Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXII 124. Husytyzm w Czechach w XV w.

Ruch reformy Kościoła zapoczątkowany wystąpieniem Jana Husa (1371-1415), od jego nazwiska nazywany husytyzmem, zrodził się w Czechach w początkach XV w..

Hus był wychowankiem uniwersytetu praskiego i z nim związał swoją karierę, sięgając po godności akademickie zarówno w sferze naukowej (uzyskał tytuł profesora teologii), jak i administracyjnej - był rektorem uniwersytetu.

W swych wystąpieniach Hus zwrócił uwagę na program odnowy Kościoła głoszony przez innego uczonego, Jana Wiklefa. Przyjął go za swój i stał się jego propagatorem. Dawał temu wyraz głosząc kazania w praskiej Kaplicy Betlejemskiej. Głosił w nich ostrą krytykę stosunków panujących w Kościele, a szczególnie w papiestwie oraz w hierarchii kościelnej. Potępiał, jako niezgodne z duchem Ewangelii, symonię i lichwę. Wystąpienia Husa mieściły się jednak jeszcze w głównym nurcie ortodoksji. Dopiero protest przeciwko bullom odpustowym doprowadził do otwartego konfliktu z papiestwem. Jan Hus został wyklęty przez papieża i zmuszony do opuszczenia Pragi.

Pomimo tego nakazu, Hus nie zaprzestał swej działalności. Nadal parał się kaznodziejstwem oraz przygotował Traktat o Kościele (Tractatus de Ecclesia), w którym zawarł swą wizję nowego Kościoła. Głosił w nim prawo wszystkich wiernych do przyjmowania Eucharystii pod dwoma postaciami (chleba i wina). Stwierdził również że wszyscy chrześcijanie mają prawo do studiowania Pisma Świętego. Sam też przełożył Biblię na język czeski. Nauki głoszone przez Husa odbijały się coraz większym echem w Czechach oraz poza jego granicami.

W 1414 r. Jan Hus za namową Zygmunta Luksemburczyka i zaopatrzony w jego list żelazny, gwarantujący mu pełne bezpieczeństwo, udał się na sobór w Konstancji, by tam bronić swych poglądów. Reformator nie miał jednak okazji do wystąpienia w dyspucie ani też objaśnienia ojcom soborowym głoszonych przez siebie idei. Wbrew gwarancjom Luksemburczyka został uwięziony, a następnie sądzony za herezję. Gdy nie odwołał swoich poglądów, uznany za heretyka, pozbawiony godności duchownej, w lipcu 1415 r. Jan Hus zginął na stosie.

Ci którzy liczyli że śmierć Husa położy kres niepokojom religijnym w Czechach pomylili się. Wytrwałych głosicieli Słowa Bożego bronić będziemy do resztek krwi - tymi słowami skierowanymi do soboru stany czeskie zareagowały na wieść o śmierci rodaka. Wiadomość o losie kaznodziei odbiła się szerokim echem w Koronie św. Wacława. Jego nauka stała się podstawą doktryny ruchu husyckiego, który w 1419 r. stał się zarzewiem wojny religijnej.

Po swej męczeńskiej śmierci Hus stał się czeskim bohaterem narodowym. Gdy jego "morderca" Zygmunt zgłosił w 1419 r. pretensje do korony czeskiej, husyci wyładowali swą nienawiść do jego zwolenników w rozpoczętym w 1419 r. powstaniu (pierwsza defenestracja praska). Swoją doktrynę zawarli w ogłoszonych w 1420 r. W czterech artykułach praskich. Postulowały one wolne kaznodziejstwo (każdy może głosić Ewangelię), uznawały udzielanie wiernym komunii pod dwiema postaciami (sub utraque) i apostolskie ubóstwo duchowieństwa.

Wśród zwolenników reformy nastąpił podział na kalikstynów (calix - kielich) zwanych też utrakwistami (mającymi oparcie w uniwersytecie praskim i rekrutujących się ze szlachty oraz mieszczaństwa) oraz taborytów, którzy jako zwolennicy Wiklefa odrzucali wszystkie pozabibilijne formy kultu i dogmaty (chłopi, niższe duchowieństwo i biedota miejska). Dowodzona przez Jana Żiżkę (1360-1424) i Andrzeja Prokopa (1380-1434) narodowa armia husycka, ze swymi ruchomymi obozami z powiązanych, uzbrojonych w armaty wozów (tabory), skutecznie odpierała ataki niemieckie i plądrowała sąsiednie kraje.

W 1431 r. po klęsce Fryderyka, księcia Branderburgii, w bitwie pod Domażlicami, sobór zawarł umowę z utrakwistami w kompaktach praskich (1433). Ci zaś pokonali taborytów w 1434 r. W bitwie pod Lipanami. W 1436 r. Zjazd (Landtag) w Igławie uznał Zygmunta królem Czech. Natomiast w 1448 r. Pragę zdobył wywodzący się z szlachty morawskiej, Jerzy z Podiebradu, przywódca utrakwistów. Od 1452 r. pełnił on godność regenta, a od 1458 r. króla Czech, za co - po unieważnieniu kompaktów praskich przez papieża Pawła II w 1462 r. - został wyklęty (1466). Pokonał go Maciej Korwin, który w latach 1468-69 zajął Morawy, Śląsk i Łużyce. Jego też czescy katolicy w maju 1469 r. wybrali na króla czeskiego.

Po niespodziewanej śmierci Jerzego, na jego następcę stany czeskie powołały syna króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka - Władysława II Jagiellończyka (1471-1516). W 1478 r. na mocy pokoju w Ołomuńcu, zawartego z Maciejem Korwinem, stał się on królem Węgier (1490). Taboryci i waldensi utworzyli po 1467 r. wspólnotę Braci Czeskich i Morawskich. Zawarty między katolikami i utrakwistami w 1485 r. pokój w Kutnej Horze zagwarantował wzajemne poszanowanie obu wyznań.

W wojnach husyckich na różnice doktrynalne, nałożyły się podziały polityczne, społeczne, a przede wszystkim - narodowe. Kler katolicki, a szczególnie jego najwyższe kręgi były zdominowane przez duchowieństwo niemieckie. Język czeski był wypierany z nabożeństw przez niemczyznę. Również Niemcy tworzyli patrycjat i dominowali we władzach miejskich w większości czeskich miast. Spowodowało to, że obok haseł o odnowy religijnej w ruchu husyckim znaczną rolę odgrywały postulaty narodowościowe. Husytyzm odcisnął przemożny wpływ na kształtowaniu się świadomości narodowej Czechów. Widomym świadectwem pamięci o tradycji husyckiej jest fakt, że rzucone przez Husa i używane przez husytów hasło - Prawda zwycięży, stało się dewizą dwudziestowiecznej Republiki Czeskiej. Wojna pociągnęła za sobą osłabienie władzy królewskiej oraz pozycji Kościoła i żywiołu niemieckiego. Wzbogacona na dobrach kościelnych czeska szlachta i możnowładztwo nie potrafiły jednak zbudować silnego czeskiego państwa narodowego.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach