Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków
Kultura pałaców Krety minojskiej
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków

Indoeuropejczycy a bliskowschodnie korzenie kultury greckiej
Europejskie kultury epoki brązu
Kultura pałaców Krety minojskiej
Kontakty cywilizacji minojskiej z Grecją mykeńską
Rozkwit kultury mykeńskiej
Schyłek i kres kultury mykeńskiej


Kultura pałaców Krety minojskiej

Na dużej i żyznej wyspie Krecie ludzie mieszkali już od kilku tysięcy lat, zanim około roku 2200-2000 p.n.e. wyłoniła się cywilizacja, która uzyskała miano najstarszej cywilizacji egejskiej. Ta cywilizacja - która stworzyła słynne kompleksy architektoniczne nazywane dziś "pałacami" - opierała się na złożonej ekonomice, w której zasadniczą rolę odgrywała redystrybucja. Pierwsi, "przedpałacowi", mieszkańcy Krety zapewne przybyli na wyspę przez morze z nieodległej Anatolii około roku 6000 p.n.e. Neolityczni kreteńscy rolnicy mieszkali w małych osadach położonych blisko żyznych pól, podobnie jak współcześni im mieszkańcy kontynentu europejskiego. W III tysiącleciu p.n.e. szybki rozwój metalurgii i rolnictwa doprowadził do wielkich zmian w życiu kreteńskiej społeczności. Około roku 2200 p.n.e. lub nieco później pojawiają się na Krecie rozległe budowle o wielu pomieszczeniach (tak zwane pałace), wznoszone na ogół blisko morza, lecz nie na samym brzegu. Dziś tę kreteńską kulturę nazywa się minojską, od imienia króla Minosa, legendarnego władcy wyspy. W pałacach mieszkali władcy i ich służba, służyły też one jako wielkie centralne magazyny. Reszta ludności mieszkała wokół pałacu, w położonych blisko siebie domach. Wiemy także o istnieniu domów wiejskich oraz skromnych osad w oddalonych od centrów rejonach.

Te pierwsze kreteńskie pałace, zniszczone około roku 1700 p.n.e. przez trzęsienie ziemi, w następnych stuleciach Minojczycy odbudowali na jeszcze większą skalę. Zachowane na glinianych tabliczkach rachunki pokazują, w jaki sposób te wielkie struktury pełniły funkcje ekonomicznych centrów Krety. Do prowadzenia rachunkowości Minojczycy, zapewne wzorując się na egipskich hieroglifach, używali najpierw pisma piktograficznego, składającego się z symboli reprezentujących poszczególne przedmioty. Następnie pismo ewoluowało ku bardziej linearnej postaci, w której znakom odpowiadała już określona wartość fonetyczna. Inaczej niż pismo klinowe czy hieroglificzne, system minojski obejmował prawdziwy sylabariusz, to znaczy znaki odpowiadały poszczególnym sylabom. Pismo to, używane w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e., jest dziś nazywane linearnym A. Język nim zapisywany pozostaje w dużej mierze niezrozumiały, choć ostatnie badania sugerują, że mógł to być język indoeuropejski. Również minojska architektura religijna różniła się od architektury Grecji kontynentalnej. Ponieważ jednak Minojczycy utrzymywali bezpośrednie kontakty z mieszkańcami stałego lądu i wywarli na nich duży wpływ, w pełni uzasadnione jest traktowanie cywilizacji kreteńskiej jako części wczesnej historii Grecji.

Pismo linearne A rozumiemy na tyle, by stwierdzić, że używano go do sporządzania dokumentów natury ekonomicznej w postaci list; były to zestawienia towarów przyjmowanych i wydawanych, spisy przedmiotów składowanych w magazynach, spisy żywego inwentarza, ziemi i zatrudnionych osób. Minojczycy wykazywali wiele zapału w sporządzaniu takich zestawień i rachunków, licząc wszystko, od rydwanów po wonności. Pokwitowania potwierdzają odbiór opłaty, skrupulatnie odnotowywano też wszelkie niedobory w przyjmowanych towarach. W zestawieniach towarów opuszczających pałacowe magazyny podawano ich przyszłe przeznaczenie: rytualne ofiary składane bogom, racje żywnościowe dla personelu, surowiec wydawany rzemieślnikom (na przykład brąz dla kowali). Na żadnej tabliczce nie ma współczynnika wymiany różnych kategorii towarów, umożliwiającego stwierdzenie, jaka ilość zboża stanowiła ekwiwalent owcy. Tabliczki nie odnotowują także wykorzystywania na przykład sztabek metalu jako środka płatniczego. (Moneta została wynaleziona dopiero w tysiąc lat później).

Wydaje się, że społeczeństwem cywilizacji pałaców Krety minojskiej rządził system redystrybucji dóbr: władza centralna mówiła wytwórcom, jaką część tego, co produkują, muszą oddać do centralnych magazynów, a następnie decydowała, co każdy członek społeczności może stamtąd otrzymać w charakterze zapłaty lub nagrody. Innymi słowy rządy sprawowane przez pałac nie sprzyjały rozwojowi gospodarki rynkowej, w której plony rolne i produkty rzemiosła wymienia się drogą transakcji kupna-sprzedaży. Podobny system redystrybucji oparty na urzędowym monopolu istniał przez pewien czas w Mezopotamii. Organizacja systemu redystrybucji wymagała, tak w Mezopotamii jak i na Krecie, sporej dozy pomysłowości i rozbudowanego aparatu administracyjnego. Aby odpowiednio składować i wydawać na przykład oliwę i wino, pałac musiał posiadać duże przestrzenie magazynowe wypełnione setkami wielkich naczyń, a obok magazyny pełne różnego rodzaju mniejszych naczyń i czerpaków. Na przechowywanych w pałacu tabliczkach pisarze skrupulatnie notowali, co przyjęto do magazynów i co z nich wydano. System redystrybucji obejmował tak rzemieślników, jak rolników, a urzędnicy pałacowej administracji ustalali, proporcjonalnie do ilości pracy, wysokość udziału poszczególnych osób. Chociaż zapewne nie każdy mieszkaniec minojskiej Krety uczestniczył w redystrybucji, system ten bez wątpienia zdominował kreteńską ekonomikę, zmniejszając do minimum znaczenie wymiany rynkowej. Ludzie żyjący na wsi, z dala od centrów administracyjnych, jakimi były pałace, niekiedy wymieniali między sobą towary, lecz ilościowy udział wymiany dokonywanej na tych małych lokalnych rynkach był nieporównywalny z zakresem pałacowego systemu redystrybucji. Pałac zmonopolizował też zapewne zamorski handel, którym zajmowali się tylko nieliczni niezależni kupcy. Głównym celem wypraw minojskich żeglarzy i kupców był Egipt, skąd przywozili rozmaite towary; na reliefach i malowidłach w egipskich grobach Minojczycy przedstawiani są jako składający dary lub płacący trybut egipskim królom. Niektórzy Minojczycy osiedlali się w Egipcie, gdzie służyli jako najemni żołnierze lub zatrudniali się jako artyści. To właśnie oni stworzyli czysto minojskie w stylu freski (ścienne malowidła na tynku) odkryte w Awaris (Tell el-Dabaa) w Delcie. Minojska Kreta utrzymywała także kontakty z Bliskim Wschodem i z Cyprem, a kupcy i rzemieślnicy pochodzący z tych krain podróżowali na Kretę zapewne równie często jak Minojczycy na wschód.

Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa cywilizacja minojska przez stulecia rozwijała się w spokoju, bez poczucia jakiegokolwiek zagrożenia z zewnątrz. Współczesne jej osady w innych częściach basenu Morza Egejskiego i w Anatolii były otoczone solidnymi murami obronnymi, tym bardziej więc uderza ich brak wokół minojskich pałaców, miast i pojedynczych domów wiejskich. Najwyraźniej minojscy mieszkańcy Krety nie widzieli potrzeby wznoszenia fortyfikacji. Badając pozostałości tzw. młodszych pałaców, takich jak słynny pałac w Knossos po północnej stronie wyspy - budowli z setkami pomieszczeń na pięciu kondygnacjach, naczyniami zasobowymi (pitosami) o łącznej pojemności przekraczającej 900 000 litrów, wewnętrzną kanalizacją i pełnymi kolorów malowidłami ściennymi - część archeologów doszła do wniosku, że minojskie społeczeństwo żyło w dobrobycie, szczęściu i pokoju. Pałacowe freski przedstawiające głównie wizerunki kobiet i liczne posążki bogiń o pełnych biustach doprowadziły niektórych historyków i archeologów do przekonania, że Minojczycy byli spadkobiercami kultur o dominującej roli kobiet, kultur w rodzaju tych, o których - jak widzieliśmy - czasami mówi się, że były rdzennymi kulturami prehistorycznej Europy. Bogactwo broni znajdowanej w grobach Minojczyków świadczy jednak o tym, że to wojenne męstwo nadawało wysoką pozycję społeczną i że dominujące znaczenie mieli w cywilizacji kreteńskich pałaców mężczyźni. Dlatego też minojskich przywódców określa się powszechnie mianem "książąt" lub "królów".


 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach