Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXX 180. Szwecja jako mocarstwo

Po śmierci Gustawa Adolfa tron objęła jego córka Krystyna (1632-54). Przeszła ona później na katolicyzm i abdykowała. Pod rządami kanclerza Axela Oxenstierny, wielkiego męża stanu, w wyniku prowadzonej w latach 1643-45 wojny z Danią oraz korzystnego dla Szwecji pokoju westfalskiego (1648) państwo to stało się największą potęgą nad Bałtykiem. Jednakże Szwecji brakowało jednak środków gospodarczych i finansowych na prowadzenie polityki mocarstwowej. Naturalnymi przeciwnikami Szwecji była Dania, Polska (sprawa Inflant i pretensji polskiej linii Wazów do tronu szwedzkiego), Brandenburgia oraz Rosja. Szwecja finansowała swe wojny, udzielając przywilejów podatkowych oraz rozdając dobra królewskie arystokracji.

Po abdykacji Krystyny w Szwecji panowała przez blisko siedem dziesięcioleci (1654-1720) bawarska dynastia Wittelsbachów (linia Pfalz-Zweibrücken). Pierwszym władcą z nowej dynastii był Karol X Gustaw (1654-60) zwany Aleksandrem Północy. Swą politykę oparł on na armii, dążąc do przezwyciężenia trudności wewnętrznych państwa nowymi podbojami.

Nowy władca ograniczył samowolę arystokracji, przez przeprowadzenie tzw. częściowej redukcji, czyli przywróceniu państwu majątków, które przeszły dawniej w ręce szlachty.

W 1654 r. Karol zaatakował, osłabioną powstaniem Chmielnickiego i najazdem rosyjskim, Polskę ("Potop"). Rozpoczęła się wojna polsko-szwedzka. Po zajęciu Krakowa i Dyneburga oraz uzyskaniu pomocy Prus (na mocy traktatu w Labiawie) w 1656 r. Karol pokonał Polaków w bitwie pod Warszawą. Wojska szwedzkie złupiły dotkliwie ziemie Rzeczpospolitej, lecz nie były w stanie ich trwale opanować i do 1660 r. wycofały się.

W 1657 r. wybuchła wojna duńsko-szwedzka. Zakończył ją pokój w Roskilde (1658), który przyznawał Szwecji Skanię. Mając na uwadze utrzymanie równowagi sił w Europie północnej, mocarstwa narzuciły Szwecji i Polsce pokój w Oliwie (1660).

Szwecja uznała w "wiecznym pokojem" w Kordis (1661) zdobycze Rosji na Polsce - Smoleńsk i wschodnią Ukrainę (Rzeczypospolita uczyniła to później rozejmem w Andruszowie, 1667).

Za panowania Karola XI (1660-97) państwo szwedzkie było uzależnione od subsydiów francuskich. By je uzyskać, Szwecja, realizując interesy Francji, zaatakowała w 1675 r. Brandenburgię. Po klęsce w bitwie pod Fehrbellin Karol XI zmuszony został do wycofania się na teren Prus Wschodnich (1678). W tym samym czasie na Szwecję uderzyła Dania (1677). Mimo odniesionych klęsk, dzięki ingerencji Ludwika XIV, pokój w Lund i w St. Germain nie przyniósł Szwecji strat terytorialnych.

Podobnie jak w Danii (Lex regia, 1665), reorganizacja państwa szwedzkiego (1680) łączyła się z wprowadzeniem absolutyzmu. Przedstawiciele stanów szwedzkich zlikwidowali zależność władzy królewskiej od arystokratycznej Rady Państwa. Ta zmiana ustroju oddała władzę absolutną w ręce króla.

Wojsko i flota zostały również zreorganizowane. Na skutek likwidacji samorządu stanowego powstała w Inflantach szwedzkich opozycja arystokratyczna pod wodzą Rheinholda von Patkul (1694).


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach