Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXII 122. Niemiecka monarchia elekcyjna (1273-1356)

Brak pokoju i notoryczne bezprawie w okresach bezkrólewia doprowadziły do restauracji władzy centralnej w Rzeszy. Nastąpiło to przez wprowadzenie wolnej elekcji króla, co ostatecznie nastąpiło, wraz z podwójnym wyborem w 1257 r. (Alfons, król Kastylii do 1284 r.; Ryszard, książę Kornwalii do 1272 r.). W konsekwencji powstała grupa książąt elektorów (kurfürstów). Żądali oni od kandydatów przywilejów (tzw. kapitulacje) i korzystnych kontraktów politycznych. Dążąc do osłabienia władzy królewskiej elektorzy wybierali często na cesarza przedstawiciela innej dynastii niż wcześniej panująca.

Polityka królów niemieckich prowadziła do umocnienia potęgi rodowej. Opierając swą władzę na posiadłościach rodowych, władcy elekcyjni dążyli do ich powiększenia, często wbrew interesom Rzeszy. Wraz z fiaskiem polityki włoskiej "Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego" zrezygnowało z idei uniwersalnego władztwa, ale nie było też w stanie stworzyć zwartego państwa narodowego.

Panujący w latach 1273-91 król Rudolf I Habsburg - wybrany jako kontrkandydat Przemysła II Ottokara, króla Czech, domagał się od książąt Rzeszy zwrotu rozgrabionych dóbr królewskich. Ottokar złożył hołd Rudolfowi, lecz odmówił zwrotu posiadanych przez siebie lenn. Został za to skazany na banicję i zginął w 1278 r. W bitwie pod Suchymi Krutami (Dürnkrut). Jego syn, Wacław II, otrzymał jedynie Czechy i Morawy. Rudolf stworzył podstawy potęgi dynastycznej Habsburgów nadając swym synom w 1282 r. W lenno Austrię i Styrię oraz swemu sprzymierzeńcowi Meinhardowi tyrolskiemu Krainę (jako zastaw) i Karyntię. (Obie te prowincje w 1335 r. przeszły bezpośrednio w ręce Habsburgów).

Sejm Rzeszy w Würzburgu w 1287 r. ustanowił powszechny pokój krajowy.

Następca Rudolfa I, Adolf z Nassau (1291-98) próbując prowadzić własną politykę dynastyczną (w 1293 r. kupił od Albrechta Wyrodnego Turyngię i Miśnię), doprowadził do własnej detronizacji. Zginął w1298 r. W bitwie z wojskami Habsburgów pod Göllheim.

Zwyciężył go panujący w latach 1298-1308 Albrecht I Habsburg (syn Rudolfa I). Złamał on opozycję elektorów nadreńskich i przejął Czechy jako opróżnione (po śmierci Wacława III w 1306 r.) lenno Rzeszy. Plany utworzenia monarchii dziedzicznej został jednak zniweczone w wyniku zamordowania Albrechta przez jego bratanka, Jana Parricidę, który czuł się przez niego pokrzywdzony.

Po śmierci Albrechta korona niemiecka przypadała panującemu w latach 1308-13 Henrykowi VII Luksemburgowi, francuskiemu wasalowi i bratu arcybiskupa Trewiru, Baldwina (1307-54).

Syn Henryka, Jan Luksemburski (1310-46), dzięki małżeństwu z Elżbietą, córką Wacława II czeskiego objął tron Czech. Próbował doprowadzić do scentralizowania państwa, lecz spotkał się z oporem tamtejszej szlachty i możnowładztwa. Bez powodzenia próbował (powołując się na prawa dziedziczne po Przemyślidach) też zająć tron polski. Ubiegał się również (bezskutecznie) o koronę niemiecką. Jedynie na Śląsku udało mu się odnieść szereg sukcesów, gdyż zhołdował tamtejszych Piastów rządzących księstwami: oleśnickim, brzesko-legnickim, ścinawskim i żagańskim. Wykupił również księstwo głogowskie. W 1329 r. hołd lenny złożył Janowi książę płocki - Wańko.

Jan był jedną z najbardziej malowniczych postaci średniowiecznej Europy. Wychowany we Francji, został wykształcony na wzorach wysokiej kultury rycerskiej. Jan Luksemburski pragnął zakończyć żywot zgodnie z wyznawanymi przez siebie ideałami.. Mimo całkowitej ślepoty (po nieudanej operacji stracił lewe oko, a wcześniej ociemniał na prawe), wziął udział w bitwie pod Crécy (1346) walcząc po stronie francuskiej. Odziany w zbroję, z mieczem w ręku, przywiązany do końskiego grzbietu łańcuchem, do boju został poprowadzony przez swych giermków i poległ.

L

udwik IV Bawarski (1314-47) z rodu Wittelsbachów pokonał swych rywali, Habsburgów, z pomocą Szwajcarów. Zwyciężył w 1322 r. W bitwie pod Mühldorfem. Fryderyk Piękny (Habsburg) dostał się do niewoli, później został jednak wyznaczony współregentem (do 1330 r.). Papieska próba interwencji została odrzucona w 1324 r. W apelacji w Sachsenhausen. Klątwa, którą został obłożony Ludwik, nie odniosła żadnego skutku.

W latach 1327-28 Ludwik wyprawił się do Włoch i koronował się na cesarza. Staraniem arcybiskupa Trewiru Baldwina, w 1338 r. W Rhense zebrało się zgromadzenie elektorów, które w pouczeniu prawnym orzekło, że wybór króla nie wymaga już aprobaty papieża. Bezwzględne wzmacnianie przez Ludwika potęgi własnego rodu doprowadziło w 1346 r. do kontrelekcji na króla Niemiec Karola Luksemburga, margrabiego Moraw, który po śmierci Ludwika został powszechnie uznany za nowego króla - Karola IV (1346-78). Dobrze administrowane Czechy stały się podstawą jego władzy. Rozbudował on swą stolicę - Pragę (katedra św. Wita, Hradczany). W 1348 r. Karol ufundował uniwersytet w Pradze, pierwszy uniwersytet na terenie Rzeszy. Kancelaria cesarska przyczyniła się do rozwoju niemieckiego języka literackiego (praski kancelaryjny język niemiecki).

Dzięki umiejętnej polityce Karol IV zawarł porozumienie z kurią papieską (dzięki czemu mógł się w 1355 r. koronować na cesarza).

Karol uregulował również relacje między królem a elektorami. W 1356 r. wydał Złotą Bullę, regulującą sposób wyboru króla. Nowego króla niemieckiego wybierali książęta elektorzy (kurfürstrzy). Prawo do uczestnictwa w elekcji przysługiwało trzem elektorom duchownym (arcybiskupi Moguncji, Kolonii i Trewiru) oraz czterem elektorom świeckim (król czeski, palatyn reński, książę saski i margrabia magdeburski). Król miał być wybierany większością głosów we Frankfurcie, a następnie koronowany w Akwizgranie. Zarazem król przez sam fakt elekcji automatycznie stawał się "wybranym cesarzem rzymskim" (tytułu tego używano od 1508 r.). Złota Bulla wprowadziła zasadę niepodzielności księstw do których przypisana była godność elektorska. Zasada ta pozwalała uniknąć sytuacji powiększania się liczby elektorów przy podziale elektorskiego władztwa. Księstwa elektorów uzyskały suwerenność oraz pełnię władzy sądowniczej i wszystkie regalia.

Znaczenie tej swoistej "konstytucji Rzeszy" było bardzo duże. Pozostali książęta Rzeszy dążyli odtąd do uzyskania podobnych przywilejów, starając się o godność kurfürstów. Jednocześnie ugruntowała się zasada wyboru króla z jednej dynastii (najpierw Luksemburgów, a od 1437 r. Habsburgów) i utrwalił się model dualistycznego państwa stanowego z podziałem władzy pomiędzy "cesarza i Rzeszę".

Karol IV prowadził politykę mającą na celu wzmocnienie pozycji własnego rodu. W 1353 r. cesarz uzyskał Górny Palatynat, a w 1368 r. - Śląsk i Łużyce. Zgodnie z zawartym w Fürstenwalde traktatem Karol nabył też od Wittelsbachów Brandenburgię (1373).


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach