Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Prehistoria ziem greckich
Przyczyny rozwoju technologii i techniki
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Prehistoria ziem greckich

Przed rewolucją neolityczną
Życie codzienne w epoce neolitu
Specjalizacja pracy
Przyczyny rozwoju technologii i techniki


Przyczyny rozwoju technologii i techniki

U schyłku epoki kamienia prehistoryczni mieszkańcy ziem greckich i całej Europy uczyli się czerpać coraz większe korzyści z nowych technologii. Obecnie - dzięki nowoczesnym metodom badawczym umożliwiającym datowanie przemian zachodzących na różnych polach aktywności człowieka - wiemy już, że był to proces dużo bardziej złożony, niż to się początkowo wydawało. Najogólniej sformułowane pytanie brzmi: w jakim stopniu prehistoryczni mieszkańcy Europy zawdzięczają znajomość nowych technologii ludom Mezopotamii i Egiptu, które - co nie ulega wątpliwości - pierwsze wynalazły pismo, budowały miasta i stworzyły rozwiniętą cywilizację? Przez długi czas naukowcy uważali, że rozwój ludów europejskich we wszystkich praktycznie aspektach uzależniony był od Bliskiego Wschodu i dokonywał się poprzez proces kulturowej dyfuzji. Wedle tej teorii kupcy, rolnicy, pasterze, metalurdzy i architekci trafiali do Europy z Bliskiego Wschodu, czy to drogą pokojowej migracji, czy jako zbrojni najeźdźcy. Wraz z nimi do Europy docierały nowe umiejętności: rolnictwo, sztuka wznoszenia monumentalnych budowli kamiennych, metalurgia miedzi. W ten sposób wiedza technologiczna z blisko-wschodniego centrum powoli rozchodziła się po całej Europie.

Powyższa teoria poddana została rewizji za sprawą wprowadzonych w latach sześćdziesiątych nowoczesnych metod badawczych. Jedną z nich było datowanie metodą węgla radioaktywnego, które umożliwia określenie wieku przedmiotów pochodzenia organicznego znajdowanych w trakcie wykopalisk. Laboratoryjna analiza ilości radioaktywnego izotopu węgla C 14 pozostałego w kościach, nasionach, skórze i drewnie pozwala stwierdzić, przy stosunkowo niewielkim marginesie błędu, jak wiele czasu upłynęło od chwili obumarcia materiału poddanego badaniu. Dendrochronologia, metoda datowania polegająca na liczeniu wewnętrznych słojów rocznego przyrostu pnia długowiecznych drzew, pomogła uściślić metodę węgla C 14. Dzięki zastosowaniu obu tych metod w badaniach materiału archeologicznego pochodzącego z neolitycznej Europy stwierdzono, że zachodzące wówczas procesy były znacznie bardziej skomplikowane, niż to sobie wcześniej wyobrażano. Dziś nikt już właściwie nie wątpi, że społeczności rolnicze istniały i rozwijały się na ziemiach greckich i w górach Półwyspu Bałkańskiego już w siódmym tysiącleciu p.n.e. Przyjmując takie założenie, można nadal utrzymywać, że to przybywający z Bliskiego Wschodu kupcy i migrujący rolnicy przywieźli ze sobą na ziemie greckie uprawne odmiany zbóż. Udomowienie bydła jednak, jak na to wskazują rezultaty nowych badań, nastąpiło w tej części Europy przynajmniej równie wcześnie jak na Bliskim Wschodzie. Tak więc mieszkańcy Europy sami wprowadzali zmiany; były one wynikiem raczej lokalnych innowacji, a nie kulturowej dyfuzji.

Ta właśnie niezależna innowacja powinna być uznana za wyjaśnienie technologicznej, a nawet kulturowej, przemiany. Dotyczy to także naszej dzisiejszej, opartej na nowych metodach, wiedzy o megalitycznych (tzn. wzniesionych z wielkich bloków kamiennych) konstrukcjach neolitycznej Europy. Przed wprowadzeniem metody C 14 za najwcześniejsze budowle megalityczne uznawano egipskie piramidy, a ogromne prehistoryczne kamienne groby komorowe w Europie Zachodniej uważano, zgodnie z teorią dyfuzji kulturowej, za dzieło wędrujących egipskich budowniczych. Dzisiaj, dzięki metodzie węgla radioaktywnego, wiemy, że najstarsze spośród tych grobów powstały jeszcze w V tysiącleciu p.n.e., a więc ponad tysiąc lat przed wzniesieniem piramid. Nie ulega zatem wątpliwości, że neolityczni mieszkańcy Europy sami, bez pomocy Egipcjan, posiedli techniczne umiejętności wznoszenia megalitycznych konstrukcji. Podobnie prehistoryczni mieszkańcy śródziemnomorskiej wyspy Malty (na południe od Sycylii) sami nauczyli się przed 3000 rokiem p.n.e. wznosić duże kamienne świątynie; maltańskie zespoły świątynne są dziś uznawane za najstarsze na świecie wolno stojące budowle megalityczne. Zastosowanie nowych metod datowania pozwoliło nam też ustalić, że to ludność tubylcza, a nie przybysze ze Wschodu, zbudowała w okresie pomiędzy rokiem 2100 a 1900 p.n.e. (a może nawet sporo wcześniej) Stonehenge (w południowej Brytanii) z jego precyzyjnie rozmieszczonymi konstrukcjami z ogromnych bloków kamiennych. Cały zespół służył być może jako obserwatorium do śledzenia ruchów Słońca i Księżyca.

Wyniki badań przeprowadzonych metodą węgla radioaktywnego sugerują też, że euro- pejscy metalurdzy posiedli umiejętność obróbki miedzi bez pomocy mieszkańców Bliskiego Wschodu. Dowiedziono bowiem, że ta nowa technologia rozwijała się w kilku różnych punktach Europy mniej więcej w tym samym czasie co na Bliskim Wschodzie. I tak na przykład bałkańscy kowale już przed IV tysiącleciem p.n.e. odlewali z miedzi głowice siekier z otworem na trzonek. Rzemieślnicy południowo-wschodniej Europy rozpoczęli wytwarzanie brązu (poprzez dodawanie 10 procent cyny do wytopionej miedzi) w tym samym okresie III tysiąclecia p.n.e. co ich koledzy z Bliskiego Wschodu. Zatem epoka brązu - by użyć terminologii, wedle której okresy dziejów ludzkości biorą swoje nazwy od najważniejszego wówczas metalu - rozpoczęła się w Europie mniej więcej w tym samym czasie co na Bliskim Wschodzie. Taka chronologia sugeruje równoczesne i niezależne od siebie wprowadzanie nowych technologii; gdyby było inaczej, na Bliskim Wschodzie powinniśmy znajdować dowody świadczące o tym, że metalurgia rozwinęła się tam znacznie wcześniej niż w Europie - by pozostawić dość czasu na wprowadzenie nowej umiejętności drogą kulturowej dyfuzji.

Tak więc obecnie przyczyny przełomowych zmian w prehistorycznej Europie wydają się bardziej złożone niż dawniej, kiedy to sądzono, że zmiany te dokonywały się wyłącznie na skutek kulturowej dyfuzji. Dziś nie można już twierdzić, że neolityczni Europejczycy zawdzięczali mieszkańcom Bliskiego Wschodu umiejętność wznoszenia monumentalnych budowli kamiennych (megality) i metalurgii, chociaż niewykluczone, że nauczyli się od nich uprawy ziemi. Prehistoryczni mieszkańcy ziem greckich oraz ich europejscy sąsiedzi uczestniczyli w złożonym procesie przemian społecznych i technologicznych, do których przyczyniały się zarówno kontakty z innymi, nieraz bardzo odległymi, centrami, jak i niezależne innowacje lokalne.


 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach