Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Wieki Ciemne
Gospodarcze odrodzenie i zmiany technologiczne
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Wieki Ciemne

Gospodarka i stosunki społeczne na początku Wieków Ciemnych
Gospodarcze odrodzenie i zmiany technologiczne
Wartości społeczne greckiej elity
Igrzyska olimpijskie i panhellenizm
Religia i mity


Gospodarcze odrodzenie i zmiany technologiczne

Badania archeologiczne wykazały, że około roku 900 p.n.e. przynajmniej niektórzy Grecy stali się na tyle bogaci, że mogli pozwolić sobie na składanie w grobach cennych przedmiotów. Pojawiające się coraz częściej oznaki zamożności wskazują na to, że w tym czasie na ziemiach greckich rozprzestrzeniała się hierarchiczna struktura społeczna; rodziny tych nielicznych bogaczy, którzy zostali pogrzebani razem z różnymi kosztownymi przedmiotami, stały na samym szczycie społecznej drabiny. Na początku Okresu Ciemnego zdecydowana większość ludzi mogła pozwolić sobie na złożenie do grobu jedynie kilku nie zdobionych naczyń. Społeczne zróżnicowanie, którego przejawem było bogactwo trafiające nawet do grobów, miało związek ze znaczącymi przemianami ekonomicznymi i technologicznymi, widocznymi już około IX wieku p.n.e.

Świadectwem zachodzących wówczas przemian w metalurgii i rolnictwie - które w efekcie doprowadziły do końca Okresu Ciemnego - jest zawartość dwóch grobów odkrytych w Atenach. Starszy z nich, grób mężczyzny zmarłego około roku 900 p.n.e., to dół, w którym umieszczono gliniane naczynie zawierające skremowane szczątki zmarłego. Obok naczynia archeolodzy znaleźli metalowe przedmioty: długi miecz, groty włóczni oraz noże. Złożenie broni do grobu mężczyzny stanowiło kontynuację tradycji pogrzebowych epoki mykeńskiej; broń ta jednak wykonana została nie z brązu, używanego powszechnie we wcześniejszym okresie, a z żelaza, które w pierwszych stuleciach I tysiąclecia p.n.e. stopniowo stawało się w regionie śródziemnomorskim podstawowym surowcem do produkcji narzędzi i broni. Z tego też powodu, zgodnie ze zwyczajem nazywania okresów w dziejach ludzkości mianem najpowszechniej stosowanego metalu, Wieki Ciemne nazywa się niekiedy wczesną epoką żelaza.

Grecy zapewne nauczyli się technologii obróbki żelaza od kupców poszukujących rud tego metalu oraz od wędrownych metalurgów pochodzących z Cypru, Anatolii i Bliskiego Wschodu. Żelazo stopniowo zastępowało brąz jako surowiec do produkcji wielu przedmiotów, przede wszystkim narzędzi rolniczych, mieczy i ostrzy włóczni, chociaż z brązu jeszcze długo wytwarzano tarcze i pancerze. Żelazo miało pewne praktyczne zalety, których nie posiadał brąz. Po pierwsze było bez wątpienia łatwiej dostępne, a więc żelazne narzędzia i żelazna broń były znacznie mniej kosztowne niż ich odpowiedniki wykonane z brązu. Poza tym przedmioty żelazne dłużej zachowywały ostrość krawędzi, ponieważ prawidłowo przygotowane żelazo jest twardsze niż brąz. Rozpowszechnienie się obróbki żelaza przyśpieszyły też trudności w zdobywaniu cyny, niezbędnej (obok miedzi) do produkcji brązu. Międzynarodowe szlaki handlowe, którymi niegdyś sprowadzano do Grecji oraz na Bliski Wschód cynę z Anatolii i z innych, bardziej odległych krain, przestały na jakiś czas funkcjonować z powodu wydarzeń i politycznych wstrząsów, jakie nawiedziły wschodnią część Śródziemnomorza około roku 1200 p.n.e. Rudę żelaza natomiast Grecy mogli wydobywać na swoich ziemiach.

Zastosowanie lepszych i bardziej wydajnych, wykonanych z żelaza narzędzi rolniczych spowodowało w efekcie wzrost produkcji żywności. Proces ten znalazł swoje odbicie w drugim odkrytym w Atenach pochówku. Grób ten, datowany na rok około 850 p.n.e., zawierał szczątki kobiety pochowanej z bogatym wyposażeniem, w skład którego wchodziły między innymi złote pierścienie, kolczyki, naszyjnik ze szklanych paciorków oraz niezwykła skrzynka z wypalonej gliny. Naszyjnik był importem z Egiptu lub z Syrii bądź został wykonany na miejscu przez wędrownego rzemieślnika pochodzącego z jednego z tych krajów. Technika wykonania złotej biżuterii jest charakterystyczna dla Bliskiego Wschodu. Przedmioty te świadczą o kontaktach Grecji z lepiej wówczas prosperującymi cywilizacjami tamtego regionu; sto lat później, kiedy Wieki Ciemne dobiegły już końca, kontakty te przyniosły Grecji wiele nowych idei. Najciekawszym przedmiotem z wyposażenia grobowego jest terakotowe naczynie figuralne pokryte malowaną dekoracją w charakterystyczne, regularnie powtarzające się wzory. Ten rozpowszechniony u schyłku Wieków Ciemnych styl zdobniczy został ze względu na swoją dokładność określony przez współczesnych historyków mianem "stylu geometrycznego". Na szczycie naczynia umieszczono pięć przypominających ule urn, które są miniaturowymi modelami spichrzy (budowli do przechowywania zboża). Jeśli modele te były wystarczająco ważne, by znaleźć się w wyposażeniu grobowym jako przedmioty o wyjątkowej wartości, to rzeczywiste spichrze oraz przechowywane w nich zboże musiały być dla ówczesnych ludzi czymś nadzwyczaj cennym.

Zawartość ateńskiego grobu świadczy więc o tym, że już około roku 850 p.n.e. rolnictwo na ziemiach greckich wychodziło z zapaści, jaką przeżywało u zarania Wieków Ciemnych, kiedy to dominowała hodowla, a areał upraw roślinnych uległ znacznej redukcji. Nie wiemy, czy zmarła kobieta była posiadaczką pól uprawnych, ale należące do niej figuralne naczynie dowodzi istotnego znaczenia upraw rolnych dla niej samej i dla jej współczesnych. Nie sposób stwierdzić, czy liczebny wzrost populacji doprowadził do wzrostu areału upraw zbożowych, czy może odwrotnie - zwiększenie się powierzchni pól uprawnych spowodowało w konsekwencji wzrost liczby ludzi, których uprawiana ziemia mogła wyżywić. Oba te procesy wzajemnie wzmacniały swoje oddziaływanie: w miarę jak Grecy wytwarzali więcej żywności, lepiej odżywiona populacja szybciej się reprodukowała, a większa liczba ludzi potrafiła produkować więcej żywności. Ponowne zaludnienie ziem greckich u schyłku Wieków Ciemnych stworzyło warunki demograficzne, z których wyłonić się miały nowe formy organizacji politycznej Greków.


 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach