Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Hezjod - chłopski filozof  



[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
Polskie przekłady Hezjoda

Gdy o tłumaczeniach mowa, wypada przywołać poprzedników. Polskie dzieje Hezjoda zaczyna prozaiczna parafraza z francuskiego Robót i dni dokonana przez Ignacego Krasickiego - poeta nie znał greki. Pełny przekład wszystkich trzech zamieszczonych w naszym tomie poematów mieliśmy tylko jeden, i to już przeszło dwa wieki liczący, pióra Jacka Idziego Przybylskiego, wydany w Krakowie w roku 1790. Przekłady Przybylskiego mają na ogół sławę nie najlepszą, ten jednak dokonany rymowanym trzynastozgłoskowcem, w konwencjach poetyki oświeceniowej, jest chyba jednym z lepszych osiągnięć tłumacza. Przebija w nim jednak typowa dla Przybylskiego śmiałość w tworzeniu nowych słów, czy może raczej nowotworów słownych.

Dopiero początek XX wieku ujrzał poematy Hezjodowe w tłumaczeniu krytyka literackiego i publicysty, przy tym niezłego znawcy literatury greckiej, Kazimierza Kaszewskiego. W roku 1902 ogłosił on w wydanej we Lwowie Księdze Pamiątkowej ku uczczeniu... L. Ćwiklińskiego, zasłużonego filologa klasycznego, Roboty i dnie, a w roku 1904 w Warszawie Theogonię. Oba tłumaczenia są tradycyjne, rymowanym trzynastozgłoskowcem, ale język oczywiście inny, i chociaż Tadeusz Sinko zarzucał tym przekładom "zacieranie toku oryginału", to jednak pokaźne partie, szczerze poetyckie, czyta się i dzisiaj z przyjemnością.

Minęło pół wieku, nim ukazał się nowy przekład Prac i dni, pióra wybornego hellenisty, Profesora Wiktora Steffena, wydany we Wrocławiu w roku 1952 jako tomik tak zasłużonej Ossolińskiej serii Biblioteki Narodowej. Tłumacz zaproponował rozwiązanie jakby kompromisowe - wiersz izometryczny, ale rymowany. Wymagało to z pewnością niemałego wysiłku, ale nie było chyba najlepszym wyjściem. Jednak przekład ten zachował coś z ducha oryginału, opatrzony był ponadto kompetentnym wstępem i bogatymi przypisami.

Także już w XX wieku ukazały się nowe przekłady Tarczy (zatytułowane - zgodnie z zarzuconą już, błędną filologiczną tradycją - Tarcza Heraklesa). Publicysta i krytyk, znany przedstawiciel Młodej Polski, Artur Górski, ogłosił swój przekład w Warszawie w roku 1919. Rzecz doczekała się wznowienia po ostatniej wojnie w roku 1948 w serii "Biblioteka Meandra". Dziełko napisane jest kunsztownie rymowanym trzynastozgłoskowcem, ale to raczej młodopolska parafraza niż przekład, a dołączona do tłumaczenia "Glossa" daleko odbiega od naukowej interpretacji, jest raczej "fantazją na temat". Filolog klasyczny, muzyk i poeta, Tadeusz Bocheński, w wydanej w Cieszynie w roku 1924 Tarczy Heraklesa poprzestał na "pięknym spolszczeniu", jak słusznie potwierdza Tadeusz Sinko.

Z przekładów częściowych Hezjoda wymienimy dłuższe ustępy w tłumaczeniu poety Felicjana Faleńskiego w Przekładach obcych poetów (Warszawa, t. 1: 1878, s. 1-11; t. 2: 1892, s. 5-10), krótkie urywki poematów w popularnej książeczce z serii "Biblioteka Filomaty": Pieśniarz życia Hesiodos, pióra Ireny Krzemickiej, filologa klasycznego, wydanej we Lwowie w roku 1934 (izometryczne, nieco "przegadane", ale wdzięczne). Pięć lat wcześniej, w roku 1929, we Wzorach, stanowiących część II Literatury starożytnej Grecji epoki niepodległości (Kraków 1928-Warszawa 1929) Tadeusza Zielińskiego, zasłużony świetny uczony i tłumacz, Stefan Srebrny, dał urywki poematów w przekładzie izometrycznym.

Ostatnio w roku 1997 nasz najlepszy dziś - jak wspomnieliśmy - tłumacz poezji antycznej, Zygmunt Kubiak, w swej Mitologii Greków i Rzymian, bogato inkrustowanej fragmentami starożytnej poezji, rozrzucił także przeszło półtorej setki wierszy Hezjodowych we własnym przekładzie, najwięcej, jakieś 2/3, z Teogonii; dochodzi do tego jeszcze niecałe 100 wierszy z Prac i dni zamieszczonych w Literaturze Greków i Rzymian (Warszawa 1999).

Z bibliografii

Przy przekładzie zamieszczonych w tym tomie tekstów korzystano z następujących wydań oryginałów:

Hesiodi Carmina. Wydał Aloisius Rzach, Stuttgart 1967 ("Bibliotheca Teubneriana"; 1 wyd. 1902).

Hésiode: Théogonie - Les Travaux et les Jours - Le Bouclier. Wydał i przełożył Paul Mazon. Paryż 1964 (1 wyd. 1928).

Hesiod, Homeric Hymns, Epic Cycle, Homerica. Przekład angielski: Hugh G. Evelyn-White. Cambridge, Massachusetts 1995 ("The Loeb Classical Library"; 1 wyd. 1914).

Hesiod: Theogony. Wydał, wstępem i komentarzem opatrzył Martin L. West. Oxford Clarendon Press, Oxford 1965.

Hesiod: Works and Days. Wydał, wstępem i komentarzem opatrzył Martin L. West. Oxford Clarendon Press, Oxford 1982 (1 wyd. 1978).

(Te dwie edycje Westa to dziś najlepsze wydania tekstów i najkompetentniejsze opracowania).

Hesiodi Scutum. Wstęp, krytyka tekstu, komentarz, przekład i indeksy Carlo F. Russo. La Nuova Italia Editrice, Firenze 1950 ("Biblioteca di Studi Superiori").

Bogatą bibliografię Hezjodejską można znaleźć w wymienionych wydaniach i wielkich podręcznikach literatury (u nas Tadeusza Sinki), bibliografiach specjalistycznych. Tutaj podamy tylko kilka najbardziej interesujących pozycji polskich (poza przekładami wymienionymi we Wstępie), które ukazały się po wojnie:

Bronisław Biliński: O hezjodejski aspekt starożytności. I. Praca w starożytnej Grecji, "Archeologia". Rocznik Polskiego Towarzystwa Archeologicznego nr 2/1948, s. 31-103.

Adam Krokiewicz: Moralność Homera i etyka Hezjoda. Instytut Wydawniczy "Pax", Warszawa 1959.

Henryk Podbielski: Mit kosmogoniczny w "Teogonii" Hezjoda. Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 1978 ("Studia Helleńskie", 5).

[1]  [2]  [3]  [4]  [5]  [6]  [7]  [8]  [9] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach