Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Historia Polski  
  Jesteś tutaj
Historia Polski
Polska i Litwa w epoce jagiellońskiej
  Zobacz także
Biogram władcy:
Władysław III Warneńczyk
Biogram władcy:
Kazimierz Jagiellończyk
Biogram władcy:
Jan I Olbracht

Polska i Litwa w epoce jagiellońskiej

W okresie panowania Władysława III Jagiellończyka (1434-44) faktyczne rządy w państwie sprawowała grupa możnych z biskupem krakowskim Zbigniewem Oleśnickim na czele.

W 1440 r., po zamordowaniu Zygmunta Kiejstutowicza, bojarzy obwołali wielkim księciem - bez uzgodnienia ze stroną polską - młodszego syna Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka. Było to równoznaczne z zerwaniem unii polsko-litewskiej. Działania te nie spotkały się z poważniejszym przeciwdziałaniem ze strony polskiej, ponieważ w 1440 r. Władysław III Jagiellończyk wybrany został królem Węgier i poświęcił swoją uwagę przede wszystkim sprawom tego kraju. Kres jego panowaniu położyła śmierć w bitwie z Turkami pod Warną w 1444 r.

W latach 1444-47 trwało w Polsce bezkrólewie. W tej sytuacji zjazd szlachty w Sieradzu w 1445 r. zaproponował Kazimierzowi Jagiellończykowi objęcie tronu polskiego. Władca ten zdecydował się uregulować wzajemny status Polski i Litwy. Zgodnie z jego koncepcją, miały to być odtąd dwa równorzędne państwa połączone osobą panującego (unia personalna) "w braterski związek".

Kazimierz Jagiellończyk objął tron Polski ostatecznie w 1447 r. i panował do 1492. Najdonioślejszym wydarzeniem jego panowania w polityce zewnętrznej była wojna trzynastoletnia Polski z zakonem krzyżackim (1454-66). Doszło do niej w skutek inkorporacji Prus przez Kazimierza Jagiellończyka, dokonanej na prośbę poselstwa Związku Pruskiego (konfederacji grupującej opozycję stanową przeciw rządom zakonu krzyżackiego). Początkowo wojna ta miała przebieg dla Polski niekorzystny. Polskie pospolite ruszenie poniosło m.in. klęskę pod Chojnicami. Aby zmobilizować szlachtę do wysiłku wojennego, król wystawił w 1454 r. W Nieszawie przywilej, uznający m.in. sejmiki ziemskie za stanową reprezentację szlachecką. Szalę zwycięstwa przeważył na stronę polską dopiero wykup Malborka z rąk nie opłacanej przez zakon załogi (1457) i użycie wojsk zaciężnych. W 1462 r. Polacy zwyciężyli pod Świecinem, a rok później pokonali flotę krzyżacką w bitwie morskiej na Zalewie Wiślanym. Wojnę zakończył w 1466 r. pokój w Toruniu. Na jego mocy część Prus z Pomorzem Gdańskim i ziemią chełmińską została przyłączona do Polski jako Prusy Królewskie, resztę zaś zatrzymali Krzyżacy jako lenno Polski.

W ciągu XV w. wywodzący się z prowincjonalnej Litwy Jagiellonowie stali się jedną z najpotężniejszych dynastii europejskich. W 1471 r. Władysław, syn Kazimierza Jagiellończyka objął panowanie w Czechach. O tamtejszy tron musiał jednak stoczyć wojnę z królem Węgier Maciejem Korwinem. Na mocy kończącego ją pokoju w Ołomuńcu (1479) Władysław odstąpił Maciejowi w dożywocie Morawy, Śląsk i Łużyce. Po śmierci Macieja Korwina w 1490 r. Władysław Jagiellończyk został wybrany również królem Węgier.

W Polsce natomiast, po śmierci Kazimierza Jagiellończyka w 1492 r. tron objął jego drugi syn Jan I Olbracht, który panował do 1501 r. W 1496 r. wydał on statut piotrkowski, który przyznawał szlachcie wyłączny dostęp do wyższych godności kościelnych i ograniczał prawa miast i chłopów. W zamian szlachta zgodziła się opodatkować na rzecz planowanej przez króla wojny, mającej pomścić klęskę warneńską z 1444 r. Podjęta w 1497 r. wyprawa przeciw hospodarowi mołdawskiemu Stefanowi zakończyła się jednak całkowitą katastrofą w Bukowinie. (Stąd wzięło się powiedzenie "za króla Olbrachta wyginęła szlachta").


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach