Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXIV 141. Początki reformacji w Niemczech

Przełom XV i XIV w. to moment, gdy Kościół zachodni zaczął pogrążać się w coraz głębszym kryzysie. Był to przede wszystkim kryzys autorytetu papiestwa, którego apogeum przyniosła schizma zachodnia (1378-1417). Przez blisko cztery dziesięciolecia Stolica Apostolska pozostawała przedmiotem przetargów i gry politycznej świeckich władców Europy. Papiestwo z nieodwołalnej wyroczni w kwestiach wiary i moralności, pozostającej jednocześnie najwyższym arbitrem w sporach politycznych, spadło do roli jeszcze jednego elementu politycznej układanki Europy. Po doświadczeniach schizmy kolejni papieże stawiali sobie za cel zabezpieczenie ekonomicznych podstaw niezależności Stolicy Apostolskiej. Służyć temu miało powiększenie terytorium Państwa Kościelnego oraz zapewnienie stałego napływu gotówki do papieskiego skarbca. Działalność duszpasterska zeszła natomiast na dalszy plan.

Reformacja - potężny ruch, początkowo religijny, później także polityczny, nie może być zrozumiany bez poznania osobowości człowieka, który go zapoczątkował. Żadne nazwisko działacza ruch reformacyjnego (a przecież było ich wielu) tak trwale nie związało się z Reformacją jak imię Marcina Lutra. Nie ma w tym nic dziwnego - jego wystąpienie było przysłowiowym kamieniem który uruchomił lawinę.

Marcin Luter (1483-1546) urodził się w chłopskiej rodzinie Eisleben. Po ukończeniu nauki w Magdeburgu, Eisenach i Erfurcie rozpoczął na życzenie swego ojca studia prawnicze.

W 1505 r. nastąpił dramatyczny zwrot w życiu Lutra - przeżył on nawrócenie (podczas burzy) i wstąpił do klasztoru augustianów-eremitów w Erfurcie. Podjął tam studia teologiczne według zasad propagowanych przez scholastyczną szkołę Ockhama. Trzy lata później został przeniesiony na uniwersytet w saksońskiej Wittenberdze. Niedługo potem Luter udał się w podróż do Rzymu. Wyjazd ten, a szczególnie stan dworu papieskiego, stanie się jednym z bodźców jego późniejszego krytycznego stosunku do instytucji papiestwa.

W 1512 r. Marcin Luter uzyskał doktorat teologii i stanowisko profesora biblistyki na uniwersytecie w Wittenberdze. W latach 1513-17 wykładał tam psalmy i listy św. Pawła. Zmagając się z "pytaniem o łaskę Bożą" i problemem sumienia, poddał w wątpliwość środki prowadzące do zbawienia zalecane przez Kościół i oddajwałsię intensywnym studiom nad Biblią.

Na przełomie 1512 i 1513 r. Luter przeżył kolejną przemianę religijną. Doszedł do wniosku, iż człowiek zawdzięcza zbawienie nie własnym wysiłkom woli czy uczynkom, ale wyłącznie łasce Bożej. Wokół Lutra skupił się krąg teologów (Mikołaj z Amsdorf, Karlstadt) koncentrujących się na studiowaniu Biblii i nauki św. Augustyna. Jednakże dyskusje na temat koncepcji idei zbawienia prezentowanej przez Lutra nie wykraczały poza dyskusje akademickie. Przełom przyniosło dopiero ogłoszenie przez papieża Leona X listów udzielających odpustu wpłacającym datki na potrzeby budowy Bazyliki św. Piotra (1514). Studia teologiczne doprowadziły Lutra do zauważenia głębokiej sprzeczności w tej kwestii pomiędzy doktryną Kościoła, a nauką zawartą w Biblii.

Luter wystąpił przeciw Janowi Tetzelowi, działającemu w imieniu chciwego komisarza odpustowego arcybiskupa Albrechta. Swoim przekonaniom dał wyraz przybijając 31 października 1517 r. na drzwiach wittenberskiej kaplicy elektorskiej 95 tez, w których zawarł argumenty przeciw wykupywaniu się z mąk piekielnych za gotówkę.

Błyskawicznie (dzięki wynalazkowi druku) rozpowszechnione tezy odbiły się głośnym echem w całych Niemczech. Papież wzywał Lutra do Rzymu na proces o herezję, lecz ten schronił się pod opiekę elektora Fryderyka II Mądrego (1486-1525). Dzięki tej protekcji, wbrew namowom i groźbom papieża, Luter mógł trwać przy swych poglądach i rozwijać program reformy Kościoła.

W 1518 r doszło do przesłuchania Lutra na sejmie Rzeszy w Augsburgu przez legata papieskiego. Wbrew wezwaniom wysłannika papieskiego, Luter podtrzymał swoje poglądy. Zagrożony procesem o herezję uciekł z Augsburga i odwołał się w swym sporze z papieżem do soboru powszechnego. Do starcia zwolenników i przeciwników poglądów głoszonych przez Lutra doszło w 1519 r. podczas dysputy w Lipsku. Wzięli w niej udział, Karlstadt oraz sam Luter. Natomiast stanowiska Stolicy Apostolskiej bronił główny przeciwnik Lutra, Johan Eck (1486-1543) profesor uniwersytetu w Ingolstadt.

W końcu doszło do otwartego zerwania Lutra i jego zwolenników z Rzymem - Luter odrzucił bowiem prymat (zwierzchność nad Kościołem) papieża, tradycję kościelną oraz zasadę nieomylności soboru.

W 1520 r. Marcin Luter napisał trzy pisma programowe, kładące podwaliny Reformacji. W sierpniu opublikował traktat polityczny Do szlachty chrześcijańskiej narodu niemieckiego o naprawie społeczeństwa chrześcijańskiego. Zwracał się w nim do cesarza i stanów Rzeszy o przeprowadzenie reformy Kościoła w Niemczech przez synod narodowy, gdzie wszyscy wierzący tworzyliby stan duchowny (powszechne kapłaństwo). Z kolej w październiku Luter ogłosił pismo dogmatyczne - O niewoli babilońskiej kościoła. Odwołując się do Ewangelii stwierdził w nim że z siedmiu sakramentów uznaje tylko chrzest i eucharystię, ustanowione przez Chrystusa. W traktacie Luter uzasadniał że jedynie Pismo Św. (sola scriptura) jest źródłem wiary. W listopadzie 1520 r. Luter ogłosił drukiem traktat z zakresu etyki - O wolności chrześcijanina. Wyłożył w nim, iż jedynie przez wiarę (sola fide) i łaskę Bożą (sola gratia) człowiek może osiągnąć zbawienie (predystynacja).

W tymże roku nastąpiło ostateczne potwierdzenie rozłamu - w grudniu 1520 r. Luter spalił publicznie w Wittenberdze bullę papieską Esurge Domine zawierającą jego ekskomunikę.

Wystąpienie Marcina Lutra pociągnęło za sobą dalekosiężne skutki. Pisma i kazania Lutra wywołały w społeczeństwie niemieckim (i nie tylko) ogromne wrażenie. Żywiołowo rozwinęła się publicystyka (książki i pisma ulotne) propagująca idee Reformacji. Wokół Lutra wytworzył się krąg humanistów rozwijających jego poglądy (Melanchton, Hutten, Zwingli).

Sejm Rzeszy w Wormacji (1521) debatował nad sprawą Lutra. On sam uczestnicząc w obradach podtrzymał swe poglądy. Podczas sejmu cesarz Karol V, stojący w sporze Lutra z Rzymem po stronie papieża, potępił Reformację i zakazał jej propagowania (edykt wormacki).


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach