Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Historia Polski  
  Jesteś tutaj
Historia Polski
Sytuacja gospodarcza na ziemiach polskich w XV-XVIII w.
  Zobacz także
Poczet Władców Polski
Zwarte, kompetentne biogramy zawierają najważniejsze daty i wydarzenia z historii Polski, informacje o koligacjach rodzinnych władców, jak również podsumowanie ich osiągnięć i niepowodzeń. Biogramom towarzyszą portrety autorstwa Jana Matejki.

Sytuacja gospodarcza na ziemiach polskich w XV-XVIII w.

W XV i XVI w. na ziemiach niezagospodarowanych, względnie w przejętych przez szlachtę sołectwach (statut warecki 1423, ustawa sejmu z 1520), powstawały folwarki produkujące zboże z przeznaczeniem na sprzedaż. Dobrą koniunkturę zapewniała rosnąca liczba ludności, wzrost zaludnienia małych miast oraz popyt na zboże w zachodniej Europie. Na eksport przeznaczano wówczas ok. 4% produkcji żyta i pszenicy. Funkcjonowanie folwarków opierało się na pracy pańszczyźnianej poddanych chłopów (poddaństwo ekonomiczne). W latach 1519-20 jako normę minimalną obowiązków chłopów na rzecz pana przyjęto 1 dzień w tygodniu z każdego łanu ziemi. Przeciętne obciążenia pańszczyźniane stopniowo rosły jednak, dochodząc w XVII i XVIII w. do 4-5 dni z łanu. Poddaństwo osobiste chłopów ukształtowało się natomiast już w XV w. Przejawiało się ono przede wszystkim w zakazie opuszczania wsi. Poddaństwo sądowe oznaczało nieingerencję władz w spory między panami a chłopami i istniało ono w Rzeczpospolitej od 1519 r., ale nie dotyczyło dóbr królewskich. W XVI w. chłopi sprzedawali nadwyżki produkcji rolnej na rynku lokalnym, co pozwalało im z korzyścią dzierżawić dodatkowe działki.

Spadek koniunktury na zboże w początku XVII w. i zahamowanie wzrostu ludności spowodowały pogorszenie sytuacji chłopów w Rzeczpospolitej. Ich konsekwencjami było bowiem poszerzenie przez szlachtę obszaru folwarków (często kosztem chłopów), podwyższenie wymiaru pańszczyzny oraz wzrost znaczenia części dodatkowych obciążeń chłopskich (np. wprowadzenie propinacji - zakupu alkoholu w karczmie należącej do pana). Rosnąca podaż zboża stopniowo rugowała z rynku lokalnego chłopów, co w pierwszej połowie XVII w. doprowadziło nawet do powstawania pustek osadniczych. Większość gospodarstw kmiecych do ostatecznej ruiny doprowadziły zniszczenia wojenne w XVII w. W drugiej połowie tamtego stulecia przeważały już gospodarstwa niepełnorolne (zagrodnicze). Postępujące odcinanie chłopów od rynku miejskiego spowodowało natomiast kryzys miast, ich stopniowe wyludnianie i niepełną odbudowę po wojnach. Symptomy ożywienia gospodarczego pojawiły się na ziemiach Rzeczpospolitej dopiero w XVIII w., szczególnie zaś w jego drugiej połowie.

Cały XVI i pierwsza połowa XVII w. były okresem intensywnego wzrostu liczby ludności Rzeczpospolitej (z ok. 7,5 mln w 1500, do ok. 11 mln w 1650 r.). Wojny XVII w., szczególnie zaś najazd szwedzki, spowodowały jednak poważny spadek liczby ludności (o prawie 25%). Po korzystnych demograficznie latach 1660-99, wojna północna spowodowała kolejny spadek - o niemal 12%. Po 1720 r. nastąpił natomiast szybki wzrost liczby ludności, sięgający 0,5% rocznie. W 1772 r. na ziemiach Rzeczpospolitej żyło ok. 14 mln ludzi. Szlachta stanowiła 7-10% populacji. W niektórych dzielnicach (Mazowsze, Podlasie) jej odsetek przekraczał nawet 20%, ale np. W Małopolsce było jej tylko ok. 2-4%. Mieszczaństwo stanowiło tylko 24% ogółu ludności i zamieszkiwało głównie małe miasta.


 
 
[góra strony]
Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach