Historia
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Historia > Starożytna Grecja  
  Jesteś tutaj
Historia starożytnej Grecji
Od wojny peloponeskiej do Aleksandra Wielkiego
Konflikty między greckimi poleis w IV wieku p.n.e.
  Spis tematów
Historia starożytnej Grecji - spis tematów
  Pozostałe działy
Wirtualny Atlas Historyczny
Dzieje państw
Historia Polski
  Szukacz
   

Od wojny peloponeskiej do Aleksandra Wielkiego

Konflikty między greckimi poleis w IV w. p.n.e.
Platon
Arystoteles
Isokrates o retoryce i społeczeństwie
Królestwo macedońskie i Filip II
Podboje Aleksandra Wielkiego
Do Indii i z powrotem


Konflikty między greckimi poleis w IV wieku p.n.e.

W IV wieku p.n.e. Ateny nie były jeszcze tak silne gospodarczo i militarnie, jak w wieku V. Najważniejszą tego przyczyną było zapewne to, że attyckie kopalnie srebra dostarczały teraz znacznie mniej kruszcu niż przed wybuchem wojny peloponeskiej. Mimo to po przywróceniu demokracji w 403 roku Ateny odzyskały wiele ze swej dawnej potęgi i niebawem stały się znów jedną z głównych sił greckiego świata. Kiedy wkrótce po zakończeniu wojny peloponeskiej Sparta zaczęła dążyć do rozszerzenia zasięgu swojej władzy, Ateny i inne greckie poleis uznały to za wystarczający powód do podjęcia kontrakcji dyplomatycznej i militarnej. W pierwszej połowie IV wieku p.n.e. świat grecki był świadkiem nieustannego zrywania i zawierania sojuszy pomiędzy najważniejszymi uczestnikami gry politycznej. Ten, kto stawał się słabszy, dążył do zawarcia tymczasowego sojuszu skierowanego przeciwko temu, kto w danym momencie wydawał się najsilniejszy; zaraz po pokonaniu przeciwnika dotychczasowi sojusznicy zrywali porozumienie i nierzadko wypowiadali sobie wojnę, do której jedna ze stron przystępowała w sojuszu z dotychczasowym wrogiem.


lata dziewięćdziesiąte - lata siedemdziesiąte IV wieku p.n.e. - kampanie Sparty najpierw w Anatolii, potem w Grecji
    386 p.n.e. - pokój królewski pomiędzy Spartą a Persją
    377 p.n.e. - odbudowa ateńskiego Związku Morskiego
    371 p.n.e. - Sparta ponosi klęskę w bitwie pod Leuktrami w Beocji
    370 p.n.e. - w zamachu ginie Jazon, tyran Feraj w Tessalii
    362 p.n.e. - bitwa pod Mantineją: Spartanie zostają pobici przez armię tebańską, która jednak wychodzi z walki bardzo osłabiona
    359 p.n.e. - Filip II wstępuje na tron Macedonii
    357-355 p.n.e. - Drugi Związek Morski pogrąża się w wojnie wewnętrznej
    338 p.n.e. - Filip II pokonuje sprzymierzone siły greckie w bitwie pod Cheroneją i zakłada Związek Koryncki
    336 p.n.e. - Filip pada ofiarą zamachu; na tron wstępuje jego syn Aleksander, przyszły Aleksander Wielki
    334 p.n.e. - Aleksander uderza na państwo perskie i odnosi zwycięstwo w bitwie nad Granikiem, rzeką w północno-zachodniej Anatolii
    333 p.n.e. - Aleksander zwycięża w bitwie pod Issos w południowo-wschodniej Anatolii
    332 p.n.e. - Tyr (miasto na wybrzeżu dzisiejszego Libanu) po długim oblężeniu zostaje zdobyty przez Aleksandra
    331 p.n.e. - Aleksander zajmuje Egipt i zakłada Aleksandrię; zwycięstwo w bitwie pod Gaugamelą
    329 p.n.e. - Aleksander dociera do Baktrii (dzisiejszy Afganistan)
    327 p.n.e. - Aleksander poślubia baktryjską księżniczkę Roksanę
    326 p.n.e. - bunt w armii Aleksandra nad rzeką Hyfasis w Indiach
    324 p.n.e. - Aleksander powraca do Persji po morderczym marszu poprzez pustynie Gedrozji (dzisiejszy południowy Iran)
    323 p.n.e. - Aleksander umiera w Babilonie
    322 p.n.e. - umiera Arystoteles



W roku 401 satrapa perski Cyrus, syn poprzedniego króla, zwerbował najemną armię, zamierzając obalić panującego króla, Artakserksesa II, który wstąpił na tron w roku 404. Ateńczyk Ksenofont, pisarz i poszukiwacz przygód towarzyszący zbuntowanemu satrapie, zawarł w dziele zatytułowanym Anabaza przejmujący opis losu greckich żołnierzy najemnych walczących w Cyrusowej armii. Pod Kunaksą, niedaleko Babilonu, gdzie Eufrat zbliża się do Tygrysu, doszło do decydującej bitwy; Grecy rozbili całkowicie lewe skrzydło armii Artakserksesa, ale w centrum Cyrus poniósł klęskę i sam stracił życie. Greccy najemnicy musieli następnie przebijać się setki kilometrów przez wrogie ziemie, aby wreszcie dotrzeć do ojczyzny. Sparta wsparła bunt Cyrusa, co wzbudziło gniew Artakserksesa. W tym samym czasie spartański wódz Lizander i król Agezilaos prowadzili agresywną politykę mającą na celu poszerzenie zasięgu władzy Sparty w Anatolii i północnej Grecji; inni spartańscy dowódcy starali się zwiększyć wpływy Sparty na Sycylii. W tej sytuacji Teby, Ateny, Korynt i Argos stworzyły antyspartańską koalicję, widząc w spartańskim ekspansjonizmie zagrożenie dla własnych interesów wewnętrznych i zewnętrznych.

Po zakończeniu wojny peloponeskiej Persja początkowo sprzymierzyła się z Atenami i innymi poleis przeciwko Sparcie i jako ich sojusznik wzięła udział w tak zwanej wojnie korynckiej, która toczyła się w latach 395-386. Również ten sojusz upadł, ponieważ tak król perski, jak jego greccy sprzymierzeńcy usiłowali wyciągnąć zeń jak najwięcej korzyści dla siebie, zamiast zgodnie współpracować na arenie międzynarodowej. Wojna zakończyła się, kiedy Sparta zdecydowała się zawrzeć porozumienie z Persją. Sparta w istocie wyrzekła się roli obrońcy greckiej wolności i uznała prawa perskiego króla do zwierzchności nad greckimi poleis w Anatolii, uzyskując w zamian zapewnienie, że Persja nie będzie ingerowała w sprawy pozostałych greckich poleis. W wyniku zawartego w 386 roku pokoju królewskiego, bo takim mianem określa się zwykle ten układ, anatolijscy Grecy dostali się znów pod władzę Persów, spod której uwolniły ich greckie zwycięstwa w toczonych w latach 490-479 wojnach perskich.

Po zawarciu pokoju z Persją Sparta zaczęła podejmować działania ofensywne w całej Grecji. Ateny w tym czasie zdołały już odbudować Długie Mury łączące miasto z portem, dzięki czemu mogły nie obawiać się ataku z zewnątrz. Ateński wódz Ifikrates wymyślił nową taktykę walki polegającą na wykorzystaniu lekkozbrojnych formacji zwanych peltastami, które wyposażył w lepszą niż dotychczas broń. Odbudowa floty w znacznym stopniu przywróciła Atenom zdolność prowadzenia strategicznych działań ofensywnych. W roku 377 Ateny znowu stały na czele symmachii, sojuszu morskiego, którego członkowie tym razem otrzymali formalne zapewnienie, że Ateny nie powrócą do polityki kierowania nim przy pomocy siły; inskrypcje zawierające tekst tak zwanej karty Drugiego Związku Morskiego wystawiono na widok publiczny w sprzymierzonych poleis. Nadzieje Spartan na dalszą dominację w świecie greckim zostały zniweczone w roku 371, kiedy w bitwie pod Leuktrami w Beocji klęskę zadała im armia tebańska, która następnie najechała samą Lakonię. Wydawało się, że następnym przeciwnikiem Teban w walce o hegemonię będzie Jazon, tyran Feraj, bardzo ambitny wódz, któremu udało się zjednoczyć pod swoją władzą całą Tessalię.

W pierwszych dziesięcioleciach IV wieku p.n.e. sojusze najsilniejszych greckich poleis często zmieniały się w toku kolejnych konfliktów. Zagrożenie ze strony Tessalii nagle znikło wraz ze śmiercią Jazona, zamordowanego w 370 roku. Niedawni wrogowie, Ateny i Sparta, zawarli sojusz i wspólnie walczyli przeciw Tebom w bitwie pod Mantineją na Peloponezie w roku 362. Teby rozstrzygnęły tę bitwę na swoją korzyść, ale przegrały wojnę, co było w dużej mierze skutkiem śmierci ich wielkiego wodza Epaminondasa, poległego pod Mantineją. Teby, pozbawione wybitnego przywódcy, przestały dążyć do hegemonii. Ksenofont w zakończeniu swego dzieła poświęconego temu, co działo się w Grecji za jego życia, celnie podsumował sytuację, jaka zaistniała po roku 362: "Gdy bowiem zeszła się i stanęła do walki niemal cała Grecja, nie było nikogo, kto by nie myślał, że jeśli dojdzie do bitwy, to zwycięzcy będą rządzić, zwyciężeni zaś ich słuchać. [...] lecz po tej bitwie zamęt i zamieszanie stały się w Grecji jeszcze większe, niż były przedtem".1) Analiza Ksenofonta znalazła potwierdzenie w kilka lat później, kiedy w połowie lat pięćdziesiątych ateński Związek pogrążył się w wojnie ze swoimi sojusznikami.

Tak więc wszystkie wysiłki, jakie w pierwszej połowie IV wieku podejmowały najsilniejsze poleis, by zdobyć hegemonię nad innymi greckimi państwami na kontynencie, zakończyły się niepowodzeniem. W połowie lat pięćdziesiątych IV wieku p.n.e. żadna polis nie miała dość siły, by w sposób trwały narzucić komuś swoją władzę. Walka o hegemonię, która rozpoczęła się osiemdziesiąt lat wcześniej, wraz z wybuchem wojny peloponeskiej, doprowadziła do sytuacji patowej i wyczerpała siły najważniejszych poleis, otwierając drogę wschodzącej potędze, leżącemu na północy królestwu Macedonii, surowemu krajowi o wojennych tradycjach.


1) Historia grecka VII, 5, 25. Przeł. Witold Klinger.

 
[góra strony]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach