Kultura Antyczna
  Wiw.pl   Na bieżąco:  Informacje   Co nowego   Matematyka i przyroda:  Astronomia   Biologia   Fizyka   Matematyka   Modelowanie rzeczywistości   Humanistyka:  Filozofia   Historia   Kultura antyczna   Literatura   Sztuka   Czytaj:  Biblioteka   Delta   Wielcy i więksi   Przydatne:  Słowniki   Co i gdzie studiować   Wszechświat w obrazkach    
  Jesteś tutaj:  Wirtualny Wszechświat > Kultura antyczna > Eseje > Prokopiusz z Cezarei i jego Historia sekretna  



[1]  [2]  [3]  [4] 
Potem wiemy już tylko, że dożył połowy lat pięćdziesiątych, bo w dziełku O budowlach wspomina wydarzenia z 555 (lub, jak twierdzą niektórzy uczeni, 558 roku), ale trudno ustalić, jak długo jeszcze żył. Jest bardzo wątpliwe, czy można go identyfikować z Prokopiuszem, który w roku 562 piastował wysoki urząd prefekta miasta Bizancjum i w tym charakterze zajmował się sprawą spisku przeciw Justynianowi, gdzie jednym z oskarżonych - i skazanych - był właśnie Belizariusz! Zwolennicy tej koncepcji powołują się na świadectwo bizantyńskiego leksykografa z X wieku, Suidasa (jak tradycyjnie nazywamy autora tzw. Księgi Suda), który obdarza Prokopiusza tytułem illustrios - jakby "ekscelencji" - przysługującym jedynie bardzo wysokim urzędnikom cesarskim. Ale jest to właściwie jedyny argument i niewiele z niego wynika. Nie wiemy, czy Prokopiusz nie piastował już wcześniej jakiegoś urzędu, który by go uprawniał do tego tytułu, nie mówiąc już o tym, że słowo to mogło być użyte przez Suidasa w zwykłym przymiotnikowym znaczeniu "wybitny", "znakomity"; za takiego go przecież uważano. Ważniejszy jest natomiast argument przeciw tej tezie: sam Prokopiusz ani słowem nie wspomina o procesie Belizariusza, a przecież, gdyby jako prefekt miasta odegrał w nim tę niezbyt piękną rolę, musiałby w jakiejś formie wprowadzić ten epizod do swej Historii sekretnej, choćby tylko po to, aby usprawiedliwić zmianę frontu wobec swego niedawnego bożyszcza. Ciekawe jest wreszcie, że nie znajdujemy u niego żadnej wzmianki o dwóch ważnych wydarzeniach 559 roku: najeździe Hunów i Słowian, którzy zapędzili się aż do bram stolicy, gdzie bohaterski opór stawił im Belizariusz, i zawaleniu się części kościoła Mądrości Bożej (Hagia Sophia) - o czym chyba nie omieszkałby wspomnieć w książeczce, która wśród grzechów głównych Justyniana wymienia jego manię wyrzucania pieniędzy na "bezsensowne budowle". Wszystko to wskazywałoby, że Prokopiusz nie dożył 559 roku, a w każdym razie, że z takich czy innych przyczyn nie mógł kontynuować swej pracy pisarskiej.

Trudy tego burzliwego żywota, wrażenia, doświadczenia i wiedza wyniesione z wędrówek po świecie, życia dworskiego, wreszcie studiów i lektury - wszystko to przekazał Prokopiusz potomności w dziele, które zjednało mu sławę "ostatniego wielkiego historyka starożytności". Pracował nad nim wiele lat, wydał w 550/551 roku. Zaczyna w sposób typowy, jak Herodot czy Tukidydes, na których się tak chętnie wzorował: "Prokopiusz z Cezarei spisał dzieje wojen, które Justynian, cesarz Rzymian, prowadził z barbarzyńcami Wschodu i Zachodu przedstawiając je tak, jak każda z nich przebiegała..." - dalej jednak czytamy coś, czego nie mógł o sobie powiedzieć ani Herodot, ani Tukidydes, a co brzmi tak prawdziwie w jego ustach: "...A świadom był, że jest szczególnie sposobny, aby je opisać, choćby dlatego, że jako temu, który został mianowany doradcą wodza Belizariusza, przypadło mu w udziale być świadkiem tych wszystkich wydarzeń". I wreszcie "słowo o metodzie": "Uważał również, że wspaniałość przystoi retoryce, a legendy - poezji, natomiast jedynie prawda jest rzeczą historii. Dlatego nie ukrywał złych postępków nawet najbliższych swych przyjaciół, lecz opisał bardzo dokładnie wszystko, co im się przydarzyło, bez względu na to, czy postępowali dobrze czy źle". Trudno doprawdy zaprzeczyć, że Prokopiusz dotrzymał przyrzeczenia - jeżeli nawet nie w pełni w swych Wojnach, to niewątpliwie - z nawiązką - w Historii sekretnej!

Pierwsze dwie księgi poświęcone są dramatycznym bojom na "płonącej granicy" Imperium - walkom z drugim mocarstwem ówczesnego świata, perską monarchią Sassanidów. Opis współczesnych wypadków poprzedzony jest krótkim przeglądem wcześniejszych, zarówno pokojowych, jak wojennych kontaktów między Rzymianami i Persami. Prokopiusz cofa się do czasów cesarza Wschodu Arkadiusza (395-408) i króla Izdygerdesa I (399-408) i informuje zwięźle o rządach kilku królów perskich w V wieku, od Firuza (Perozesa) do Kawada (Kabadesa) I, poprzednika wielkiego Chosroesa. Tu opowieść staje się bardziej szczegółowa - słyszymy o walkach Kawada z Hunami i cesarzem Anastazjuszem I (491- -518), zawieszeniu broni zawartym przez tych władców w 505 roku, o pozornym spokoju następnych lat, wreszcie o wybuchu nowej wojny w roku 528, w której Persowie z początku mają wyraźną przewagę. Wtedy to na arenę wkracza Belizariusz. Mianowany głównodowodzącym wojsk Wschodu - magister militum per Orientem - po początkowych niepowodzeniach (taktownie przemilczanych przez Prokopiusza!) odnosi wielkie sukcesy, w roku 530 zwycięża Persów pod Daras, ale w następnym roku przegrywa wielką bitwę pod Sura nad Eufratem, po czym zostaje pozbawiony dowództwa i odwołany do stolicy. Dalsze rozdziały poświęcone są wydarzeniom lat 532-533: "pokojowi wieczystemu", którym Justynian, za cenę upokarzającej dorocznej daniny, próbował zapewnić sobie spokój na wschodniej granicy Cesarstwa i zyskać w ten sposób wolną rękę dla działań przeciw Wandalom i Gotom; zamieszkom wewnętrznym w obu państwach - powstaniu przeciw Chosroesowi w Persji, a zwłaszcza groźnej rewolucji organizacji ludowych Konstantynopola, znanej jako powstanie Nika; wreszcie dziejom upadku jednego z najbardziej znienawidzonych ministrów Justyniana, prefekta pretorium, Jana z Kappadocji. Księgę zamyka wzmianka o ponownej nominacji Belizariusza na naczelnego dowódcę wojsk Wschodu i jego zwycięstwach w Afryce.

[1]  [2]  [3]  [4] 
[  góra strony  ]

Wiw.pl  |  Na bieżąco  |  Informacje  |  Co nowego  |  Matematyka i przyroda  |  Astronomia  |  Biologia  |  Fizyka  |  Matematyka  |  Modelowanie rzeczywistości  |  Humanistyka  |  Filozofia  |  Historia  |  Kultura antyczna  |  Literatura  |  Sztuka  |  Czytaj  |  Biblioteka  |  Delta  |  Wielcy i więksi  |  Przydatne  |  Słowniki  |  Co i gdzie studiować  |  Wszechświat w obrazkach