbę Lordów (będącą zarazem najwyższym sądem Anglii) i Izbę Gmin (izbę niższą).

Do służby wojskowej zobowiązana była nie tylko szlachta, ale również wolni chłopi (yeomen), których uzbrojenie stanowiła często nowa broń - kusza. Wojna stała się sprawą całego społeczeństwa. Angielskie "kompanie", uczestniczące w działaniach zbrojnych we Francji, były bowiem werbowane ze wszystkich stanów. W czasie walk o tron (XIV/XV w) wzbogaceni na handlu wełną baronowie kupowali sobie stronników, którzy występowali w ich barwach (livery) i pozostawali na ich utrzymaniu (maintenance).

Tocząca się w Anglii w latach 1455-85 Wojna Dwóch Róż między rodami Lancastrów i Yorków, doprowadziła do upadku władzy centralnej i prawa. Zbrojnych dostarczały "kompanie" z wojen francuskich. Kraj został spustoszony. Handel i rzemiosło ogarnął zastój, a przekupstwo podkopało pozycję parlamentu. Konflikt, który pogrążył Anglię na trzy dziesięciolecia (1455-85) w wyniszczającej zawierusze, stanowił apogeum kryzysu tlącego się od momentu detronizacji przez parlament Ryszarda II (1399) - ostatniego z Plantagenetów. Rządy w Anglii objęli spokrewnieni z wygasłą Lancastrowie. Kolejni królowie z tej dynastii ze zmiennym szczęściem toczyli dwie wojny: na kontynencie - o sukcesję francuską (stuletnią) i na wyspie - z narastającą opozycją możnowładczą, na czele której stali Yorkowie, również wywodzący się z Plantagenetów i zgłaszający pretensję do tronu. To właśnie tym dwóm zwaśnionym rodom, a dokładnie ich herbom wojna zawdzięcza swą nazwę. Lancastrowie mieli w swym herbie biały kwiat róży, natomiast ich adwersarze, Yorkowie - różę czerwoną.

Ryszard książę Yorku zgłosił jako regent pretensje do tronu, aresztował obłąkanego Henryka VI (1422-61), ale sam padł w 1460 r. W bitwie pod Wakefield. Dzięki odniesionemu w 1461 r. zwycięstwu w bitwie pod Towton tron objął panujący w latach 1461-83 jego syn, Edward IV, książę Yorku. Hrabia Warwick ponownie osadził na tronie Henryka, lecz sam zginął w 1471 r. podczas bitwy pod Barnet. Henryk i zwolennicy Lancastrów zostali wymordowani. Po śmierci Edwarda IV w 1483 r. Opiekunem jego małoletnich synów - Edwarda V i Ryszarda został Ryszard, hr. Gloucester brat zmarłego, sam marzący o koronie. Ryszard doprowadził do uznania przez parlament za nieważne potajemnego małżeństwa Edwarda IV z Elżbietą Woodville i w ten sposób pozbawił ich dzieci prawa dziedziczenia tronu. W ten sposób mógł objąć władzę jako król Ryszard III (1483-85).

Dwunastoletni Edward i młodszy od niego Ryszard zostali uwięzieni w londyńskim Tower, skąd w nie wyjaśnionych do dziś okolicznościach zniknęli. W 1674 r. znaleziono na terenie twierdzy-więzienia dwa dziecięce szkielety. Prawdopodobnie na rozkaz wuja jego dwóch bratanków uduszono.

Uzurpacja Ryszarda III doprowadziła do rozłamu w domu Yorków. Część rodu przyłączyła się do stronnictwa Lancastrów. Krótkie panowanie Ryszarda upłynęło na walkach z buntującą się szlachtą.

Kres rządom Ryszarda III położył Henryk hr. Richmond, syn Edmunda Tudora. Jego dziadkiem był Owen Tudor, mąż Katarzyny Francuskiej, wdowy po Henryku V (Yorku). Natomiast matka Henryka była prawnuczką Jana księcia Lancaster. W ten sposób w żyłach Henryka płynęła krew obu rodów.

W 1485 r. Henryk wylądował w Walii i pokonał Ryszarda III w 1485 r. W walnej bitwie pod Bosworth. W jej trakcje zginął sam Ryszard. Hr. Richmond, jako Henryk VII (1485-1509) dał początek dynastii Tudorów, panującej w Anglii do 1603 r.

Panowanie Henryka przyniosły Anglii pokój po trzydziestoletniej wojnie domowej. Zgoda znalazła swoje odbicie również w sferze symboli - w herbie Tudorów czerwoną różę otaczają białe płatki tego samego kwiatu.

Wojna Dwóch Róż miała podłoże głębsze, niż walka o tron dwóch rodów. Były nimi zachodzące w piętnastowiecznej Anglii przemiany ekonomiczno-gospodarcze. W epoce tej na wyspie praktycznie zanikła pańszczyzna. Chłopi stali się oczynszowanymi dzierżawcami lub najemnymi robotnikami folwarcznymi. Ci pierwsi, bogacąc się (głównie na hodowli owiec), przechodzili do stanu szlacheckiego, tworząc w jej obrębie nową grupę, tzw. nową szlachtę. Bogaciło się również mieszczaństwo dzięki przemysłowi włókienniczemu oraz rozwoju angielskiego handlu. Te dwie grupy - nowa szlachta i bogate mieszczaństwo zaczęły aspirować do większego niż dotychczas udziału w polityce i kierowaniu państwem. Nowa szlachta i mieszczaństwo swoje nadzieje ulokowali w Yorkach. Natomiast broniąca swej pozycji stara arystokracja poparła Lancastrów. Krwawe bitwy i wielkie rzezie przerzedziły szczególnie mocno szeregi tej ostatniej. Wojna przyniosła więc wymianę elity politycznej - miejsce starej arystokracji zajęła nowa - wzbogacona na hodowli i handlu.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach