| |
Oligarchia, tyrania i demokracja
Różne drogi politycznego rozwoju
Pomimo wszelkich różnic w wielkości i zamożności, przez cały okres archaiczny greckim poleis wspólne były najważniejsze obyczaje i instytucje społeczne i polityczne: obywatelstwo, niewolnictwo, prawne upośledzenie i wykluczenie z życia politycznego kobiet, wreszcie dominacja bogatej elity. Ich rozwój nie przebiegał wszakże jednakowo we wszystkich poleis. Monarchia w Grecji zanikła wraz z upadkiem cywilizacji mykeńskiej, z charakterystycznym wyjątkiem instytucji dwóch królów w Sparcie, będącej raczej częścią skomplikowanego systemu oligarchicznego niż monarchią w zwykłym tego terminu znaczeniu. W Sparcie bowiem, podobnie jak w niektórych innych greckich poleis, władzę sprawowała niewielka liczebnie grupa obywateli (w ten sposób powstała oligarchia, grecki termin oznaczający "rządy niewielu"). Inne poleis przeszły przez okres jedynowładztwa sprawowanego przez ludzi, którzy do władzy doszli w sposób, powiedzielibyśmy dzisiaj, "niekonstytucyjny". Grecy nazywali ich tyranami (tyrannoi). Dziedziczna tyrania istniała w różnych okresach w poleis rozrzuconych po całym greckim świecie - od Sycylii na zachodzie po Samos i wybrzeże jońskie na wschodzie.
Ewolucja ustrojowa w jeszcze innych poleis wiodła ku demokracji (demokratia - "rządy ludu") w jej najwcześniejszej postaci. Istota tej formacji polegała na udziale wszystkich mężczyzn-obywateli w sprawowaniu rządów. Zgromadzenia ludowe, posiadające pewien wpływ na króla, istniały już wcześniej w niektórych państwach Bliskiego Wschodu, grecka demokracja jednak różniła się od tamtej formy ustrojowej zakresem władzy przekazanej zgromadzeniu obywatelskiemu. Najsłynniejsza była oczywiście demokracja ateńska, w której osobista wolność obywateli osiągnęła stopień nigdzie indziej w antycznym świecie nie spotykany. Te tak różne drogi rozwoju życia politycznego i społecznego odzwierciedlają rozmaitość wyzwań, przed jakimi stanęli Grecy w epoce archaicznej, kiedy to kształtował się ich nowy styl życia. W tej samej epoce archaicznej Grecy zaczęli inaczej patrzeć na otaczający ich świat i stawiać pytania dotyczące swojego stosunku do rzeczywistości i wzajemnych relacji między ludźmi.
|
