Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXV. LITWA

Litwini to bałtycki lud indoeuropejski. Zamieszkiwał on pierwotnie pokryte lasami i bagnami dorzecze Niemna i Dźwiny. Posiadał własny język i pogańską kulturę. Około 1219 r. powstał związek plemienny, zrzeszający dwudziestu jeden litewskich książąt. W połowie XIII w., pod naporem Krzyżaków, ukształtowało się państwo litewskie.

Książę litewski Mendog (lit. Mindaugas; zm. 1263) do 1240 r. doprowadził do usunięcia pozostałych książąt i stanął na czele wszystkich plemion. W latach 1249-51 z powodzeniem odpierał on ataki Zakonu Krzyżackiego sprzymierzonego z ruskim księstwem halicko-włodzimierskim i posiłkowanego przez plemiona Jaćwingów i Żmudzinów. W 1251 r., za cenę zgody na chrystianizację swego państwa, zawarł pokój z Zakonem. Dzięki staraniom Andrzeja von Stirland, mistrza inflanckiego, papież Innocenty IV zezwolił nawet na koronację Mendoga na króla Litwy. Akt ten miał miejsce w połowie 1253 r. W Wilnie. Gdy jednak Żmudzini pobili Zakon w dwóch kolejnych bitwach - nad brzegami jeziora Durbe (1260) i Lielvarde (1261), Mendog zerwał z Zakonem i prawdopodobnie powrócił do kultów pogańskich.

Panujący w latach 1316-41 wielki książę litewski Giedymin (lit. Giedyminas) zakładał zamki i miasta. Rozpoczął również ekspansję na południowy-wschód, wcielając do swego państwa księstwa ruskie. (Zachowywały one swe dotychczasowe struktury społeczne i polityczne.) Giedymin był niewątpliwym twórcą potęgi litewskiej. Korzystając z kryzysu w Złotej Ordzie podporządkował sobie liczne księstwa ruskie, pozostające dotychczas pod zwierzchnością tatarską. W 1331 r. pod zwierzchność litewską została się kolebka państwowości ruskiej - Kijów. Broniąc swych zdobyczy terytorialnych Litwini w 1362 r. pokonali Tatarów w bitwie nad Sinymi Wodami. Za rządów Giedymina obszar jego państwa powiększył się ponad dwukrotnie.

Prawosławni Rusini z podbitych księstw, przewyższający pogańskich Litwinów kulturą (przede wszystkim posiadaniem rozwiniętego pisma), zaczęli wkrótce dominować w wielkim państwie litewskim (przede wszystkim w książęcej kancelarii).

Giedymin okazał się również zręcznym politykiem i dyplomatą, potrafiącym neutralizować zewnętrzne zagrożenia dla jego władztwa. Normalizacji stosunków z Polską służył mariaż córki Olgierda Anny-Aldony z Kazimierzem Wielkim, synem króla polskiego, Władysława Łokietka w 1325 r.

Przed śmiercią Giedymin podjął brzemienną w skutki decyzję o podziale swego państwa na dzielnice. Osadził w nich swych siedmiu synów: Moniwida, Kiejstuta, Olgierda, Narymunta, Koriata, Lubarta i Jawnutę, który otrzymał stołeczne Wilno i miał najprawdopodobniej pełnić w stosunku do braci rolę księcia zwierzchniego. Państwo litewskie po śmierci Olgierda pogrążyło się jednak w chaosie spowodowany walką tron.

Olgierd (lit. Algirdas; ok. 1344-77) wspólnie z Kiejstutem (lit. Kęstutis; ok. 1344-1382) obalił Jawnutę i podporządkował sobie pozostałych braci. Litwa właściwa (lit. Auksztota) została podzielona przez zwycięzców. Olgierd zatrzymał część z Wilnem, natomiast Kiejstut - z Trokami. Za rządów obu braci Litwa odpierała praktycznie coroczne najazdy (rejzy) krzyżackie. Mimo to Olgierd kontynuował politykę ojca i dążył do podboju wszystkich księstw ruskich. Opanował ziemie ruskie położone na wschód od księstwa moskiewskiego, którego mimo trzech wypraw (1368,1370, 1372), nie udało mu się jednak podbić. W momencie śmierci Olgierda jego państwo liczyło ok. 1 mln km2. Państwo to nie tworzyło jednak jednolitego organizmu, lecz luźny konglomerat udzielnych księstw.

Po śmierci Olgierda, opiekę nad wyznaczonym na następcę jego synem Jagiełłą (1382-1434), sprawował Kiejstut. Po osiągnięciu przez Olgierdowicza pełnoletności, jego wuj dokonał przewrotu i odmówił oddania mu należnej po ojcu dzielnicy. Jagielle, wspomaganemu przez posiłki krzyżackie, udało się pokonać Kiejstuta i go uwięzić. Prawdopodobnie na rozkaz bratanka, Kiejstut jeszcze tego samego roku został zamordowany. Przez kolejne lata Jagiełło prowadził walkę na dwóch frontach: zewnętrznym - odpierając ataki krzyżackie i wewnętrznym - walcząc ze spiskującym synem Kiejstuta, Witoldem (lit. Vytautas; 1392-1430).

Szukając sojuszników w walce z Zakonem, Jagiełło rozpoczął pertraktacje z wielkim księstwem moskiewskim oraz panami polskimi na temat przyjęcia chrztu (w grę wchodził obrządek grecki (Moskwa) lub łaciński (Polska)) i zawarcia sojuszu przypieczętowanego małżeństwem. Ostatecznie Olgierdowicz zdecydował się na wariant polski. W zawartym w 1385 r. W Krewie układzie (unia krewska) zobowiązał się przyjąć chrzest oraz ochrzcić swych wszystkich pogańskich poddanych (prawosławni mogli więc pozostać przy swej wierze) oraz złączyć (w dokumencie występuje wieloznaczny łaciński termin applicare, który można tłumaczyć bądź jako "wcielić", bądź "połączyć") Wielkie Księstwo Litewskie z Królestwem Polskim. W zamian Jagiełło miał otrzymać rękę dziedziczki tronu polskiego, królowej Jadwigi (1384-99), oraz samemu zostać koronowanym na władcę wspólnego państwa.

W 1386 r. Jagiełło ochrzcił się w Krakowie w obrządku łacińskim (przyjął imię Władysław), poślubił królową Polski Jadwigę i został królem Polski. Na mocy kolejnych unii: wileńsko-radomskiej (1401), horodelskiej (1413) i grodzieńskiej (1432) - Litwa pozostała samodzielnym wielkim księstwem, kierowanym przez wielkiego księcia, podporządkowanym jednocześnie królowi polskiemu i najwyższemu księciu Litwy w jednej osobie. Pierwszym wielkim księciem litewskim został Witold.

Mimo bardzo dotkliwej klęski odniesionej w 1399 r. W bitwie z Tatarami nad rzeką Worsklą, Witold rozszerzył panowanie litewskie aż po Morze Czarne. Jednocześnie zastępował udzielnych dotąd książąt mianowanymi przez siebie namiestnikami. Ubiegał się też o koronę Litwy - jednak bez powodzenia. Konflikty między ludnością litewską (katolicką) i ruską (prawosławną) w państwie litewskim sprzyjały rozwojowi Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, która ok. 1450 rozpoczęło ofensywę na zachód.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach