Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXIV 150. Panowanie Karola V

Karol V urodził się w Gandawie (1500). Otrzymał dworskie wychowanie; jego nauczycielem był późniejszy papież Hadrian VI. Interesował się muzyką, malarstwem (jego ulubionym artystą był Tycjan), a także mechaniką i astrologią. W 1515 r. odziedziczył księstwo Burgundii (panował w nim jako Karol I) a w 1516 r. Hiszpanię. W ten sposób stał się władcą światowego mocarstwa, "nad którym nigdy nie zachodziło słońce".

Hiszpania stanowiła rdzeń imperium Karola. Jego wojny były finansowane przede wszystkim z podatków jego hiszpańskich poddanych. Dzięki doskonałej sytuacji finansowej mógł on podjąć walkę o dominację w Europie.

Dzięki pieniądzom bankierskich rodzin Fuggerów i Welserów, za które kupił głosy elektorskie, Karol ubiegł króla Francji Franciszka I i został wybrany w 1519 r. na cesarza. Musiał jednakże zagwarantować "niemieckie wolności" (tzw. kapitulacje). Zapewniały one książętom niemieckim rozliczne przywileje, a elektorom wpływ na politykę Rzeszy (m.in. na tworzenie nowego prawa, zawieranie traktatów międzynarodowych i nakładanie własnych podatków). Kapitulacje zakazywały cesarzowi wprowadzać obce wojska zaciężne do Rzeszy. Najważniejszym doradcą cesarza został wielki kanclerz Gattinara.

Swoje zadanie nowy cesarz widział przede wszystkim w odbudowie uniwersalnego cesarstwa przy użyciu nowoczesnych metod (wojska zaciężne, sprawna administracja). Nie chciały do tego dopuścić jednak inne państwa europejskie (przede wszystkim Francja), książęta Rzeszy, (szczególnie protestanccy), Turcja, ale również papież. Wszyscy oni widzieli w planach Karola zagrożenie dla swoich interesów politycznych. Karol uzyskał pomoc Rzeszy przeciw Francji na sejmie Rzeszy w Wormacji (1521), gdzie powołana została stała armia - "regiment Rzeszy". Pod nieobecności cesarza w Niemczech władzę w jego imieniu sprawował jego brat Ferdynand (1503-64). W 1521 r. Karol przekazał mu dziedziczne kraje Habsburgów w Rzeszy (Dolną i Górną Austrię, Styrię, Karyntię oraz Krainę).

W latach 1521-26 cesarz prowadził pierwszą wojnę z Franciszkiem I. Do rozstrzygnięcia doszło w 1525 r. W bitwie pod Pawią, gdzie hiszpańskie i niemieckie wojska zaciężne pod dowództwem Pescary i Frundsberga rozbiły Francuzów. Wzięty do niewoli Franciszek I w 1526 r., na mocy pokoju w Madrycie, odstąpił Karolowi Mediolan, Genuę, Księstwo Burgundii i Neapol. Po swym uwolnieniu Franciszek zakwestionował jednak powyższe warunki, stwierdzając że zostały na mim wymuszone. W 1526 r. W Cognac król Francji zawiązał z papiestwem, Mediolanem, Florencją i Genuą Świętą Ligę, co doprowadziło do wybuch drugiej wojny z Francją (1526-29).

Podczas niej, w 1529 r., miało miejsce Sacco di Roma - wojska cesarskiej splądrowały Rzym, a papież musiał ratować się ucieczką. Zawarty pod wrażeniem ataków tureckich pokój w Cambrai (paix de Dames,1529) miał raczej charakter chwilowego zawieszenia broni niż ostatecznego rozstrzygnięcia konfliktu. Do jego zawarcia zmusiło Karola oblężenie Wiednia przez Turków.

Po koronacji na cesarza (ostatniej w dziejach Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego - od tej pory kolejnym cesarzom wystarczał jako legitymizacja władzy już sam wybór na tron cesarski) w 1530 r. Karol zaangażował się w konflikty religijne w Rzeszy. Bez wojska i pieniędzy musiał jednak zatwierdzić w Norymberdze w 1532 r. wolność religijną, by uzyskać pomoc przeciw Turcji.

Zagrożeniem dla finansów władztwa habsburskiego była działalność Chaireddina Barbarossay (ok. 1475-1546), korsarza i lennika Turcji, który w porozumieniu z Franciszkiem I napadał na porty położone na wybrzeżu hiszpańskim i włoskim. W 1535 r. Karol zorganizował przeciw niemu wyprawę do Afryki Północnej.

W 1536 r. zostało zawarte bardzo niebezpieczne dla Karola przymierze dwóch jego największych przeciwników - Francji i Turcji. Fakt ten spowodował wybuch trzeciej wojny Karola V z Franciszkiem I (tzw. wojna sabaudzka). Po dwóch latach wojny, za sprawą papieża Pawła III, zakończył ją rozejm w Nicei (1538).

W latach 1542-44 doszło do kolejnej, czwartej już, wojny Karola V z Franciszkiem I. Dzięki pomocy wojsk sprzymierzonej z cesarzem Anglii, Franciszek został pokonany. W myśl warunków pokoju zawartego w 1544 r. W Crépy, Francja zobowiązała się udzielić Karolowi pomocy przeciw protestantom w Rzeszy oraz zrezygnowała na rzecz Habsburgów z praw do Neapolu. Natomiast Karol V zwrócił Franciszkowi Burgundię. Pod naciskiem cesarza, papież Paweł III zwołał w 1545 r. dla wyjaśnienia problemów religijnych sobór w Trydencie. Był to szczyt potęgi monarchii Habsburgów pod rządami Karola V. Protestanci odmówili jednak udziału w obradach soboru.

W latach 1546-47 w południowych i środkowych Niemczech toczyła się wojna szmalkaldzka. Po przegranej przez protestantów w 1547 r. bitwie pod Mühlbergiem został aresztowany (skazany wcześniej na banicję) przywódca protestantów książę Filip heski oraz Jan Fryderyk saski (z linii ernestyńskiej Wittenbergów), którego tytuł elektorski został przekazany w 1547 r. na mocy kapitulacji wittenberskiej panującemu w latach 1541-53 Maurycemu saskiemu (linia albertyńska). Na tzw. zbrojnym sejmie w Augsburgu 1547/48 Karol narzucił Rzeszy tzw. interim.

Opór zaniepokojonych o swe "wolności" książąt wzmógł się w związku z reformami Rzeszy i planem tzw. sukcesji hiszpańskiej - tytuł cesarski otrzymał syn Karola, Filip, choć Ferdynand został w 1531 r. wybrany królem rzymskim. Maurycy saski stanął na czele tajnego sprzysiężenia książąt ewangelickich i zawarł w 1552 r. układ w Chambord z Henrykiem II, królem Francji. Maurycy obiecał Henrykowi kontrolę nad Metzem, Toulem i Verdun. Podczas gdy Ferdynand negocjował z książętami podpisany w 1552 r. układ pasawski, a  w 1555 r. pokój augsburski, Karol prowadził bez większych sukcesów wojnę z Francją o Metz, Toul i Verdun (1552-56). Rozgoryczony kolejnymi porażkami abdykował w 1556 r. i umarł w klasztorze San Jeronimo de Yuste w Estremadurze (Hiszpania). Nowym cesarzem został jego brat Ferdynand, a syn Filip otrzymał dziedzictwo hiszpańskie.

Rządy Karola V wykazały niemożność wskrzeszenia idei uniwersalnego cesarstwa - zwyciężyła koncepcja państwa narodowego. Konflikt o władzę w Rzeszy został natomiast rozstrzygnięty na korzyść książąt - Karolowi nie udało się stworzyć silnej władzy centralnej. Panowanie cesarza Karola V to okres gdy dokonał się gwałtowny podział religijny Niemiec na część katolicką i protestancką.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach