Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXIV 156. Pokój westfalski

Wojnę trzydziestoletnią zakończyły ostatecznie w 1648 r. układy pokojowe zawarte przez cesarza w westfalskich miastach - Münster (z Francją) i w Osnabrück (ze Szwecją). Stąd też wspólne określenie dla obu dokumentów - pokój westfalski. Jednocześnie oba te państwa stały się gwarantami traktatu.

W kwestiach religijnych postanowienia pokoju westfalskiego potwierdzały zasady pokoju augsburskiego, rozszerzając je jedynie dodatkowo na kalwinistów. Według traktatu, miał zostać przywrócony podział religijny Niemiec według stanu z 1624 r. Władca nie mógł zakazać poddanym zmiany wyznania. Wyjątkiem od tej zasady były kraje dziedziczne Habsburgów i Górny Palatynat, gdzie dozwolony był jedynie katolicyzm.

W kwestiach ustrojowych pokój zakładał, iż akty prawne cesarza (edykty, traktaty) wymagać będą akceptacji sejmu Rzeszy. Książęta natomiast uzyskali prawo do samodzielnego zawierania przymierzy, o ile nie będą one skierowane przeciw cesarzowi lub Rzeszy (ius foederationis). W praktyce prawo to dało księstwom terytorialnym suwerenność. Książę Bawarii zachował godność elektora, natomiast palatyn reński otrzymał ją z powrotem.

Pokój westfalski spowodował zmiany na mapie politycznej Europy. Na jego mocy Francja uzyskała Sundgau (południowa część Górnej Alzacji), biskupstwa: Metz, Toul i Verdun oraz zarząd dziesięciu wolnych miast Rzeszy w Alzacji. Granica wschodnia Francji oparła się na Renie, umocniona dodatkowo przyczółkami na prawym brzegu rzeki w Breisach i Philippsburgu. Szwecja uzyskała natomiast część Pomorza ze Szczecinem i Rugią, Wismar, Bremę, Verden - co dało jej kontrolę nad ujściami Wezery, Łaby i Odry oraz miejsce i głos w sejmie Rzeszy. Bawaria zajęła Górny Palatynat, a Saksonia - Łużyce. Natomiast Brandenburgia na mocy pokoju nabyła wschodnią część Pomorza, biskupstwa - Halberstadt, Kamień i Minden oraz, po śmierci ówczesnego administratora, biskupstwo w Magdeburgu. W pokoju westfalskim układające się strony uznały niepodległość Zjednoczonych Prowincji (Holandii) oraz Szwajcarii.

Znaczenie pokoju kończącego wojnę trzydziestoletnią trudne jest do przecenienia. Dokument ten rozpoczynał epokę państwa laickiego i tolerancji religijnej w Niemczech. Europie nie groziła już hegemonia Habsburgów. W Niemczech "wolność" książąt zwyciężyła nad dążeniami centralizacyjnymi cesarza - Rzesza stała się jedynie dość luźnym związkiem państw. W Europie wyrosły nowe potęgi - Szwecja, Holandia, a przede wszystkim Francja.

Wojna trzydziestoletnia zmieniła charakter wojny i sztuki militarnej. Ponieważ utrzymanie wojsk było bardzo kosztowne, pozostawały one nieliczne i unikały bitew. Dowódcy prowadzili wojny manewrowe mające wyczerpać zapasy przeciwnika, odciąć go od linii zaopatrzenia, a w końcu doprowadzić do bitwy w korzystnym dla siebie miejscu. O długości kampanii decydowały finanse. Wobec ciągłego braku pieniędzy na wypłacenie żołdu żołnierze sami egzekwowali swe należności plądrując kraj i dręczą ludność.

Wojna trzydziestoletnia przyniosła pojawienie się nowych metod walki. Walczyły w niej ze sobą oddziały najemne o różnorodnym uzbrojeniu (szpice, arkebuzy i piki) pod najemnym dowództwem (np. Mansfeld). Coraz większą rolę na polu bitwy odgrywała dyscyplina jednostek - przykładem były tu armie hiszpańskie odnoszące sukcesy dzięki zastosowaniu szyku zwanego hiszpańskim czworobokiem. Podobnie w wojskach Wallensteina (gdzie obok siebie walczyli notabene katolicy i protestanci) obowiązywała surowa dyscyplina obozowa i wojenna przy jednoczesnym przyzwoleniu na rabunek. Zajęty kraj ponosił wszystkie koszty wojny. Zasada "wojna żywi wojnę" gwarantowała duże, punktualnie opłacane wojska, ale za cenę spustoszenia kraju. Obok wojsk najemnych pojawiło się też wojsko narodowe - armia szwedzka, z ruchomym szykiem i wielką siłą ognia. Początkowo walczyła ona za króla i wiarę luterańską, z czasem jednak zdegenerowała się, zmieniając w bandy maruderów-rabusi będących postrachem ludności.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach