Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Hezjod - chłopski filozof  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
A jednak właśnie w Theogonii upatrywalibyśmy jakby zalążków takiego właśnie myślenia w przedstawianiu władcy bogów, Dzeusa, jeśli tak można powiedzieć - głównego bohatera poematu. Ma także rysy pierwotne, towarzyszami jego są Siła i Przemoc, rozprawia się z przeciwnikami bezwzględnie i bezlitośnie, uprzedza sięgnięcie po władzę Tyfona, po kanibalsku "wchłania do brzucha" Metis, czyniąc z jej siły siłę własną, ale też on tylko w całym poemacie traktowany jest z szacunkiem i pobożną czcią, nazywany najlepszym, najwyższym potęgą, "znającym wieczne zamysły", więc przewidującym losy świata, on to po pokonaniu przeciwników staje się królem i władcą bogów - z wyboru tychże za radą Gai, rozdaje im zaszczyty; można rzec, iż porządkuje świat. U Homera nad Dzeusem było Przeznaczenie-Mojra, tu sam najwyższy bóg jest władcą przeznaczeń, a Mojrom tylko "najwięcej czci przydał, roztropny". Obraz władcy świata, wyraźnie kontrastujący z poprzednim, uzyskuje pozytywne cechy moralne; jeszcze więcej przyzna mu ich Hezjod w Pracach i dniach, czyniąc boga szafarzem i stróżem sprawiedliwości. To istotne kroki w greckiej ewolucji pojęcia bóstwa jako siły etycznej - w stronę religii filozoficznej.

A forma poetycka? Wyzyskał Hezjod wszystkie estetyczne możliwości, które dać może poezja katalogiczna; np. w litaniach imion, trwając w epickiej tradycji, posłużył się biegle wszystkimi jej środkami, jak choćby "homeryckie" porównania z pszczołami i trutniami albo z wytapianiem cyny i żelaza. Podobnie jak Homer, poeta z Askry potrafi ukazać wygląd strojnej kobiety poprzez opis jej przystrajania. Ale najwięcej wielkiej poezji jest w jego opisach zmagań tytanomachii, prawdziwie kosmicznej walki o świat: rozpętania żywiołów nieba, ziemi, morza, gromów i błyskawic, trzęsienia ziemi, potwornej wrzawy i hałasu, malowanej dziesiątkiem określeń, a niedługo potem pojawia się nastrojowy, ponury, ciemny i wyciszony kontrastowy obraz krainy wiecznego mroku i zimna. To obrazy godnie współzawodniczące z Homerowymi.

Na początku niniejszego wstępu wspominaliśmy o względnej chronologii greckiego mitu. Hezjodowa opowieść o bogach, ale i o związkach z bogami nie obejmuje i nie może objąć całości nawet najbardziej znanych mitów greckiej legendy. Wygląda jakby się kończyła przed wojną trojańską, zawiera dyskretną aluzję do wyprawy Argo, nie wspomnianej explicite przy wymienianiu imion Peliasa, Jazona, Medei, ale zawiera też nawiązania do związków Odyseusza z Kirke i Kalypso oraz jego potomstwa z nimfami, padają imiona Tetydy, Peleusa, Achillesa. Z bliższej Hezjodowi lokalnej tradycji tebańskiej zupełnie wyraźnie przebija historia Heraklesa, jest i Kadmos, występuje Fiks-Sfinks, ale ani słowa o losach Lajosa, Edypa (gr. Ojdípus) i Ojdipidów. Nie pada w poemacie imię pięknej Heleny, żadnej aluzji do dziejów Atrydów. Choć słyszymy o Minosie i Ariadnie, to głucho o Tezeuszu i mitach attyckich. Miejsce dla tych i innych opowieści miało się znaleźć w twórczości Hezjoda w mniej już boskim, ale bardziej heroicznym Katalogu kobiet, czego dowodzą liczne fragmenty, zwłaszcza papirusowe, z ostatnich kilkudziesięciu lat. W Theogonii poeta wyraźnie skupił się na swym literackim zamierzeniu wypowiedzianym w proojmion - sławieniu nieśmiertelnego rodu bogów:

jak się [...] narodzili bogowie, szczęścia rozdawcy,
jak podzielili bogactwo, jakie rozdali zaszczyty
i jak najpierw posiedli Olimp o jarach rozlicznych.

Prace i dni

Drugi, późniejszy z poematów Hezjodowych jest dziełem niezwykłym, pozornie niejednorodnym. Pierwszy o takiej tematyce w piśmiennictwie greckim należy jednak do gatunku występującego w literaturach Bliskiego Wschodu (Sumeru, Akkadu, Babilonii) i Egiptu już od wielu wieków, od połowy trzeciego tysiąclecia p.n.e., do pisarstwa "pouczeń", rad i wskazań, użytecznego i "użytkowego". Autorzy takich dzieł zwracali się w nich zwykle do bliskich sobie, najczęściej młodszych adresatów: ojciec do syna lub krewniaka, nauczyciel do ucznia, z całymi seriami negatywnych (najczęściej) i pozytywnych rad dotyczących prowadzenia życia i uprawiania zawodu (np. w Egipcie tak cenionej profesji pisarza, kiedy indziej rolnika). Rady obejmowały nie samą tylko pracę, tendencja utworów jest dydaktyczna i moralizatorska, wyraźnie idzie tu o formowanie człowieka na podstawie starych doświadczeń i dawnej tradycji, przypieczętowane autorytetem starszeństwa i związanej z nim mądrości i wiedzy. Autorzy to właśnie "mędrcy", w pewnym sensie poprzednicy filozofów, z tą różnicą, że głoszone przez nich nauki nie mają najczęściej innego uzasadnienia niż mądrość tradycyjna - są to proste, często zwięzłymi sentencjami wyrażane rady i nakazy: "Nie czyń tego i tego", "Postępuj tak i tak", "Wykonuj to w ten sposób". Literatura ta miała przed sobą ogromną przyszłość, spotykamy ją jeszcze w wiele wieków po Hezjodzie, dzieła tej treści występują w piśmiennictwie wielu narodów w formie bądź poetyckiej, bądź prozaicznej. Rodzą się czasem niezależnie od siebie, często jednak nawiązują do dawniejszej tradycji, jak np. nauki babilońskie do źródeł sumeryjskich. Do takich utworów, o treści w pewnym sensie zainspirowanej, skłonni bylibyśmy także zaliczyć poemat Hezjoda, w którym zaobserwować można wyraźne zbieżności z literaturą Bliskiego Wschodu. Nie zapominajmy, że ojciec naszego poety przywędrował do Askry w Beocji z greckiego miasta położonego w Azji Mniejszej, gdzie istniały wiekowe kontakty z miejscowym zapleczem i przez wieki dokonywało się wzajemne oddziaływanie kultur.

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach