Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXVI 161. Powstanie Kościoła anglikańskiego

Przyczyn antyklerykalnej rewolucji w Anglii szukać należy w szczególnej pozycji tamtejszego Kościoła katolickiego. Nie miał on reprezentacji w Izbie Gmin oraz słaby kontakt ze społeczeństwem. Mianowani przez króla dostojnicy Kościoła angielskiego nie rzadko ostro występowali przeciwko Stolicy Apostolskiej. Dodatkową przyczyną była zazdrość, jaką dobra kościelne wzbudzały wśród mieszczan. Ci, dzięki odbywanym w Oksfordzie i w Cambridge studiom humanistycznym, stopniowo przejmowali od duchowieństwa rolę elity intelektualnej państwa. W sytuacji finansowego bankructwa, na bogactwa Kościoła zaczęła również pożądliwie spoglądać monarchia.

Henryk VIII (1509-47) był wykształconym humanistycznie i teologicznie, lecz pozbawionym skrupułów, władcą. Dzięki wystąpieniu przeciw Marcinowi Lutrowi otrzymał od papieża tytuł Obrońcy Wiary (Defensor Fidei). Specjalny legat papieski, kardynał Wolsey, bezwzględnie realizował politykę Kościoła i wciągał króla w kosztowne, a najczęściej, beznadziejne przedsięwzięcia.

Zabiegając o zagwarantowanie sukcesji, Henryk domagał się od kurii rzymskiej zgody na unieważnienie swego małżeństwa z Katarzyną Aragońską. Papiestwo kontrolowane przez cesarza Karola V, siostrzeńca Katarzyny, odmówiło jednak wyrażenia zgody na ponowne małżeństwo króla Anglii. Odmowa ta doprowadziła do upadku kardynała Wolseya (1529). Duchowieństwo natomiast zostało zmuszone w 1531 r. do uznania króla zwierzchnikiem Kościoła w Anglii. Wtedy Henryk sam sobie udzielił dyspensy - odsunął królową i poślubił dwórkę Anną Boleyn (którą zresztą ściął potem w 1536 r.). Łącznie, Henryk VIII sześć razy wstępował w związek małżeński.

W 1534 r. parlament zatwierdził powstanie Kościoła anglikańskiego (tzw. "Akt supremacji"). Stał się on kościołem państwowym. Król, za radą Thomasa Cromwella, surowo zwalczał każdą opozycję. Zmusił do ustąpienia biskupa Thomasa More'a, a gdy ten odmówił uznania Henryka głową Kościoła, kazał go stracić (1536).

W latach 1534-39 nastąpiła kasata klasztorów. Ich olbrzymie dobra zostały następnie odsprzedane nowej szlachcie (gentry) i mieszczanom. Były to największe zmiany własności ziemi w dziejach nowożytnej Anglii.

Na mocy "sześciu artykułów" (tzw. "krwawy statut") ustrój Kościoła anglikańskiego i jego doktryna pozostały w istocie katolickie (1539). Mimo to, umocniły się w Anglii wpływy protestanckie, szczególnie za panowania Edwarda VI, a to dzięki pierwszemu anglikańskiemu prymasowi i arcybiskupowi Thomasowi Cranmerowi (1489-1556). W 1549 r. modlitewnik powszechny (Common Preyer Book) wprowadził odrębną liturgię anglikańską. W 1552 r. "42 Artykuły" przyniosły połączenie teologii luterańskiej i kalwińskiej, przy jednoczesnym zachowaniu katolickich form kultu.

Za panowania Marii I zwanej Krwawą (córki Henryka VIII i Katarzyny Aragońskiej), żony Filipa II) miała miejsce ostra reakcji katolickiej. Stronnictwo anglikańskie było prześladowane. Ok. 300 osób zostało straconych, wśród nich arcybiskup Cranmer (1556). Z racji politycznej wrogości wobec Hiszpanii protestantyzm stał się angielską ideologią narodową.

Po wstąpieniu na tron córki Henryka VIII i Anny Boleyn, Elżbiety I (1558-1603) nastąpiło odnowienie zwierzchności królewskiej nad Kościołem (z wyłączeniem nauczania i szafowania sakramentami). W 1559 r. Elżbieta wydała "Akt supremacji" i "Akt uniformizacji" wprowadzający reformę liturgii. W 1563 r. ogłoszono "39 artykułów". Była to zredagowana na nowo, dostosowana do potrzeb Kościoła państwowego doktryna anglikańska.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach