D 22. Sobór trydencki (1545-1563)

Żądanie zwołania soboru powszechnego wychodziło przede wszystkim ze świeckich kół katolickich. Również książęta Rzeszy (zarówno katoliccy jak i protestanccy) oraz cesarz Karol V liczyli, że sobór przywróci jedność religijną zachodniego chrześcijaństwa. Gdy władcy świeccy pragnęli jednak zmian w Kościele, papiestwo dążyło do zachowania całego dorobku dogmatycznego i organizacyjnego. Na miejsce soboru wybrano Trydent, miasto cesarskie, lecz położone na pograniczu Włoch.

Na soborze starły się dwie tendencje. Pierwsza, reprezentowana głównie przez kler hiszpański, zależny od Karola V, która domagała się nieustępliwości w stosunku do ewangelików i trwania przy dogmatach, przy jednoczesnym przeprowadzeniu reformy organizacyjnej Kościoła. Natomiast duchowieństwo włoskie postulowało przedyskutowanie kwestii dogmatycznych i pominięcie spraw administracyjnych. Po długotrwałych dyskusjach wypracowano kompromis.

Sobór odrzucił ugodę z protestantami, uznając ich za "heretyków", ustalił nowe wyznanie wiary i utrzymał w mocy wszystkie dawne dogmaty i obrzędy. Papieża ogłoszono za najwyższy autorytet w sprawach wiary. Ojcowie soborowi wydali szereg dekretów mających wzmocnić dyscyplinę w Kościele. By uporządkować i usprawnić administrowanie Kościołem, wprowadzono zakaz łączenia kilku diecezji w rękach jednego biskupa. Utworzono seminaria duchowne dla księży, cenzurę książek, indeksy (wykazy) ksiąg zakazanych (których lektura była zabroniona katolikom). Uporządkowano zasady dogmatyczne i kwestie liturgii wprowadzając katechizm, brewiarz i mszał. W 1592 r. ogłoszono obowiązujący tekst Biblii (tzw. Wulgatę).

Sobór trydencki pozwolił Kościołowi przetrwać kryzys i dał początek reformie katolickiej nazywanej też kontrreformacją.