Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Dzieje państw  
  Jesteś tutaj
Dzieje
państw

© Prószyński i S-ka
Warszawa 2000

  Spis treści
Wirtualny
Atlas
Historyczny
Starożytna
Grecja
Dzieje państw

LXXX 181. Wojna Północna (1700-21)

Król Szwecji Karol XII (1697-1718) był genialnym wodzem, lecz mało elastycznym politykiem. Jego główny przeciwnik, car Rosji Piotr I w 1699 r. zdobył nad nim przewagę zawierając koalicję z Saksonią, Polską i Danią.

Następnie Dania i Rosja zaatakowały Szwecję. Rozpoczęła się Wojna Północna (1700-21). Karol XII z pomocą floty angielskiej i holenderskiej wylądował na Zelandii i pokonał Danię. Następnie, w bitwie pod Narwą (1700), mimo pięciokrotnej przewagi Rosjan, rozbił ich siły. Zamiast jednak ostatecznie zniszczyć wówczas siły rosyjskie, Karol XII skierował się przeciw królowi Polski i Saksonii Augustowi II (prawdopodobnie powodowany osobistą urazą) i zmusił go do opuszczenia Polski. Karol przeprowadził wybór Stanisława Leszczyńskiego na króla polskiego (1704). Następnie Szwedzi wkroczyli na terytorium Saksonii i narzucili jej upokarzający pokój w Altranstädt (1706). Na jego mocy August II zmuszony został do zrzeczenia się korony polskiej.

Korzystając z przerwy w działaniach wojennych, Piotr I odbudowywał swą armię i ponownie zdobył inflanckie twierdze - Nöteborg (Schlüsselburg), Dorpat i Narwę (1704). W 1703 r. przystąpił również do budowy bagnach ujścia Newy nowej stolicy swego państwa - Sankt Petersburga.

W 1708 r. Karola XII ponownie wyprawił się na Rosję. Zawarł skierowane przeciw niej przymierze z hetmanem kozackim Mazepą, zakładające zjednoczenie Ukrainy i wspólny marsz na Moskwę. Mroźna zima, zarazy oraz ataki Rosjan zdziesiątkowały armię szwedzką. Mimo to, wierząc w swe talenty dowódcze Karol zdecydował się na walną bitwę nieopodal Połtawy (1709). Jego armia została w niej doszczętnie rozbita. Resztki wojsk szwedzkich skapitulowały pod Perewołoczną. Rannemu królowi udało się uciec do Turcji i skłonić sułtana do rozpoczęcia wojny z Rosją (1711). Armia rosyjska została osaczona przez Turków nad Prutem. Piotrowi I udało się jednak wynegocjować pokój w Husi, dzięki czemu wydostał się on z pułapki za cenę oddania sułtanowi twierdzy Azow.

W latach 1713-20 Dania i Rosja przeprowadziły koncentryczny atak na posiadłości szwedzkie nad Bałtykiem i Morzem Północnym. Dania uderzyła na Bremę i Verden oraz zdobyła Tönning (1713). W 1714 r. siły rosyjskie zajęły natomiast Wyspy Alandzkie i Finlandię. W pięć lat później Rosja dokonała inwazji Szwecji (1719/20). Także Prusy i Hanower po 1713 r. (pokój w Utrechcie) przystąpiły do koalicji antyszwedzkiej i zajmując jej posiadłości w Rzeszy. Karol XII uciekł z Turcji i w przebraniu dostał się do Stralsundu (1718). Zginął podczas oblężenia twierdzy Frederikshald w Norwegii. Rozbiór posiadłości szwedzkich załamał, wbrew interesom Anglii i Francji, równowagę sił nad Bałtykiem i tym samym destabilizował sytuację polityczną w Europie.

Wojnę Północną kończą traktaty pokojowe zawarte w latach 1719-21 przez Szwecję z krajami koalicji. Na mocy pokoju sztokholmskiego Szwecja odstąpiła Hanowerowi Bremę i Verden, natomiast Prusom - Szczecin wraz z ujściem Odry, zachowując na terytorium Niemiec tylko tzw. Pomorze Szwedzkie (Stralsund i wyspę Rugię) oraz Wismar. Podpisując pokój z Danią w Frederiksborgu Szwecja uznała jej zwierzchnictwo nad Holsztynem oraz prawo do pobierania cła ze statków szwedzkich w Sundzie. Na mocy pokoju z Rosją w Nystad Szwecja zrzekła się na jej rzecz Inflant, Karelii i Estonii. Pokój gwarantował jednocześnie zachowanie na tych terenach uprzywilejowania luteranizmu, zachowania niemieckich wzorców ustrojowych i języka.

Klęska spowodowała utratę przez Szwecję pozycji mocarstwa. Prawdziwym zwycięzcą Wojny Północnej był car Piotr I Wielki. Rosja, w miejsce Szwecji, staje się mocarstwem w rejonie Bałtyku.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach