Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXI 119. Powstanie francuskiego państwa narodowego

Panujący we Francji w latach 1285-1314 Filip IV Piękny wzmocnił swe królestwo dzięki mądrej polityce finansowej. Powołał on do życia Izbę Obrachunkową (Chambre de comptes) i zamienił część powinności lennych na świadczenia pieniężne. W 1307 r. doprowadził do kasaty (likwidacji) zakonu templariuszy, którego majątek skonfiskował. Filip wymusił też w 1309 r. przeniesienie siedziby papieża z Rzymu do Awinionu. W ten sposób mógł kontrolować poczynania papiestwa. Rozszerzył również domenę królewską na wschód, powiększając ją m.in. o Szampanię.

W 1297 r. Filip zajął Flandrię. Region ten, z rozwiniętym rzemiosłem i bogatymi miastami, związany importem wełny z Anglią, bronił się jednak przed jego zakusami. Wsparcia Flandrii udzieliła Anglia. Po przegranej przez Francuzów bitwie pod Courtrai (zwanej "bitwą ostróg") w 1302 r. Filip Piękny musiał podjąć rokowania z Anglikami. Na mocy traktatu paryskiego (1303) angielski król Edward I, uzyskał od niego potwierdzenie swego francuskiego lenna - Gujenny (Akwitanii), w zamian za co wycofał swe wsparcie dla Flandrii i ta musiała podporządkować się Francji.

Konflikt między francuską koroną i jej największymi lennikami zaostrzał się i w 1328 r. (po wygaśnięciu głównej linii dynastii Kapetyngów) doprowadził do kryzysu. Zgodnie z prawem salickim (dopuszczającym wyłącznie dziedziczenie tronu w linii męskiej) korona przypadła panującej w latach 1328-1498 dynastii Walezjuszy (będącej boczną gałęzią Kapetyngów). Przeciwko Filipowi VI (1328-50) wystąpił jednak Edward III, który jako wnuk Filipa IV Pięknego rościł sobie pretensje do tronu Francji. Złożył on wprawdzie przysięgę lenną, lecz starał się wykorzystać wystąpienia antyfrancuskie we Flandrii. W efekcie doszło do wybuchu wojny, nazwanej później stuletnią (1339-1453).

Rozpoczęła się ona zwycięstwem angielskiej armii zaciężnej nad pospolitym ruszeniem rycerstwa francuskiego. Francji do wystawienia odpowiedniej armii brakowało przede wszystkim stałych podatków. Zmuszało to kolejnych monarchów do psucia monety i zwoływania Stanów Generalnych. Obok gotówki, na zaciąg wojska we Francji brakowało wystarczającej ilości zboża. Czarna Śmierć wywołała w 1348 r. kryzys gospodarczy. Także pierwsze oddziały najemne w służbie francuskiej (armaniacy) pustoszyły kraj nie mniej, niż czynili to Anglicy. Ważną rolę odgrywał brak poczucia wspólnoty wśród możnych oraz nie zrozumienie prymatu racji stanu nad partykularnymi interesami. Bardzo często król i możni (seigneurs) działali wyłącznie we własnym, wąsko pojmowanym, interesie.

Korzystając ze słabości przeciwnika, Anglicy odnieśli w początkowej fazie wojny szereg spektakularnych zwycięstw. W 1340 r. W morskiej bitwie pod Sluis zniszczyli flotę francuską. Natomiast rok 1346 przyniósł Francji dotkliwą klęskę w bitwie pod Crécy. Mimo bohaterskiej obrony mieszkańców, Anglicy zdobyli rok później (1347) ważny port Calais. Aż do 1599 r. stanowił on bazę wypadowa wojsk angielskich do działań na kontynencie.

Jedynym sukcesem Francji było objęcie (dzięki spadkowi) przez francuskiego następcę tronu Delfinatu (1349). Prowincja ta stała się uposażeniem każdorazowego następcy tronu Francji (do 1830 r.). Od jej nazwy wywodzi się oficjalny tytuł dziedzica korony Francji - Delfin.

W 1356 r. W bitwie pod Maupertuis (koło Poitiers) Anglicy pod wodzą Czarnego Księcia (Edwarda) odnieśli kolejne świetne zwycięstwo. Do niewoli dostał się wówczas nawet król Francji Jan II Dobry (1350-64). W styczniu 1358 r., więziony, odstąpił on Anglii duży obszar zachodniej i północnej Francji (Guyenna, Gaskonia, Poitou i część Owernii) oraz zobowiązał się wypłacić ogromny okup (4 mln talarów) za swe uwolnienie. Francja, w której wiele osób nie pogodziła się z warunkami upokarzającego pokoju, pogrążyła się w wojnie domowej.

Ostatecznie władzę we Francji objął, jako regent, syn Jana II, Delfin Karol (V). W 1358 r. wybuchło powstanie w Paryżu na czele z burmistrzem tego miasta - Stefanem Marcelem. Zdominowane przez mieszczaństwo Stany Generalne domagały się od Delfina kontroli nad administracją królewską. Delfin ustąpił przed żądaniami Stanów i wydał tzw. Wielki Ordonans (1357). Na jego mocy Stany miały zbierać się dwa razy do roku z własnej inicjatywy (bez wymaganej wcześniej zgody króla). Miały one wyłaniać komisję, która brałaby udział w rządach i kontrolowała wydatki państwa. Jednocześnie w 1358 r. wybuchło powstanie chłopskie - tzw. żakeria (od imienia Jacques Bonhomme - dobry Jakub). Szlachta krwawo stłumiła oba te wystąpienia.

W 1360 r. Francja i Anglia zawarły kolejny pokój. W Brétigny Edward III zrezygnował z pretensji do korony francuskiej w zamian za zatrzymanie Calais oraz obszaru ciągnącego się od Loary po Pireneje.

W latach 1364-80 we Francji panował Karol V Mądry. Wojna wybuchła na nowo w 1369 r. Francuski wódz Bertrand du Guesclin wojną podjazdową zmusił Anglików do wycofania się do nielicznych twierdz. Wysokie podatki wywołały w 1378 r. zamieszki w miastach flandryjskich (Filip van Artevelde). Mieszczanie ponieśli jednak klęskę w bitwie pod Roosebeke (1382). Ich pogromca, Filip II Śmiały, książę Burgundii, otrzymał w nagrodę Flandrię.

Po śmierci Karola V tron objął jego syn - Karol VI Szalony (1380-1422). Gdy od 1392 r. król zaczął zdradzać objawy choroby umysłowej rozpoczęła się walka o władzę między książętami Burgundii i Orleanu sprawującymi nad nim opiekę oraz ich stronnictwami - cechami paryskimi (cabochiens) i oddziałami najemników (armaniacy). Francja weszła tym samym w okres nowego kryzysu.

Wykorzystując anarchię we Francji Anglicy przeszli do ofensywy. W 1415 r. zadali Francuzom klęskę w bitwie pod Azincourt i zajęli Normandię oraz Paryż. Burgundia zawarła sojusz z Anglią, a Henryk V zaczął rządzić Francją. Jednak armaniacy i duchowieństwo ogłosili królem Delfina, syna Karola Szalonego - który panował później jako Karol VII Zwycięski (1422-61).

Początek rządów Karola Zwycięskiego zaczął się od katastrofy - stracił on domenę królewską wokół Paryża. Wtedy przybyła mu na ratunek Joanna d'Arc, zwana Dziewicą Orleańską (ok. 1412-31). Była to wiejska dziewczyna z Domrémy w Lotaryngii, która powołując się na Boże wskazówki, swoją wiarą wznieciła ogólnonarodowe powstanie. W 1429 r. zmusiła ona Anglików do przerwania oblężenia Orleanu i doprowadziła do koronacji Karola VII w Reims. Schwytana przez wojska burgundzkie została wydana Anglikom, oskarżona o herezję i 30 maja 1431 r. spalona na stosie w Rouen (dzień ten obchodzony jest jako święto narodowe we Francji). W 1456 r. dokonano rewizji wyroku i rehabilitacji Joanny. W 1920 r. została ona kanonizowana.

W 1435 r. Karol VII zawarł ugodę z Filipem Dobrym, księciem Burgundii (pokój w Arras). W zamian za zwolnienie z hołdu lennego i nadania terytorialne Burgundia przeszła na stronę Francji. W 1436 r. natomiast Francuzi odbili z rąk Anglików Paryż.

Na mocy sankcji pragmatycznej w Bourges (1438), król Francji zyskał wpływ na nominacje kościelne i w ten sposób podporządkował sobie kler.

Stałe dochody państwa, uzyskiwane z rewindykowanych dóbr koronnych, pozwoliły na utrzymanie regularnego wojska. W 1439 r. wprowadzono jednolity podatek gruntowy i pogłówny (taille royale). Szlachta, kler i wybrane miasta były z niego zwolnione. Król rozmieścił w całym kraju oddziały stałego wojska (kompanie ordonansu).

W latach 1449-53 Francuzom udało się opanować Normandię i Gujennę. Wojnę zakończyło w 1453 r. zwycięstwo Karola nad Anglikami w bitwie pod Castillon.

Mimo wciąż silnej pozycji "książąt krwi" (pochodzących z bocznych linii rodu królewskiego), w toku wojny stuletniej wykształciło się jednolite francuskie państwo narodowe.

Za panowania Ludwika XI (1461-83), syna Karola Zwycięskiego, poważne zagrożenie dla Francji stanowiło bogate księstwo Burgundii. Po śmierci jego władcy, Karola Śmiałego, w 1477 r. Ludwik natychmiast zajął Burgundię oraz prowincje Franche-Comté i Artois. Jedynie Flandria pozostała w rękach córki Karola, Marii Burgundzkiej (dzięki jej małżeństwu z synem cesarza Fryderyka III, Maksymilianem, Flandria weszła w skład dziedzicznych posiadłości Habsburgów). Ludwik włączył do domeny królewskiej Roussillon (1475) oraz Andegawenię, Maine i Prowansję (1480-81). Za Ludwika XI uległa wzmocnieniu władza królewska i autorytet monarchy. Dążył on do scentralizowania kraju i ukrócenia samowoli wielkich lenników króla Francji.

Syn i następca Ludwika, Karol VIII (1483-98), samodzielne rządy objął w 1492 r. Wcześniej regencję sprawowała jego siostra Anna z mężem Piotrem de Beaujeu (ks. Bourbon). Doprowadzili oni w 1491 r. do małżeństwa Karola z Anną Bretońską. W ten sposób do dóbr korony złączono Bretanię. Chcąc zapewnić sobie neutralność Habsburgów w przyszłej wojnie, Karol odstąpił im część zdobyczy swego ojca (Franche-Comté i Artois). Powołując się na roszczenia Andegawenów do Neapolu, w 1494 r. Karol VIII rozpoczął wojny włoskie. Co prawda w 1495 r. udało mu się zająć Neapol, lecz zmuszony został do odwrotu przez koalicję stworzoną przez Aragonię, Mediolan, Wenecję i papiestwo. Karol zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku - umarł wskutek uderzenia głową w ramę zbyt niskich drzwi. Wraz z nim wygasła główna linia Walezjuszy.

Tron Francji objął po nim Ludwik, ks. Orleanu (z linii orleańskiej Walezjuszy), który panował jako Ludwik XII (1498-1515).


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach