Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków
Europejskie kultury epoki brązu
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków

Indoeuropejczycy a bliskowschodnie korzenie kultury greckiej
Europejskie kultury epoki brązu
Kultura pałaców Krety minojskiej
Kontakty cywilizacji minojskiej z Grecją mykeńską
Rozkwit kultury mykeńskiej
Schyłek i kres kultury mykeńskiej


Europejskie kultury epoki brązu

Kultury mieszkańców ziem greckich epoki kamienia nie zasłużyły sobie na tytuł "pierwszych kultur europejskich", ponieważ ich dokonania wypadają blado w porównaniu z cywilizacją powstałą w drugiej części epoki brązu. Tytuł ten przypadł więc w udziale minojskiej kulturze Krety, mykeńskiej kulturze Grecji kontynentalnej oraz kulturze wysp i wybrzeży Morza Egejskiego 1) (część Śródziemnomorza pomiędzy Grecją a Anatolią). Minojczycy, posługujący się językiem, który nie został dotąd zidentyfikowany, stworzyli kwitnącą cywilizację na długo przed mówiącymi po grecku Mykeńczykami. Obie grupy ludnościowe utrzymywały ożywione kontakty handlowe z Bliskim Wschodem, intensywnie rozwijały rolnictwo i metalurgię, stworzyły monumentalną architekturę i pozostawiły po sobie frapujące dzieła sztuki. Obie też charakteryzowały się zamiłowaniem do luksusu. Tak Minojczycy, jak i Mykeńczycy zamieszkiwali jednak świat pełen niebezpieczeństw i zagrożeń, które w końcu położyły kres ich wyrafinowanej cywilizacji.

Epoka brązu na ziemiach greckich była już w stadium rozkwitu w III tysiącleciu p.n.e., kiedy to na Krecie (duża wyspa na południowy wschód od półwyspu greckiego) i Wyspach Cykladzkich na Morzu Egejskim rozwinęła się metalurgia brązu, ołowiu, srebra i złota. Ten technologiczny postęp dokonywał się niezależnie od podobnych przemian zachodzących na Bałkanach i Bliskim Wschodzie. Dzięki wprowadzeniu nowej technologii wytopu metali w wysokich temperaturach egejscy kowale potrafili tworzyć nieznane wcześniej przedmioty luksusowe, lepsze narzędzia dla rolnictwa i budownictwa, a także skuteczniejszą broń. Wytwarzany wcześniej z miedzi oręż był niewiele lepszy od broni z kamienia, ponieważ ten miękki metal łatwo tracił kształt i ostrość krawędzi. Pojawienie się brązu, znacznie trwalszego i nie ulegającego tak łatwo stępieniu, umożliwiło wytwarzanie mocnych sztyletów, mieczy i grotów. Najstarsze egejskie sztylety odkryto w Troi (w zachodniej Anatolii), w warstwie z III tysiąclecia p.n.e. Wkrótce sztylet wszedł w skład podstawowego wyposażenia wojownika epoki brązu i w dziejach ludzkości rozpoczął się pierwszy prawdziwy wyścig zbrojeń. Wraz z wydłużaniem sztyletów, które stopniowo przeistaczały się w miecze, rosła ich zdolność rażenia.

Kowale i płatnerze epoki brązu potrafili wytwarzać sztylety i miecze przydatne nie tylko na wojnie i polowaniu. Niektóre były bogato zdobione, służyły jako przedmioty zbytku, łatwo dostrzegalne symbole zamożności i społecznego statusu swoich właścicieli. Podkreślały też powstałą jeszcze w społecznościach myśliwsko-zbieraczych różnicę pomiędzy społecznymi rolami mężczyzn i kobiet. Wykształcenie się nowego rodzaju zamożności, a co za tym idzie, społecznej pozycji, to jedna z najważniejszych konsekwencji rozwoju metalurgii. Pragnienie gromadzenia rozmaitych metalowych przedmiotów doprowadziło do wzrostu zapotrzebowania na metale i na wykwalifikowanych rzemieślników, którzy potrafili je przetworzyć. Większa dostępność tych przedmiotów powodowała, że coraz więcej osób chciało je posiadać. To z kolei nie pozostało bez wpływu na oczekiwania związane z wynagrodzeniem za pracę. Ludzie dążyli teraz do pomnażania swojego majątku poprzez gromadzenie przedmiotów wykonanych z metalu, a nie jedynie poprzez zwiększanie zapasów żywności, liczby hodowanych zwierząt czy obszaru posiadanej ziemi. Cenili także wysoko wytwory innych wyspecjalizowanych rzemiosł rozwijających się na Bliskim Wschodzie - na przykład biżuterię z importowanej kości słoniowej. Rosnąca liczba rzemieślników powodowała z kolei powiększanie się egejskich osad, które jednak, według dzisiejszych kryteriów, nadal pozostały niewielkie. Wśród tych specjalistów byli rzemieślnicy z Bliskiego Wschodu, którzy wyruszyli na zachód w poszukiwaniu rynków, na których mogliby sprzedawać swoje umiejętności. Przynosili ze sobą nie tylko techniczną biegłość, ale także swoje wierzenia i mity, które wywierały wpływ na ludzi żyjących wokoło. W ten sposób stawali się oni pośrednikami w procesie kulturowych przemian.

W III tysiącleciu p.n.e. rozwinęła się także śródziemnomorska polikultura - uprawa w ramach jednego systemu rolnego tak oliwek i winnej latorośli, jak i zbóż. Ludzie zaczęli uprawiać nowe rośliny powodowani chęcią urozmaicenia swojej diety. Wyłonienie się tego systemu, który do dziś dominuje w śródziemnomorskim rolnictwie, miało dwie istotne konsekwencje: powiększenie nadwyżek żywności, co stymulowało liczebny wzrost populacji, oraz dalsze zróżnicowanie i specjalizację upraw. Zaczęto też wytwarzać nieznane wcześniej cenne produkty, takie jak oliwa i wino. Oba te produkty wymagały z kolei nowych sposobów przechowywania dla potrzeb lokalnych i dla potrzeb handlu. Dlatego intensywnie rozwijała się wytwórczość dużych naczyń zasobowych, dzięki czemu powstała jeszcze jedna ważna specjalność rzemieślnicza. Postępująca specjalizacja spowodowała, że rzemieślnicy nie mieli już czasu, by uprawiać własne pole lub wytwarzać rozmaite przedmioty niezbędne w codziennym życiu. Tak żywność, jak i inne towary musieli nabywać drogą wymiany.

Społeczeństwo stawało się coraz ściślej powiązane wewnętrznymi zależnościami ekonomicznymi i społecznymi. W niewielkich osadach wczesnoneolitycznych wymiana pomiędzy niezależnymi ekonomicznie rolnikami opierała się na zasadzie obopólności. Taka wymiana nie miała na celu osiągnięcia ekonomicznej korzyści, lecz była raczej czymś w rodzaju potwierdzenia społecznej wartości: ja daję ci trochę z tego, co produkuję, ty zaś w rewanżu dajesz mi trochę z tego, co sam wytwarzasz. Wymieniamy się nie dlatego, że któryś z nas koniecznie potrzebuje tego, co wytwarza ten drugi, lecz by utwierdzić nasz związek wewnątrz małej społeczności. Społeczność egejska epoki brązu osiągnęła stopień ekonomicznych zależności wewnętrznych wykraczający poza zasadę obopólności i przewyższający złożoność ekonomiki największych nawet osad neolitycznych, takich jak Çatal Hüyük.


1) Kulturę tę w literaturze polskiej nazywa się tradycyjnie kulturą cykladzką (przyp. tłum.).

 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach