Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXIII. ZAKON KRZYŻACKI (1226-1410)

W początkach XIII w. kanonik bremeński, Albert von Appeldern (w latach 1199-1229 biskup inflancki) zgromadził Inflantach oddział krzyżowców, z których zorganizował następnie Zakon Kawalerów Mieczowych (czerwony krzyż na białym płaszczu). W 1201 r. założył on Rygę.

Do końca 1230 r. Kawalerzy Mieczowi opanowali Inflanty i Kurlandię. Na terenie podbitym przez zakon osiedlała się szlachta, powstawały niemieckie miasta i biskupstwa, przy jednoczesnym braku osadnictwa chłopskiego.

W 1237 r., w rok po klęsce w bitwie pod Szawlami poniesionej z rąk Litwinów i Żmudzinów, Kawalerowie Mieczowi połączyli się z Zakonem Krzyżackim. Ich ekspansja w kierunku Nowogrodu Wielkiego zakończyła się w 1242 r. klęską na jeziorem Pejpus. W 1346 r. Zakon kupił od Danii Estonię.

Książę Konrad Mazowiecki zwrócił się do Zakonu Krzyżackiego o pomoc w walce z pogańskimi Prusami i nadał mu w lenno ziemię chełmińską w 1226 r. Kierujący Zakonem wielki mistrz Herman von Salza (1209-39) otrzymał od Fryderyka II w 1226 r., na mocy Złotej Bulli z Rimini, Prusy jako kraj zakonny. W 1234 r. zostały one podporządkowane papieżowi. Z Torunia (1231) i Chełmna (1233) wyruszały pod wodzą mistrza krajowego Hermana von Balka krucjaty przeciw Prusom. Do 1283 r. Krzyżacy podbili całość ich ziem. W 1309 r. Zakon Krzyżacki zajął polskie Pomorze Gdańskie [P8].

Państwo Zakonne przeżywało swój największy rozkwit za czasów wielkiego mistrza Winricha von Kniprode (1351-82). W 1370 r. Krzyżacy pokonali Litwinów w bitwie pod Rudawą. Zakon prowadził zakrojoną na szeroką skalę planową kolonizację (ponad 1400 założonych wsi). Powstały też liczne miasta (lokowane na prawie chełmińskim), które z własnym zapleczem handlowym należały do Hanzy. Prowadzący samodzielnie handel Zakon konkurował jednak z miastami i z miejscową szlachtą, która domagała się udziału w rządach.

Za rządów wielkiego mistrza Konrada von Jungingen (1393-1407) nastąpił szczyt ekspansji Zakonu Krzyżackiego po wzięciu w zastaw Nowej Marchii (1402) i po uzyskaniu Żmudzi (1404).

Zawiązana w 1386 r. personalna unia polsko-litewska sprawiła, że Zakon został okrążony przez przeważających przeciwników, a na dodatek, po chrzcie Litwy, jego dalsze istnienie, mające na celu prowadzenie działalności misyjnej wśród Litwinów, straciło w istocie sens.

Zakon składał się z braci-rycerzy i braci-kapłanów, którym służyli półbracia nieszlacheckiego pochodzenia. Statuty zakonu (śluby mnisze, reguła, prawa) były dodatkowo uzupełniane przez uchwały kapituły i zarządzenia "przynależnego do Rzeszy" wielkiego mistrza z siedzibą w Malborku (od 1309 r.). Wybierany przez kapitułę generalną, wielki mistrz rządził wraz z pięcioma dostojnikami: marszałkiem odpowiedzialnym za działalność militarną Zakonu, wielkim komturem kierującym administracją zakonną, szpitalnikiem do którego należała opieka nad rannymi i chorymi, szatnym (odzież), podskarbim (finanse) oraz mistrzami krajowymi - pruskim i inflanckim. Komtur zarządzał okręgiem zakonnym - komturią. Posiadłości zakonu poza państwem w Prusach i Inflantach zorganizowane były w baliwaty, które podlegały mistrzowi niemieckiemu.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach