Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków
Kontakty cywilizacji minojskiej z Grecją mykeńską
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Od Indoeuropejczyków do Mykeńczyków

Indoeuropejczycy a bliskowschodnie korzenie kultury greckiej
Europejskie kultury epoki brązu
Kultura pałaców Krety minojskiej
Kontakty cywilizacji minojskiej z Grecją mykeńską
Rozkwit kultury mykeńskiej
Schyłek i kres kultury mykeńskiej


Kontakty cywilizacji minojskiej z Grecją mykeńską

Dalekosiężny handel prowadzony przez mieszkańców minojskiej Krety przyczynił się do rozwoju jej zamorskich kontaktów. Kontakty te w znacznym stopniu ułatwił kolejny wynalazek III tysiąclecia p.n.e.: statek o długiej stępce. Minojczycy w poszukiwaniu towarów docierali nie tylko do Egiptu i na Bliski Wschód, lecz także na wyspy Morza Egejskiego i do południowej Grecji. W Grecji właściwej zetknęli się z inną kulturą, dziś określaną mianem mykeńskiej od nazwy najsłynniejszego stanowiska archeologicznego. Archeolodzy, inspirowani opowieścią greckiego poety Homera o wojnie trojańskiej, odkryli w Mykenach na Peloponezie (wielki półwysep stanowiący południową część Grecji) stanowisko pochodzące z epoki brązu, wzniesioną na kilku tarasach cytadelę i fortyfikacje z ogromnych kamieni starannie połączonych ze sobą. Odkrycia w Mykenach stały się tak znane, że mianem "mykeńskiej" zaczęto określać całą kulturę Grecji kontynentalnej w II tysiącleciu p.n.e., chociaż Mykeny (ani żaden inny mykeński ośrodek) nigdy nie sprawowały kontroli nad Grecją jako jednym organizmem państwowym.

Odkrycie w XIX wieku niezwykle bogato wyposażonych grobów w Mykenach poruszyło całą Europę. Groby o konstrukcji szybowej kryły w swoim wnętrzu pochówki złożone wraz ze złotą biżuterią (między innymi ciężkie naszyjniki z girlandami wisiorków), złotymi i srebrnymi naczyniami, pięknie malowaną ceramiką oraz bronią z brązu zdobioną inkrustowaną dekoracją z metali szlachetnych, przedstawiającą dzikie zwierzęta. Odkrywca Myken, wzbogacony kupiec i archeolog-amator Heinrich Schliemann, wierzył, że odkrył grób króla Agamemnona, który - wedle Iliady, epopei Homera spisanej zresztą dopiero w VIII wieku p.n.e. - dowodził Grekami pod Troją. W rzeczywistości jednak groby szybowe powstały w XVI wieku p.n.e., czyli kilka stuleci przez wojną trojańską, która toczyła się w XII wieku p.n.e. Przedmioty znalezione w grobach szybowych wskazują na istnienie kultury wojowników zamieszkujących niezależne od siebie osady rządzone przez potężnych władców. Wojownicy ci podporządkowali sobie lokalną ludność rolniczą i wzbogacali się dzięki łupieżczym wyprawom, niekiedy bardzo odległym. Opowiedziane w Iliadzie dzieje dawnej wojny trojańskiej są odbiciem dążeń tej społeczności, przetworzonych literacko w późniejszej epoce. Wojowniczy bohaterowie Homerowej epopei opuszczają swoje domostwa w Grecji i żeglują za morze, aby zaatakować Troję, silnie ufortyfikowane miasto w zachodniej Anatolii. Pretekstem do podjęcia tej wyprawy było uprowadzenie przez syna trojańskiego króla greckiej królowej Heleny, w rzeczywistości jednak jej uczestników bardziej interesowały łupy, jakie mogli zdobyć, plądrując Troję i okolice. Drogocenne przedmioty i symbole bogactwa znajdowane w grobach, które powstały kilkaset lat przed wojną trojańską, świadczą o tym, że społeczność wojowników stawiających sobie cele podobne do celów bohaterów Iliady istniała cztery wieki przed momentem, w którym osadzona została akcja epopei.

Pojawienie się w XV wieku p.n.e. komór grobowych nowego rodzaju, zwanych grobami tolosowymi - dużych podziemnych pomieszczeń przykrytych kopułą, uformowanych ze ściśle dopasowanych kamieni i przypominających kształtem ul - wyznacza początek następnego okresu w dziejach kultury mykeńskiej. Pewne szczegóły architektoniczne grobów tolosowych, a także stylistyka znajdowanych w nich przedmiotów, są świadectwem intensywnych kontaktów, jakie mykeńscy władcy utrzymywali z różnymi krainami wschodniej części Śródziemnomorza. Występujące w egipskich źródłach wzmianki o mykeńskich żołnierzach pozwalają się domyślać, że wojownicy z Grecji podejmowali też służbę z dala od swojej ojczyzny.

Przemożny wpływ na kulturę mykeńską wywarły kontakty z minojską Kretą, o czym świadczą liczne przedmioty pochodzenia minojskiego oraz minojskie motywy w dziełach sztuki tworzonych na lądzie greckim. Obecność w materiale archeologicznym dowodów na niezwykle ożywione kontakty Mykeńczyków z Minojczykami sprawiła, że badacze zaczęli toczyć ze sobą spór na temat przyczyn kulturowej przemiany. Ponieważ mykeńska sztuka i rzemiosło w połowie II tysiąclecia p.n.e. wykazują wiele cech naśladowania kreteńskich wzorców, Arthur Evans - archeolog, odkrywca Knossos - doszedł do wniosku, że minojscy koloniści, którzy bez wątpienia osiedlali się na egejskich wyspach, między innymi na Therze, dotarli także na ląd grecki i odegrali inspirującą rolę w rozwoju kultury mykeńskiej. Twierdzenie to, sprowadzające kulturę mykeńską do drugorzędnej roli, dotknęło do żywego archeologów badających Mykeny, w wyniku czego narodziła się trwająca w zasadzie do dziś dyskusja na temat związków między obydwiema kulturami. Kultury te nie były z całą pewnością identyczne. Mykeńczycy i Minojczycy mówili różnymi językami. Mykeńczycy składali bogom ofiary całopalne, Minojczycy nie. Minojczycy wznosili sanktuaria w rozmaitych miejscach rozrzuconych po całej Krecie: w jaskiniach, na szczytach wzgórz i w wiejskich domach; Mykeńczycy nie budowali świątyń z dala od miejsca zamieszkania. Kiedy w XIV wieku p.n.e. Mykeńczycy zaczęli wznosić swoje pałace, przypominające pałace kreteńskie, centralnym punktem tych budowli uczynili - inaczej niż Minojczycy - megaron, pomieszczenie z dużym ceremonialnym paleniskiem pośrodku i tronem dla władcy. Niektóre pałace miały więcej niż jeden megaron, mogły mieć dwie kondygnacje i kolumny podtrzymujące sklepienie ponad znajdującymi się na drugim poziomie balkonami.


Przykłady słów w piśmie linearnym B



1.  
2. ka-ko pa-ka-na ti-ri-po i-je-re-ja qa-si-reu tu-ka-te ko-wo
3. cha(l)ko(s) fa(s)gana tripo(s) (h)iereia gwasileu(s) thygate(r) ko(r)wo(s)
4. chalkos fasgana tripous hiereia basileus thygater kouros
5. "brąz" "miecze" "trójnóg" "kapłanka" "władca" "córka" "chłopiec"

  1. Słowa zapisane znakami pisma linearnego B
  2. Słowa transkrybowane do postaci zapisu sylabicznego (poszczególne sylaby oddzielone kreskami)
  3. Słowa rekonstruowane do postaci fonetycznej (w nawiasie litery, które w wymowie musiały być uzupełniane)
  4. Słowa w postaci znanej z klasycznej greki (transliterowane alfabetem łacińskim)
  5. Znaczenie słów w języku polskim

Aura tajemniczości otaczająca relacje pomiędzy Minojczykami a Mykeńczykami uległa pogłębieniu wraz z sensacyjnym odkryciem w pałacu w Knossos tabliczek zapisanych pismem będącym przekształceniem pisma linearnego A. To samo pismo, nazwane pismem linearnym B, występuje na tabliczkach znajdowanych na mykeńskich stanowiskach na lądzie greckim. Michael Ventris, młody angielski architekt interesujący się szyframi, w latach pięćdziesiątych zadziwił świat naukowy, wykazując, że językiem zapisywanym pismem linearnym B była greka, a nie język "minojski" pisma linearnego A. Tabliczki z pismem linearnym B znalezione na Krecie powstały przed ostatecznym zniszczeniem pałacu w Knossos (około roku 1370 p.n.e.), co oznacza, że pałacowa administracja przez pewien czas produkowała dokumenty w języku obcym, greckim, a nie w języku "kreteńskim" czy "minojskim". Zapewne zmiana języka urzędowego administracji oznacza, że mówiący po grecku Mykeńczycy stali się w pałacach kreteńskich siłą dominującą. Nie wiemy niestety, czy doszło do tego w konsekwencji zbrojnego podboju, czy migracji o niejasnym, lecz pokojowym charakterze. Tabliczki pokryte pismem linearnym B z pewnością świadczą o tym, że cywilizacja rozwijająca się na lądzie greckim niedługo, jeśli w ogóle, pozostawała drugorzędną siłą w porównaniu z minojską Kretą.


 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach